Entropion
Etiologia i przyczyny
Entropion to patologiczne podwinięcie brzegu powieki do wewnątrz, skutkujące tarciem rzęs i skóry o rogówkę oraz spojówkę. Najczęstszą formą jest entropion inwolucyjny, związany z wiekiem, występujący u około 2,1% osób powyżej 60. roku życia, a u 11% powyżej 80 lat. Patogeneza obejmuje wiotkość powieki, odłączenie retraktorów oraz nadmierny skurcz mięśnia okrężnego oka, a badania histologiczne wykazują zdegenerowane włókna kolagenowe i nieprawidłową elastogenezę. Inne typy to entropion spastyczny, wywołany skurczem mięśni powiekowych w odpowiedzi na podrażnienie lub stan zapalny, entropion bliznowaty wynikający ze skrócenia blaszki tylnej powieki na skutek bliznowacenia (np. po jaglicy, oparzeniach, radioterapii, chorobach autoimmunologicznych), entropion wrodzony związany z wadami rozwojowymi oraz entropion mechaniczny spowodowany nadmiarem tkanki lub guzami. Czynniki ryzyka obejmują wiek, schorzenia neurologiczne, zespół bezdechu sennego, wcześniejsze urazy i stany zapalne oraz predyspozycje anatomiczne jak enoftalmus czy zmiany w ułożeniu tłuszczu oczodołowego.
- Etiologia Entropion
- Entropion inwolucyjny (związany z wiekiem)
- Entropion spastyczny
- Entropion bliznowaty (cicatricial)
- Entropion wrodzony
- Entropion mechaniczny
- Czynniki ryzyka Entropion
- Patofizjologia Entropion
- Mechanizmy entropion inwolucyjnego
- Mechanizmy entropion spastycznego
- Mechanizmy entropion bliznowatego
- Mechanizmy entropion wrodzonego
- Entropion u zwierząt
- Podsumowanie przyczyn Entropion
Etiologia Entropion
Entropion to schorzenie oka charakteryzujące się podwinięciem brzegu powieki do wewnątrz, powodując, że rzęsy i skóra powieki ocierają się o rogówkę i spojówkę. Etiologia entropion jest złożona i może mieć różne przyczyny w zależności od rodzaju schorzenia.12
Entropion inwolucyjny (związany z wiekiem)
Najczęstszą przyczyną entropion jest proces starzenia się, prowadzący do osłabienia mięśni i tkanek podtrzymujących powiekę. Ten rodzaj entropion nazywany jest entropion inwolucyjnym.12
W miarę starzenia się organizmu, mięśnie pod oczami słabną, a ścięgna się rozciągają, co prowadzi do utraty elastyczności powiek. Dochodzi do trzech charakterystycznych zmian:
- Wiotkość (rozluźnienie) powieki
- Oderwanie retraktorów powieki (struktur odpowiedzialnych za otwieranie powiek)
- Nadmiernie silne mięśnie zamykające powiekę, powodujące jej odwrócenie do wewnątrz22
Badania histologiczne blaszek powiekowych u pacjentów z entropion inwolucyjnym wykazały zdegenerowane i zdezorganizowane włókna kolagenowe z nieprawidłową elastogenezą. Ta zmiana w populacji włókien jest związana ze zwiększoną wiotkością poziomą powieki.2
Entropion inwolucyjny dotyka około 2,1% osób powyżej 60 roku życia, a częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem, osiągając 11% wśród osób powyżej 80 lat.23
Entropion spastyczny
Entropion spastyczny jest wywołany skurczem mięśni powiekowych, często w wyniku podrażnienia lub stanu zapalnego oka.13
Przyczyny entropion spastycznego obejmują:
- Suchość oka lub stan zapalny, które mogą prowadzić do pocierania powiek lub zaciskania ich
- Infekcje, podrażnienia i stany zapalne oka
- Pooperacyjne podrażnienie, szczególnie po zabiegach powodujących obrzęk powieki14
Niektórzy specjaliści uważają entropion spastyczny za podtyp entropion inwolucyjnego, często występujący okresowo i mogący być zwiastunem trwałego nieprawidłowego ustawienia dolnej powieki.5
Entropion bliznowaty (cicatricial)
Entropion bliznowaty powstaje w wyniku skrócenia blaszki tylnej powieki przez bliznowacenie i zwłóknienie.35
Przyczyny entropion bliznowatego:
- Przewlekłe stany zapalne prowadzące do włóknienia i bliznowacenia
- Infekcje, szczególnie jaglica (trachoma) – bakteryjna choroba oczu powszechna w krajach rozwijających się, prowadząca do bliznowacenia wewnętrznej strony powieki
- Urazy, oparzenia (chemiczne, termiczne)
- Wcześniejsze operacje oczu lub powiek
- Radioterapia
- Choroby autoimmunologiczne, takie jak pemfigoid bliznowaciejący oczny czy zespół Stevensa-Johnsona567
Ze względu na swój postępujący charakter i trudności w leczeniu choroby podstawowej, entropion bliznowaty jest uważany za najtrudniejszy typ entropion do leczenia.5
Entropion wrodzony
Entropion wrodzony to rzadki stan, w którym brzeg powieki jest odwrócony do wewnątrz od urodzenia.56
Przyczyny entropion wrodzonego mogą obejmować:
- Wady w strukturze blaszki powiekowej
- Skrócona blaszka tylna powieki
- Dysgenezja retraktorów powieki
- Dodatkowy fałd skóry na powiece
- Problemy genetyczne i rozwojowe618
W literaturze medycznej opisano mniej niż 50 przypadków entropion wrodzonego, co świadczy o jego rzadkości.6
Entropion mechaniczny
Entropion mechaniczny występuje, gdy nadmiar tkanki lub guz powoduje obrót powieki do wewnątrz.9
Przyczyny entropion mechanicznego:
- Nadmiar skóry lub tkanki tłuszczowej w dolnej powiece
- Guzy powodujące wciągnięcie powieki
- Zmiany anatomiczne wpływające na prawidłowe ustawienie powieki9
Czynniki ryzyka Entropion
Istnieje kilka istotnych czynników ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju entropion:103
Czynniki demograficzne
Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju entropion inwolucyjnego. Schorzenie to występuje znacznie częściej u osób powyżej 60 roku życia, a ryzyko wzrasta wraz z wiekiem.23
Badania sugerują również, że entropion inwolucyjny może częściej występować u kobiet, choć przyczyny tej różnicy nie są w pełni wyjaśnione.11
Choroby współistniejące
Niektóre schorzenia mogą zwiększać ryzyko rozwoju entropion:
- Zespół bezdechu sennego – osoby z bezdechem sennym mogą być bardziej narażone na rozwój entropion ze względu na nadmiernie wiotkie górne powieki (syndrom wiotkiej powieki), które są podatne na podwijanie się2
- Schorzenia neurologiczne – choroby wpływające na kontrolę mięśni i koordynację, takie jak stwardnienie rozsiane, udar mózgu lub inne zaburzenia, które wpływają na funkcję mięśni twarzy12
- Zespół Ehlersa-Danlosa – rzadkie zaburzenie tkanki łącznej, które może prowadzić do rozwoju entropion u kotów i potencjalnie u ludzi13
Urazy i stany zapalne
Wcześniejsze urazy lub stany zapalne mogą zwiększać ryzyko rozwoju entropion:
- Oparzenia chemiczne10
- Urazy twarzy lub powiek3
- Wcześniejsze operacje oczu lub powiek2
- Infekcja jaglicą (trachoma)10
- Przewlekłe stany zapalne powiek i spojówek3
Każdy mechanizm prowadzący do zwiększonego tworzenia się tkanki bliznowatej może zwiększać ryzyko rozwoju entropion bliznowatego.3
Czynniki anatomiczne
Niektóre czynniki anatomiczne mogą predysponować do rozwoju entropion:
- Zmniejszenie zawartości tłuszczu oczodołowego i całkowitej objętości oczodołu z wiekiem lub po urazie, prowadzące do zapadnięcia oka (enoftalmus)5
- U osób starszych i Azjatów występuje zwiększone wysunięcie tłuszczu oczodołowego do przodu, co tworzy wektor siły działający na dolną powiekę, predysponujący do entropion5
- Predyspozycje wrodzone – niektóre osoby rodzą się z predyspozycjami anatomicznymi, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwoju entropion14
Patofizjologia Entropion
Mechanizmy patofizjologiczne prowadzące do rozwoju entropion różnią się w zależności od typu schorzenia.215
Mechanizmy entropion inwolucyjnego
Entropion inwolucyjny rozwija się w wyniku kombinacji kilku czynników patofizjologicznych:
- Utrata poziomego podparcia powieki z wiotkością więzadła kątowego
- Odłączenie, atrofia lub rozejście się retraktorów dolnej powieki
- Zachodzenie mięśnia okrężnego oka przedprzegrodowego nad przedtarczowy
- Utrata pionowego podparcia powieki z atrofią tarczki
- Atrofia tłuszczu oczodołowego prowadząca do zapadnięcia oka, co umożliwia inwersję brzegu powieki2
Główną przyczyną entropion inwolucyjnego jest wiotkość retraktorów dolnej powieki. Przez wiele lat uważano, że zapadnięcie gałki ocznej (enoftalmus) jest czynnikiem etiologicznym w entropion inwolucyjnym, jednak zostało to podważone.15
Badania histologiczne wykazały, że blaszki powiekowe pacjentów z entropion inwolucyjnym charakteryzują się zdegenerowanymi i zdezorganizowanymi włóknami kolagenowymi oraz nieprawidłową elastogenezą. Ta zmiana w populacji włókien jest związana ze zwiększoną poziomą wiotkością powieki, a atrofia tarczki została powiązana z entropion.2
Mechanizmy entropion spastycznego
Entropion spastyczny rozwija się w wyniku skurczu mięśnia okrężnego oka (orbicularis oculi). Jest to często tymczasowy stan, który może być odpowiedzią na:
- Podrażnienie lub stan zapalny oka
- Dyskomfort po zabiegach okulistycznych, szczególnie tych powodujących obrzęk powieki
- Zaburzenia neurologiczne lub spastyczne, takie jak kurcz powiek (blepharospasm) lub połowiczy kurcz twarzy94
Warto zauważyć, że entropion spastyczny może występować u pacjentów z wczesnymi zmianami inwolucyjnymi powiek i może być prekursorem trwałego nieprawidłowego ustawienia powieki dolnej.5
Mechanizmy entropion bliznowatego
Entropion bliznowaty jest spowodowany skróceniem blaszki tylnej, które pociąga brzeg powieki do wewnątrz. Proces ten zachodzi w wyniku:
- Bliznowacenia spojówki w wyniku przewlekłych stanów zapalnych
- Kurczenia się tkanki łącznej na powierzchni wewnętrznej powieki
- Włóknienia i skrócenia blaszki tylnej powieki155
Każdy problem powodujący bliznowacenie spojówki może prowadzić do entropion bliznowatego. U większości pacjentów z tym typem entropion bliznowacenie spojówki jest łatwo zauważalne, a etiologia oczywista.15
Mechanizmy entropion wrodzonego
Entropion wrodzony wynika z zaburzeń rozwojowych wpływających na prawidłowe formowanie się powiek:
- Nieprawidłowy rozwój mięśni powieki
- Wady w strukturze blaszki powiekowej
- Skrócona blaszka tylna powieki
- Dysgenezja retraktorów powieki
- Dodatkowy fałd skóry powodujący podwinięcie rzęs61
Dokładne przyczyny entropion wrodzonego nie są w pełni poznane, ale mogą być wynikiem kombinacji czynników genetycznych i środowiskowych.16
Entropion u zwierząt
Entropion występuje również u zwierząt, zwłaszcza u psów i kotów, a jego etiologia ma pewne podobieństwa i różnice w porównaniu z ludźmi.1713
Entropion u psów
U psów entropion ma najczęściej podłoże genetyczne, szczególnie u młodych osobników. Rasy o zwiększonej częstości występowania entropion to:
- Shar Pei
- Chow Chow
- Labrador Retriever
- Buldogi angielskie
- Bokser
- Mastif
- Cavalier King Charles Spaniel1718
Selektywna hodowla ukierunkowana na określone cechy (np. kształt czaszki, fałdy skóry na twarzy i wydatne oczy) zwiększyła występowanie entropion u niektórych ras.1819
Inne przyczyny entropion u psów obejmują:
- Wtórne podrażnienie oka, np. w wyniku owrzodzenia rogówki
- Bliznowacenie powiek po urazach
- Uszkodzenie nerwów
- Nadmierna utrata masy ciała prowadząca do wiotkości skóry wokół oczu2021
Entropion u kotów
U kotów entropion występuje rzadziej niż u psów, ale może mieć podobne przyczyny. Wyróżnia się trzy główne typy entropion u kotów:
- Entropion spastyczny – najczęstszy typ u kotów, wtórny do innych bolesnych chorób oczu, takich jak owrzodzenia rogówki, ból oka lub suche oko, które powodują mimowolne skurcze mięśni ocznych
- Entropion bliznowaty – rzadki u kotów, powstaje gdy powieka jest uszkodzona lub opuchnięta
- Entropion inwolucyjny – występuje najczęściej u starszych kotów i wiąże się z utratą poduszeczki tłuszczowej za okiem22
Rasy kotów o zwiększonym ryzyku entropion to:
U kotów entropion może być również związany ze specjalnym stanem nadmiernie elastycznej tkanki łącznej, zwanym zespołem Ehlersa-Danlosa, w którym tkanka rozciąga się nieprawidłowo.13
Podsumowanie przyczyn Entropion
Entropion to złożone schorzenie o różnorodnej etiologii, która zależy od typu podwinięcia powieki.13
Główne przyczyny entropion można podsumować następująco:
- Wiek – osłabienie mięśni i rozciągnięcie ścięgien pod oczami, najczęstsza przyczyna entropion inwolucyjnego
- Blizny lub wcześniejsze operacje – skóra zniekształcona przez oparzenia chemiczne, urazy lub zabiegi chirurgiczne
- Infekcje oka – szczególnie jaglica (trachoma), która może prowadzić do bliznowacenia wewnętrznej strony powieki
- Stany zapalne – podrażnienie oka wywołane suchością lub stanem zapalnym, prowadzące do skurczu mięśni powiekowych
- Wady rozwojowe – dodatkowy fałd skóry na powiece obecny od urodzenia
- Zaburzenia neuromięśniowe – choroby wpływające na kontrolę mięśni i koordynację
- Zmiany anatomiczne – zapadnięcie oka lub nieprawidłowości w ułożeniu tkanek powiekowych123
Zrozumienie etiologii entropion jest kluczowe dla właściwej diagnostyki i skutecznego leczenia tego schorzenia, które nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań, w tym owrzodzeń rogówki, bliznowacenia i utraty wzroku.624
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.