Entropion
Epidemiologia
Entropion, definiowany jako podwinięcie powieki do wewnątrz, jest schorzeniem okulistycznym o częstości występowania około 2% w populacji ogólnej, ze wzrostem do 2,1% u osób powyżej 60. roku życia, a nawet do 7,6-11% u pacjentów powyżej 80 lat. Częstość występowania jest wyższa u kobiet (2,4%) niż u mężczyzn (1,9%) oraz różni się etnicznie – entropion inwolucyjny dotyczy 2,4% osób rasy białej i 0,8% rasy czarnej. Schorzenie występuje częściej obustronnie niż jednostronnie (3:1). Główne typy entropionu to inwolucyjny (najczęstszy, 78,57% przypadków), bliznowaty (związany m.in. z jaglicą – zakażeniem Chlamydia trachomatis), spastyczny oraz wrodzony (bardzo rzadki). Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym, w tym testach takich jak snap-back, dystrakcji powieki, cyfrowej ewersji oraz orbicularis override test. W przypadku entropionu bliznowatego wskazane są badania w kierunku infekcji i chorób autoimmunologicznych.
Epidemiologia entropionu
Entropion, charakteryzujący się podwinięciem powieki do wewnątrz, jest stosunkowo powszechnym schorzeniem okulistycznym, którego częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem. W populacji ogólnej entropion dotyka około 2% osób, jednak wśród osób powyżej 60. roku życia odsetek ten wzrasta do około 2,1%.12 U osób w wieku 60-69 lat częstość występowania wynosi 0,9%, w wieku 70-79 lat wzrasta do 2,1%, a u osób powyżej 80. roku życia osiąga nawet 7,6%.3 Niektóre źródła wskazują, że w grupie osób powyżej 80 lat częstość występowania może sięgać nawet 11%.4
Rozkład geograficzny i populacyjny
Entropion występuje na całym świecie, jednak jego częstość może różnić się w zależności od regionu geograficznego.5 W niektórych częściach Afryki i Azji częstość występowania entropionu jest wyższa niż w innych regionach, co związane jest m.in. z większą częstością występowania jaglicy (zakażenia Chlamydia trachomatis), która jest istotnym czynnikiem ryzyka entropionu bliznowatego.67
Badania wykazały, że entropion częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, z częstością występowania 2,4% u kobiet w porównaniu do 1,9% u mężczyzn.89 Jedna z teorii wyjaśniających tę różnicę sugeruje, że kobiety mają zazwyczaj mniejsze płytki tarczkowe niż mężczyźni, co może zwiększać podatność na rozwój entropionu.10 Warto zaznaczyć, że entropion inwolucyjny jest częstszy u kobiet, podczas gdy ektropion inwolucyjny częściej dotyka mężczyzn.11
Entropion inwolucyjny ma częstość występowania 2,4% u osób rasy białej i 0,8% u osób rasy czarnej, co wskazuje na różnice etniczne w podatności na tę chorobę.12 Entropion występuje również częściej obustronnie niż jednostronnie – choroba obustronna jest trzy razy częstsza niż jednostronna.1314
Rodzaje entropionu i ich epidemiologia
Entropion można sklasyfikować według etiologii na kilka głównych typów, które różnią się częstością występowania:
- Entropion inwolucyjny (związany z wiekiem) – najczęstsza forma entropionu, występująca głównie u osób powyżej 60. roku życia. Stanowi największy odsetek przypadków (około 2,1% populacji osób starszych).1516
- Entropion bliznowaty (cicatricial) – związany z bliznowaceniem powiek na skutek infekcji (np. jaglicy), urazów, oparzeń chemicznych i termicznych, chorób autoimmunologicznych (np. pemfigoid bliznowaciejący) i innych stanów okulistycznych.1718
- Entropion spastyczny – może występować wtórnie do przewlekłego entropionu inwolucyjnego lub jako reakcja na ból oczny, np. po zabiegach chirurgicznych.1920
- Entropion wrodzony – bardzo rzadka forma, z mniej niż 50 przypadkami opisanymi na całym świecie.21 Częściej dotyczy powieki dolnej niż górnej i może być jednostronny lub obustronny.22
Entropion bliznowaty związany z jaglicą (zakażeniem Chlamydia trachomatis) jest istotnym problemem w wielu krajach rozwijających się. Jaglica jest najczęstszą przyczyną zakaźnej ślepoty na świecie i według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyka około 10 milionów ludzi.23 Warto jednak zauważyć, że nie wszystkie przypadki trichiasis spowodowanego jaglicą są związane z entropionem – badania wykazały, że u wielu pacjentów z trichiasis wywołanym jaglicą entropion jest minimalny lub nie występuje wcale.2425
Entropion senilny (związany ze starzeniem się) stanowi najwyższy odsetek wśród przyczyn entropionu, sięgający 78,57% wszystkich przypadków.26
Czynniki ryzyka i współchorobowość
Główne czynniki ryzyka rozwoju entropionu obejmują:
- Zaawansowany wiek (szczególnie powyżej 60 lat)2728
- Płeć żeńska29
- Wcześniejsze oparzenia lub urazy powiek30
- Infekcja jaglicza31
- Przewlekłe stany zapalne powiek32
- Choroby autoimmunologiczne33
Pacjenci z entropionem inwolucyjnym często mają znaczące choroby współistniejące. Zaobserwowano, że 4-letnia śmiertelność dla pacjentów z entropionem inwolucyjnym wynosi 30%, co wskazuje na potencjalny związek z ogólnym stanem zdrowia.34
Nadzór i wykrywanie
Wczesne wykrywanie entropionu jest kluczowe dla zapobiegania powikłaniom, takim jak uszkodzenia rogówki, infekcje oka, owrzodzenia rogówki, a w skrajnych przypadkach nawet trwała utrata wzroku.3536
Diagnostyka entropionu opiera się głównie na badaniu klinicznym, obejmującym ocenę zewnętrzną i biomikroskopową. Testy fizyczne stosowane do oceny podwiniętych brzegów powiek obejmują:
- Test odskoku (snap-back test)
- Test dystrakcji powieki
- Test cyfrowej ewersji
- Test przewagi mięśnia okrężnego oka (orbicularis override test)37
Badania laboratoryjne zazwyczaj nie są potrzebne do zdiagnozowania entropionu. Jednak w przypadku entropionu bliznowatego mogą być konieczne testy w kierunku infekcji lub chorób autoimmunologicznych przed zaleceniem leczenia.38
Pacjenci z objawowym entropionem lub z ryzykiem uszkodzenia rogówki powinni być kierowani do specjalisty.39 Według niektórych szacunków, do 2,1% osób dorosłych powyżej 60. roku życia jest diagnozowanych z entropionem.40
Powikłania i rokowanie
Nieleczony entropion może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
- Infekcje oczu
- Uszkodzenia rogówki i owrzodzenia rogówki
- Trwała utrata wzroku41
Entropion może powodować owrzodzenie rogówki, które może ulec infekcji i prowadzić do ciężkiej utraty wzroku, jeśli pacjent nie otrzyma szybkiego leczenia.42
Ogólny odsetek powikłań dotyczących spojówki i rogówki jest niższy w przypadku entropionu niż ektropionu.43
Rokowanie w przypadku entropionu może się różnić w zależności od nasilenia stanu i przyczyny podstawowej. Jednak przy odpowiednim leczeniu większość przypadków entropionu może być skutecznie leczona, a powikłania zminimalizowane.44
Badania wykazały znaczącą pooperacyjną redukcję nasilenia wszystkich subiektywnie ocenianych objawów według skali VAS oraz poprawę w dziedzinach somatycznej, psychologicznej i środowiskowej kwestionariusza WHOQOL-BREF po leczeniu chirurgicznym entropionu.45
Entropion w medycynie weterynaryjnej
Warto nadmienić, że entropion występuje również u zwierząt, szczególnie u psów i kotów. W badaniu retrospektywnym przeprowadzonym w Szpitalu Weterynaryjnym Uniwersytetu Federalnego w Jataí w latach 2013-2020, entropion stanowił 6,2% wszystkich przypadków okulistycznych. Najczęściej dotkniętymi rasami psów były Shar-Pei i Chow Chow.46
Większość przypadków pierwotnego entropionu u zwierząt jest związana z rasą i ma komponent dziedziczny. Nie jest rzadkością, gdy kilka spokrewnionych zwierząt jest dotkniętych entropionem, a hodowla takich osobników jest odradzana.47
U bydła entropion może występować jednostronnie lub obustronnie, najczęściej dotyczy dolnej powieki. Zwykle dotknięte jest pojedyncze zwierzę, choć można zauważyć tendencje w liniach genetycznych.48
| Grupa wiekowa | Częstość występowania entropionu |
|---|---|
| Populacja ogólna | ~2% |
| Osoby 60-69 lat | 0,9% |
| Osoby 70-79 lat | 2,1% |
| Osoby powyżej 80 lat | 7,6-11% |
| Płeć | Częstość występowania |
| Kobiety | 2,4% |
| Mężczyźni | 1,9% |
| Grupa etniczna | Częstość występowania entropionu inwolucyjnego |
| Osoby rasy białej | 2,4% |
| Osoby rasy czarnej | 0,8% |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.