Drgawki toniczno-kloniczne (drgawki duże)
Zapobieganie i profilaktyka
Drgawki toniczno-kloniczne stanowią poważny typ napadów padaczkowych, wymagający indywidualnie dobranej profilaktyki farmakologicznej. Podstawą leczenia są leki przeciwpadaczkowe, takie jak walproinian sodu (pierwszy wybór, z wykluczeniem kobiet w wieku rozrodczym ze względu na teratogenność), lamotrygina (od 2 roku życia), lewetyracetam (od 6 roku życia), perampanel (terapia dodana od 12 roku życia) oraz topiramat (monoterapia od 2 roku życia). Dawkowanie powinno być stopniowo zwiększane zgodnie z zaleceniami, a w przypadku nieskuteczności monoterapii rozważa się terapię skojarzoną. W profilaktyce istotne jest także unikanie czynników wyzwalających napady, takich jak deprywacja snu, alkohol, stres, migające światła oraz nadużywanie leków lub substancji rekreacyjnych.
- Profilaktyka drgawek toniczno-klonicznych (drgawek dużych)
- Farmakologiczne metody profilaktyki
- Niefarmakologiczne metody profilaktyki
- Identyfikacja i unikanie czynników wyzwalających
- Profilaktyka napadów u dzieci z gorączką
- Dodatkowe środki zapobiegawcze
- Ryzyko nawrotu i decyzja o rozpoczęciu leczenia
- Wskazówki dla profesjonalistów medycznych
- Kiedy wezwać pogotowie
- Kolejne rozdziały
Profilaktyka drgawek toniczno-klonicznych (drgawek dużych)
Drgawki toniczno-kloniczne (drgawki duże) są poważnym i potencjalnie niebezpiecznym rodzajem napadów padaczkowych. Chociaż napady nie zawsze są całkowicie możliwe do zapobieżenia, istnieje wiele strategii profilaktycznych, które mogą znacząco zmniejszyć ryzyko ich występowania lub nawet całkowicie je wyeliminować u niektórych pacjentów.1
Farmakologiczne metody profilaktyki
Leczenie przeciwdrgawkowe stanowi podstawę profilaktyki drgawek toniczno-klonicznych. Wybór odpowiedniego leku przeciwpadaczkowego powinien być dostosowany indywidualnie do pacjenta, z uwzględnieniem typu padaczki, częstości napadów i potencjalnych działań niepożądanych.12
Przed rozpoczęciem profilaktycznej farmakoterapii przeciwpadaczkowej u pacjenta z nowo zdiagnozowanymi drgawkami toniczno-klonicznymi, lekarz powinien upewnić się, że:1
- Pacjent jednoznacznie doświadcza drgawek toniczno-klonicznych, wykluczając niepadaczkowe napady napadowe
- Pacjent wymaga profilaktycznego leczenia przeciwpadaczkowego
- Wybrano najbardziej odpowiedni lek przeciwpadaczkowy dla konkretnego pacjenta
- Dawka początkowa i jej zwiększanie są zgodne z odpowiednimi zaleceniami, wiekiem i indywidualnymi potrzebami pacjenta
W przypadku drgawek toniczno-klonicznych, zgodnie z dowodami naukowymi, skuteczność wykazują następujące leki:123
- Walproinian sodu – może być lekiem pierwszego wyboru ze względu na skuteczność we wszystkich typach napadów uogólnionych, jednak należy go zdecydowanie unikać u kobiet w wieku rozrodczym z powodu wysokiego ryzyka teratogenności oraz problemów poznawczych u dziecka, a także u osób z problemami z wagą
- Lamotrygina – zatwierdzony do leczenia pierwotnie uogólnionych napadów toniczno-klonicznych u pacjentów od 2 roku życia
- Lewetyracetam – zatwierdzony do leczenia pierwotnie uogólnionych napadów toniczno-klonicznych u pacjentów od 6 roku życia z idiopatyczną padaczką uogólnioną
- Perampanel – jako terapia dodana w leczeniu pierwotnie uogólnionych napadów toniczno-klonicznych u pacjentów od 12 roku życia
- Topiramat – zatwierdzony jako początkowa monoterapia w pierwotnie uogólnionych napadach toniczno-klonicznych u pacjentów od 2 roku życia
Inne leki stosowane w profilaktyce drgawek toniczno-klonicznych obejmują:1
- Etosuksymid (zatwierdzony przez FDA do kontroli napadów toniczno-klonicznych)
- Fosfenytoina (zatwierdzony do leczenia stanu padaczkowego toniczno-klonicznego oraz jako profilaktyka napadów występujących podczas neurochirurgii)
- Fenytoina (stosowana w leczeniu napadów toniczno-klonicznych oraz w profilaktyce napadów występujących podczas lub po neurochirurgii)
- Prymidon (zatwierdzony do leczenia napadów toniczno-klonicznych, skroniowych i ogniskowych)
- Lakozamid (stosowany z innymi lekami przeciwpadaczkowymi u pacjentów od 4 roku życia z pierwotnie uogólnionymi napadami toniczno-klonicznymi)
- Klobazam (jako leczenie wspomagające w opornej na leczenie padaczce)
- Karbamazepina (może być rozważana jako terapia dodana w przypadkach opornych)
- Zonisamid
Znalezienie odpowiedniego leku i dawkowania może być wyzwaniem. Lekarz prawdopodobnie przepisze początkowo pojedynczy lek w stosunkowo niskiej dawce, a następnie może stopniowo zwiększać dawkę, aż napady będą dobrze kontrolowane.1
Aby zapewnić najlepszą możliwą kontrolę napadów, należy przyjmować leki dokładnie zgodnie z zaleceniami. Większość pacjentów z padaczką jest w stanie zapobiegać napadom stosując tylko jeden lek, ale inni mogą potrzebować więcej niż jednego. Jeśli pacjent wypróbował dwa lub więcej schematów monoterapii bez powodzenia, może być konieczne zastosowanie kombinacji leków.11
Niefarmakologiczne metody profilaktyki
Gdy leki przeciwpadaczkowe nie są skuteczne, można rozważyć inne metody leczenia:12
- Terapia dietetyczna – dieta ketogeniczna (wysoka zawartość tłuszczu i białka, niska zawartość węglowodanów) może poprawić kontrolę napadów. Istnieją również jej mniej restrykcyjne warianty, takie jak dieta o niskim indeksie glikemicznym czy zmodyfikowana dieta Atkinsa
- Leczenie chirurgiczne – celem operacji jest zatrzymanie napadów. Może być opcją, jeśli pacjent wypróbował dwa różne leki i nie zapobiegają one napadom. Zarówno operacja otwarta, jak i minimalnie inwazyjna chirurgia nożem gamma są w stanie przeprowadzić tę procedurę
- Stymulacja nerwu błędnego – procedura, w której nerwy błędne są stymulowane impulsami elektrycznymi. W tym leczeniu implant jest umieszczany u pacjenta i uwalnia impulsy elektryczne, gdy występuje nieprawidłowe zachowanie mózgu, tłumiąc aktywność i zapobiegając napadom
- Wszczepiane neurostymulatory mózgowe
Identyfikacja i unikanie czynników wyzwalających
Jednym z najważniejszych aspektów profilaktyki jest unikanie czynników wyzwalających napady. Pacjenci powinni być zdecydowanie ostrzegani przed powszechnymi czynnikami prowokującymi napady:12
- Deprywacja snu, szczególnie z wczesnym budzeniem się – regularne godziny snu i odpowiednia ilość odpoczynku są kluczowe
- Spożywanie alkoholu – alkohol może wyzwalać napady, szczególnie jeśli spożywa się dużą ilość jednorazowo
- Stres – może być czynnikiem wyzwalającym padaczkę; ćwiczenia mogą pomóc zmniejszyć stres
- Migające światła (u osób wrażliwych na fotostymulację)
- Nadużywanie leków na receptę lub substancji rekreacyjnych – zarówno nadużywanie, jak i odstawienie mogą prowadzić do napadów
Unikanie czynników wyzwalających powinno być również podkreślane przyjaciołom i członkom rodziny, ponieważ pacjenci mogą nie przestrzegać tych zaleceń. Dlatego pacjenci, a także bliscy przyjaciele i rodzina powinni być przyjmowani, jeśli to możliwe, po każdym nawrocie, aby wyjaśnić obecność potencjalnego czynnika wyzwalającego i ponownie podkreślić potrzebę jego unikania.1
Profilaktyka napadów u dzieci z gorączką
W przypadku dziecka, które miało drgawki gorączkowe w przeszłości, należy:1
- Podać acetaminofen lub ibuprofen przy pierwszych oznakach gorączki, w odpowiedniej dawce dostosowanej do wagi dziecka
- Stosować czopki obniżające gorączkę, jeśli zostały przepisane przez lekarza
- Ubrać dziecko w lekkie, luźne ubrania
- Stosować okłady z myjek nasączonych letnią (nie zimną) wodą na czoło i szyję dziecka
- Przemywać ramiona, nogi i tułów dziecka letnią wodą (nie stosować zimnej wody, lodu ani alkoholu do nacierania)
- Kontynuować próby obniżenia gorączki, aż spadnie do 38,3°C (101°F) lub mniej
Dodatkowe środki zapobiegawcze
Oprócz farmakoterapii i unikania czynników wyzwalających, dodatkowe środki profilaktyczne obejmują:12
- Zdrowa dieta i utrzymanie prawidłowej wagi – zarządzanie dietą może pomóc uniknąć chorób układu krążenia i stanów takich jak udar mózgu, a także problemów z elektrolitami
- Leczenie infekcji – zmniejsza ryzyko napadów z powodu infekcji lub wysokiej gorączki związanej z infekcją
- Noszenie sprzętu ochronnego – kask lub pasy bezpieczeństwa mogą pomóc uniknąć napadów związanych z urazem głowy
- Zarządzanie przewlekłymi schorzeniami – mogą one często bezpośrednio powodować napady lub przyczyniać się do innych stanów związanych z napadami (np. kontrolowanie poziomu cukru we krwi w przypadku cukrzycy)
- Odpowiednia opieka prenatalna dla kobiet w ciąży – pomaga uniknąć powikłań, które mogłyby przyczynić się do rozwoju zaburzeń drgawkowych u płodu
- Szczepienia dzieci – ważne jest, aby zaszczepić dziecko przeciwko chorobom, które mogą negatywnie wpływać na ich ośrodkowy układ nerwowy i przyczyniać się do zaburzeń drgawkowych
- Noszenie bransoletki medycznej – powinna zawierać informacje o stanie zdrowia i przyjmowanych lekach
- Urządzenia alarmowe dla osób z padaczką – mogą ostrzegać innych, gdy występuje napad
Ryzyko nawrotu i decyzja o rozpoczęciu leczenia
Około jednej trzeciej dorosłych doświadcza drugiego napadu w ciągu roku od nieprowokowanego napadu, a prawie połowa doświadcza drugiego napadu w ciągu dwóch lat. Czynniki ryzyka takie jak napad nocny, nieprawidłowości w EEG, nieprawidłowe obrazowanie mózgu i historia urazu mózgu więcej niż podwajają ryzyko nawrotu napadu.1
Decyzja o rozpoczęciu leczenia przeciwpadaczkowego opiera się na ocenie ryzyka nawrotu napadu u pacjenta. Szacowane ryzyko nawrotu oparte na czynnikach lub wynikach badań można przedstawić wraz z ryzykiem i korzyściami stosowania leków w celu wspólnego podejmowania decyzji. Odmowa leczenia jest uzasadniona, szczególnie bez czynników ryzyka.12
Leki zmniejszają bezwzględne ryzyko nawrotu napadu o 35% w ciągu pierwszych dwóch lat leczenia przy natychmiastowym rozpoczęciu podawania leków przeciwpadaczkowych po pierwszym napadzie. Korzyść z leków przeciwpadaczkowych słabnie z czasem. Pacjenci, którzy nie rozpoczęli leczenia lekami przeciwpadaczkowymi, mają równoważne wskaźniki napadów między trzecim a piątym rokiem jak pacjenci, którzy rozpoczęli leczenie przeciwpadaczkowe po pierwszym napadzie.1
Pomimo wczesnego zmniejszenia liczby napadów, jakość życia nie ulega poprawie dzięki lekom. Leki przeciwpadaczkowe nie wpływają na śmiertelność po pierwszym lub kolejnym napadzie. Do 31% pacjentów zgłasza działania niepożądane leków przeciwpadaczkowych. Większość działań niepożądanych jest łagodna i odwracalna, ale obejmują zmiany poznawcze, trudności z koordynacją, senność i zmiany osobowości.1
Wskazówki dla profesjonalistów medycznych
Dla lekarzy dentystów i innych specjalistów medycznych, którzy mogą mieć do czynienia z pacjentami zagrożonymi drgawkami toniczno-klonicznymi, zaleca się:1
- Identyfikację pacjentów z grupy ryzyka
- Eliminację znanych czynników przyczynowych lub wyzwalających (jeśli to możliwe)
- Potwierdzenie przestrzegania chemioterapii przeciwdrgawkowej
- Redukcję lęku
- Zapewnienie głębokiego znieczulenia miejscowego
- Stosowanie środków znieczulenia miejscowego zawierających wazokonstriktor odpowiedni do wydolności funkcjonalnej pacjenta
Kiedy wezwać pogotowie
Należy wezwać pogotowie, jeśli:1
- Faza sztywnienia i szarpania napadu toniczno-klonicznego trwa dłużej niż 5 minut
- Jeden poważny napad następuje po drugim bez pełnego powrotu do przytomności pomiędzy nimi
- Osoba uderza głową podczas napadu i nie ma oznak odzyskania świadomości w ciągu 10 minut od ustania drgawek
- Napad wystąpił w wodzie i podejrzewa się, że woda została wdychana
Drgawki toniczno-kloniczne są poważnym stanem, który wymaga kompleksowego podejścia do profilaktyki. Indywidualne dostosowanie strategii farmakologicznych i niefarmakologicznych, wraz z edukacją pacjenta i jego bliskich na temat rozpoznawania i unikania czynników wyzwalających, może znacznie zmniejszyć częstość występowania napadów i poprawić jakość życia pacjentów.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.