Bulimia nervosa
Objawy
Bulimia nervosa to zaburzenie odżywiania charakteryzujące się nawracającymi epizodami objadania się, podczas których pacjent spożywa w krótkim czasie (zazwyczaj <2 godziny) ilości pokarmu znacznie przekraczające normę, połączonymi z poczuciem braku kontroli nad jedzeniem. Następują po nich niewłaściwe zachowania kompensacyjne, takie jak samowywołane wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretyków, głodówki czy nadmierne ćwiczenia, mające na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała. Kryteria diagnostyczne wymagają występowania tych epizodów i zachowań co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiące, a także nadmiernego wpływu masy i kształtu ciała na samoocenę. Bulimia najczęściej rozpoczyna się między 13. a 20. rokiem życia, z przewagą kobiet (1,0% młodych kobiet vs 0,1% młodych mężczyzn). Choroba wiąże się z licznymi powikłaniami somatycznymi, m.in. erozją szkliwa, powiększeniem gruczołów ślinowych, zaburzeniami elektrolitowymi prowadzącymi do arytmii, refluksem, zapaleniem przełyku, nieregularnościami miesiączkowymi, osteoporozą oraz poważnymi powikłaniami kardiologicznymi i gastroenterologicznymi.
- Bulimia nervosa – charakterystyka
- Cykl objadania się i przeczyszczania
- Kryteria diagnostyczne
- Objawy fizyczne
- Problemy stomatologiczne i zmiany w jamie ustnej
- Problemy żołądkowo-jelitowe
- Problemy sercowo-naczyniowe
- Inne objawy fizyczne
- Objawy psychologiczne i behawioralne
- Strach przed przybraniem na wadze jako centralny element
- Przebieg choroby i prognozy
- Związki z innymi zaburzeniami
- Wpływ bulimii na organizm
- Problemy sercowo-naczyniowe i elektrolitowe
- Uszkodzenia układu trawiennego
- Wpływ na układ hormonalny i rozrodczy
- Wpływ na ogólny stan zdrowia
- Znaczenie wczesnej interwencji
Bulimia nervosa – charakterystyka
Bulimia nervosa to poważne zaburzenie odżywiania i choroba psychiczna charakteryzująca się nawracającymi epizodami objadania się (spożywaniem dużych ilości pokarmów w krótkim czasie), po których następują niewłaściwe zachowania kompensacyjne mające na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała12. Pacjenci z bulimią mogą stosować różne metody „oczyszczania”, a stopień nasilenia choroby zależy od częstotliwości występowania zachowań kompensacyjnych i problemów, które one powodują3.
Bulimia nervosa zazwyczaj rozpoczyna się w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości, najczęściej między 13 a 20 rokiem życia, i częściej dotyka kobiety niż mężczyzn45. Badania wskazują, że w danym momencie około 1,0% młodych kobiet i 0,1% młodych mężczyzn zmaga się z bulimią6. Szacuje się, że wskaźnik rozpowszechnienia w ciągu całego życia wynosi 0,5% dla dorosłych i 0,9% dla nastolatków w populacji Stanów Zjednoczonych7.
Cykl objadania się i przeczyszczania
Podstawową cechą bulimii nervosa jest powtarzający się cykl objadania się i przeczyszczania8. Osoby z bulimią często jedzą w sposób niekontrolowany, nawet gdy nie są głodne, i nie mogą przestać jeść podczas epizodu objadania się910.
Epizody objadania się
Epizod objadania się charakteryzuje się spożywaniem, w określonym przedziale czasu (zazwyczaj mniej niż 2 godziny), ilości jedzenia zdecydowanie większej niż większość osób zjadłaby w podobnym czasie i okolicznościach1112. Podczas tych epizodów osoba z bulimią odczuwa wyraźny brak kontroli nad jedzeniem – czuje, że nie może przestać jeść lub kontrolować, co i ile je1314.
Epizody objadania się są często wyzwalane przez negatywne emocje, stres interpersonalny, ograniczenia dietetyczne, negatywne uczucia związane z masą ciała, kształtem ciała i jedzeniem, a także przez nudę15. Objadanie się zwykle odbywa się w tajemnicy, a osoby dotknięte bulimią starają się, by było ono niezauważalne16.
Podczas objadania się osoby z bulimią mają tendencję do jedzenia pokarmów, których normalnie by unikały, często spożywają słodkie, wysokotłuszczowe produkty, takie jak lody i ciasta1718. Ilość spożywanego jedzenia jest zmienna i czasami może obejmować tysiące kalorii19. Podczas binges osoba z bulimią zazwyczaj je do momentu odczuwania bólu lub dyskomfortu z powodu pełności20.
Zachowania kompensacyjne
Po epizodach objadania się osoby z bulimią odczuwają intensywne poczucie winy, wstydu i lęku przed przybraniem na wadze, co prowadzi do podejmowania niewłaściwych zachowań kompensacyjnych2122. Te zachowania mają na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała i mogą obejmować:
- Samowywołane wymioty (najczęstsza metoda przeczyszczania)2324
- Nadużywanie środków przeczyszczających (laksatywów)25
- Nadużywanie diuretyków (leków moczopędnych)26
- Stosowanie lewatyw27
- Posty lub drastyczne ograniczanie kalorii28
- Nadmierne ćwiczenia fizyczne, nawet podczas choroby lub kontuzji2930
Osoby z bulimią mogą używać palców lub narzędzi do wywołania odruchu wymiotnego. Z czasem mogą nauczyć się wymiotować na żądanie31. Poza epizodami objadania się, osoby cierpiące na bulimię często ograniczają całkowite spożycie kalorii i wybierają niskokalorycznie pokarmy, unikając jednocześnie pokarmów, które ich zdaniem są tuczące lub mogą wywołać epizod objadania się3233.
Kryteria diagnostyczne
Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi, bulimia nervosa diagnozowana jest, gdy3435:
- Występują nawracające epizody objadania się, charakteryzujące się zarówno:
- Spożywaniem w określonym czasie (np. w ciągu 2 godzin) ilości pokarmu zdecydowanie większej niż większość ludzi zjadłaby w podobnym czasie i podobnych okolicznościach
- Poczuciem braku kontroli nad jedzeniem podczas epizodu
- Występują nawracające niewłaściwe zachowania kompensacyjne mające na celu zapobieganie przyrostowi masy ciała, takie jak prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretyków lub innych leków, głodówki lub nadmierne ćwiczenia
- Zarówno objadanie się, jak i niewłaściwe zachowania kompensacyjne występują średnio co najmniej raz w tygodniu przez trzy miesiące
- Samoocena jest nadmiernie uzależniona od kształtu i masy ciała
Epizody nie występują wyłącznie w przebiegu jadłowstrętu psychicznego. Należy jednak pamiętać, że nawet gdy zachowania związane z objadaniem się i przeczyszczaniem występują rzadziej, mogą być niebezpieczne i wymagają leczenia36. Im częściej występują epizody, tym cięższy jest przebieg bulimii37.
Objawy fizyczne
Bulimia nervosa może prowadzić do licznych objawów fizycznych, które pojawiają się w miarę postępu choroby. Objawy te są często wynikiem powtarzających się zachowań związanych z przeczyszczaniem38.
Problemy stomatologiczne i zmiany w jamie ustnej
- Erozja szkliwa zębów spowodowana częstym wymiotowaniem i ekspozycją na kwas żołądkowy3940
- Próchnica i zwiększona wrażliwość zębów41
- Zęby wyglądające na przeźroczyste zamiast białych42
- Powiększone gruczoły ślinowe w okolicy policzków i pod szczęką (sialadenosis), co może powodować obrzęk twarzy4344
- Przewlekle zapalony lub bolesny gardło4546
- Uszkodzenia błony śluzowej przełyku47
Problemy żołądkowo-jelitowe
- Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD)4849
- Ból brzucha, skurcze i wzdęcia5051
- Nieregularne wypróżnienia, zaparcia lub biegunka (szczególnie przy nadużywaniu środków przeczyszczających)5253
- Zespół Mallory’ego-Weissa (pęknięcia śluzówki przełyku)54
- Wypadanie odbytnicy55
- Nawracające ostre zapalenie trzustki56
- Nietolerancje pokarmowe57
Problemy sercowo-naczyniowe
- Zaburzenia elektrolitowe mogące prowadzić do arytmii serca5859
- Niskie ciśnienie krwi6061
- Słabe lub nieregularne tętno6263
- Omdlenia lub zawroty głowy6465
Inne objawy fizyczne
- Wahania masy ciała (pacjenci z bulimią często mają masę ciała w normie lub są nieznacznie niedowagi lub nadwagi)6667
- Odwodnienie spowodowane wymiotami, nadużywaniem środków przeczyszczających lub diuretyków6869
- Zmęczenie i problemy ze snem7071
- Zaburzenia menstruacji lub brak miesiączki u kobiet7273
- Sucha skóra, łamliwe paznokcie i włosy7475
- Złogi i zadrapania na kostkach i grzbietach dłoni (tzw. objaw Russella) spowodowane samowywołanym wymiotowaniem7677
- Osłabienie mięśni i skurcze7879
- Pękające naczynia krwionośne w oczach8081
- Obrzęk dłoni i stóp82
- Poczucie zimna83
Objawy psychologiczne i behawioralne
Bulimia nervosa to nie tylko zaburzenie fizyczne, ale także poważny problem zdrowia psychicznego, który wpływa na sposób myślenia, emocje i zachowania84.
Objawy psychologiczne
- Nadmierna koncentracja i obsesja na punkcie jedzenia, diety, ćwiczeń lub obrazu ciała8586
- Lęk przed przybraniem na wadze8788
- Zniekształcony obraz ciała lub skrajne niezadowolenie z kształtu ciała8990
- Niska samoocena9192
- Uczucia wstydu, winy i obrzydzenia, szczególnie po jedzeniu i/lub przeczyszczaniu9394
- Depresja i lęk9596
- Drażliwość, szczególnie w porach posiłków9798
- Wstyd i poczucie winy związane z nawykami żywieniowymi99
- Myśli samobójcze lub samookaleczenia100101
- Uzależnienie od substancji psychoaktywnych102103
Objawy behawioralne
- Powtarzające się zachowania dietetyczne (liczenie kalorii, posty, pomijanie posiłków, unikanie określonych grup żywności)104
- Kompulsywne lub nadmierne ćwiczenia, nawet podczas choroby lub kontuzji105106
- Unikanie sytuacji towarzyskich i/lub większe wycofanie społeczne107108
- Unikanie innych osób podczas posiłków109110
- Jedzenie w samotności lub w tajemnicy111112
- Ukrywanie jedzenia113114
- Częste wizyty w łazience podczas lub po posiłkach115116
- Stosowanie środków przeczyszczających, lewatyw, diuretyków lub leków hamujących apetyt117
- Wydawanie dużych sum pieniędzy na jedzenie118119
- Zachowania samookaleczające120
- Rytuały związane z jedzeniem lub kompulsyjne zachowania dotyczące jedzenia121122
Strach przed przybraniem na wadze jako centralny element
Badania wskazują, że strach przed przybraniem na wadze stanowi centralny element psychopatologii bulimii nervosa123. Uczucia związane z lękiem przed przyrostem masy ciała, pragnienie utraty wagi i uczucie otyłości znajdują się w centrum modelu zaburzenia, co sugeruje, że te objawy mogą być kluczowe dla psychopatologii bulimii124.
Osoby z bulimią są zazwyczaj nadmiernie zaniepokojone swoją masą ciała i kształtem sylwetki, a ich samoocena jest nieproporcjonalnie uzależniona od postrzegania własnego ciała125126. Badania sugerują, że podczas gdy objawy takie jak objadanie się i przeczyszczanie są kluczowe dla diagnozy, mogą one nie odgrywać tak silnej roli podtrzymującej w zaburzeniu jak lęk przed przybraniem na wadze127.
Ten centralny element psychopatologii bulimii może pomóc w lepszym zrozumieniu i leczeniu tego zaburzenia. Wyniki badań sugerują, że ekspozycje ukierunkowane na lęk przed przybraniem na wadze mogą być skuteczniejsze niż koncentrowanie się wyłącznie na objadaniu się i przeczyszczaniu128.
Przebieg choroby i prognozy
Bulimia nervosa może mieć różny przebieg u poszczególnych osób. Typowy przebieg choroby składa się z cykli remisji i nawrotów129. Choroba może mieć długotrwały, fluktuujący przebieg trwający wiele lat lub może być bardziej epizodyczna, związana ze stresującymi wydarzeniami życiowymi i kryzysami130.
Czynniki wpływające na przebieg choroby
Nie zidentyfikowano jeszcze konsekwentnych predyktorów wyników leczenia, jednak pewne czynniki mogą wskazywać na gorsze rokowanie131:
- Nasilenie skutków przeczyszczania
- Negatywny obraz siebie
- Traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa
- Otyłość w dzieciństwie/przejadanie się
- Indywidualne/rodzinne wzorce żywieniowe w dzieciństwie/wczesnej adolescencji
- ADHD
Rokowania
Bulimia nervosa związana jest z lepszymi wskaźnikami wyzdrowienia i niższą śmiertelnością niż jadłowstręt psychiczny132. Wskaźnik remisji na przestrzeni 5 lat dla bulimii nervosa wynosi około 74%, jednak wśród tych osób 47% doświadcza nawrotu w ciągu tych pięciu lat133.
Około 30-60% osób z bulimią nervosa osiąga pełne wyzdrowienie dzięki leczeniu134. W przeciwieństwie do chorób takich jak depresja, które mogą mieć wskaźnik wyzdrowienia do 75%, tylko około połowa osób z bulimią w pełni zdrowieje. Większość przypadków pełnego wyzdrowienia następuje w okresie od czterech do dziewięciu lat. Około jednej trzeciej osób cierpiących na bulimię osiąga częściowe wyzdrowienie, a u 10-20% utrzymują się przewlekłe objawy135.
Osoby, które przeszły leczenie, mogą nadal doświadczać okresowych epizodów objadania się i przeczyszczania, które mogą pojawiać się i zanikać na przestrzeni lat, szczególnie w okresach dużego stresu136137.
Związki z innymi zaburzeniami
Bulimia nervosa często współwystępuje z innymi problemami zdrowia psychicznego138. Badania wykazały, że osoby z bulimią mogą doświadczać:
- Depresji139140
- Zaburzeń lękowych141142
- Zachowań obsesyjno-kompulsyjnych143
- Nadużywania substancji psychoaktywnych144145
- Samookaleczania146
Badania dotyczące związków między bulimią, lękiem i depresją sugerują, że fizyczne doznania mogą stanowić pomost między objawami bulimii a objawami lęku/depresji147. W sieci objawów łączącej bulimię i lęk, uczucie chwiejności nóg, braku stabilności i zawrotów głowy były blisko związane z objawami bulimii i miały duże znaczenie centralne148. W sieci objawów łączącej depresję i bulimię, brak zainteresowania seksem i zmiany apetytu były wysoce centralne149.
Te odkrycia podkreślają złożoność bulimii nervosa jako zaburzenia, które wpływa zarówno na ciało, jak i umysł, oraz wskazują na potrzebę kompleksowego podejścia do leczenia, które uwzględnia zarówno fizyczne, jak i psychologiczne aspekty choroby.
Wpływ bulimii na organizm
Długotrwała nieleczona bulimia nervosa może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych150151. Ciągły cykl objadania się i przeczyszczania wywiera ogromne obciążenie na organizm, prowadząc do wielu powikłań152.
Problemy sercowo-naczyniowe i elektrolitowe
Jednym z najpoważniejszych powikłań bulimii są zaburzenia elektroliitowe i ich wpływ na serce153. Przeczyszczanie poprzez wymioty lub nadużywanie środków przeczyszczających prowadzi do utraty niezbędnych płynów i minerałów, takich jak potas i sód154. To może prowadzić do:
- Nieregularnego rytmu serca (arytmii)155156
- Niewydolności serca w ciężkich przypadkach157
- Hipotensji (niskiego ciśnienia krwi)158
- Zawałów serca i udarów159
Uszkodzenia układu trawiennego
Bulimia może powodować poważne uszkodzenia układu pokarmowego160:
- Przewlekłe zapalenie gardła i refluksu przełykowego161
- Zapalenie i rozdarcie przełyku i żołądka z powodu częstych wymiotów162
- Owrzodzenia żołądka i jelit163
- Przewlekłe nieregularne ruchy jelitowe, zaparcia lub biegunka164
- Perforacja jelit165
- Zespół Boerhaavego (pęknięcie przełyku wymagające natychmiastowej operacji)166
Wpływ na układ hormonalny i rozrodczy
Niedobory żywieniowe u osób z bulimią mogą prowadzić do zaburzeń hormonalnych167:
- Nieregularne miesiączki lub brak miesiączki168169
- Problemy z płodnością170171
- Osteopenia lub osteoporoza (osłabienie kości)172173
Bulimia może również komplikować ciążę, zwiększając ryzyko174175:
- Poronienia
- Przedwczesnego porodu
- Porodu przez cesarskie cięcie
- Niskiej masy urodzeniowej dziecka
- Wad wrodzonych
- Depresji poporodowej
Wpływ na ogólny stan zdrowia
Inne poważne konsekwencje zdrowotne bulimii obejmują176177:
- Ciężkie odwodnienie mogące prowadzić do niewydolności nerek
- Problemy skórne, takie jak suchość i łamliwość paznokci
- Zmęczenie i problemy ze snem
- Obrzęk twarzy i dłoni
- Napady drgawkowe
- Uszkodzenie nerek
Wiele z tych powikłań może być śmiertelnych, jeśli bulimia pozostaje nieleczona178. Dlatego wczesna interwencja i kompleksowe leczenie są kluczowe dla zapobiegania długoterminowym skutkom zdrowotnym179.
Znaczenie wczesnej interwencji
Wczesne rozpoznanie i leczenie bulimii nervosa są niezwykle ważne dla powodzenia terapii i zapobiegania długoterminowym powikłaniom180. Im wcześniej osoba z bulimią otrzyma pomoc, tym większe ma szanse na wyzdrowienie181.
Bulimia jest chorobą, która może zostać wyleczona, a wiele osób osiąga pełne wyzdrowienie dzięki odpowiedniemu leczeniu182. Większość fizycznych objawów bulimii można odwrócić lub zapobiec ich pogorszeniu przy właściwej terapii183.
Jeśli podejrzewasz, że ty lub ktoś, kogo znasz, może cierpieć na bulimię nervosa, ważne jest, aby jak najszybciej skonsultować się z lekarzem184. Wczesne leczenie jest najlepszym sposobem na rozpoczęcie drogi do wyzdrowienia185.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.