Bulimia nervosa
Etiologia i przyczyny
Bulimia nervosa to złożone zaburzenie odżywiania charakteryzujące się nawracającymi epizodami objadania się oraz kompensacyjnymi zachowaniami kontrolującymi masę ciała. Etiologia obejmuje interakcję czynników genetycznych (odziedziczalność 30-80%, ryzyko 2-20-krotnie wyższe przy krewnych pierwszego stopnia), neurobiologicznych (zaburzenia funkcji serotoniny, dopaminy, noradrenaliny oraz nieprawidłowości w strukturze i funkcji mózgu, zwłaszcza w obrębie wyspy i istoty białej), hormonalnych (rola estrogenów, kortyzolu, wazopresyny, hiperandrogenizmu), psychologicznych (niska samoocena, perfekcjonizm, impulsywność, trudności w regulacji emocji, zniekształcony obraz ciała) oraz środowiskowych i społeczno-kulturowych (trauma w dzieciństwie, dysfunkcje rodzinne, presja społeczna na szczupłość, wpływ mediów, kultura diet). Współwystępują często zaburzenia lękowe, depresja, OCD, PTSD oraz zaburzenia związane z używaniem substancji.
Etiologia Bulimii Nervosa
Bulimia nervosa to poważne zaburzenie odżywiania charakteryzujące się nawracającymi epizodami objadania się oraz nieodpowiednimi zachowaniami kompensacyjnymi mającymi na celu kontrolę masy ciała, które mogą prowadzić do niebezpiecznych konsekwencji zdrowotnych. Dokładna etiologia bulimia-nervosa/” title=”bulimia nervosa” class=”to-tag” data-termid=”90355″>bulimii nervosa nie jest w pełni poznana, ale badania wskazują na złożoną interakcję czynników biologicznych, psychologicznych, środowiskowych i społeczno-kulturowych.123
Czynniki genetyczne i biologiczne
Istnieją silne dowody wskazujące na udział czynników genetycznych w rozwoju bulimii nervosa. Badania wykazały, że zaburzenia odżywiania, w tym bulimia, są umiarkowanie dziedziczne.45 Osoby, które mają krewnych pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo) z historią zaburzeń odżywiania, mają 2-20 razy większe ryzyko rozwinięcia bulimii w porównaniu do populacji ogólnej.6 Szacunki dotyczące odziedziczalności bulimii nervosa sięgają nawet 80%, co sugeruje, że mniej niż jedna czwarta zmienności ryzyka może być przypisana czynnikom środowiskowym.7
Badania na dużych próbach populacyjnych, w tym badania bliźniąt i rodzin, potwierdzają genetyczne podłoże bulimii. Zidentyfikowano istotne powiązanie z chromosomem 10p w rodzinach z bulimią nervosa.8 Należy jednak podkreślić, że nie znaleziono dotychczas konkretnych genów bezpośrednio odpowiedzialnych za rozwój tego zaburzenia.9
Neurobiologia i neurotransmitery
Nieprawidłowości w funkcjonowaniu interoceptywnym, szczególnie w obrębie wyspy (insula), mogą przyczyniać się do zachowań związanych z objadaniem się charakterystycznych dla bulimii.10 Badania z 2016 roku wykazały, że pacjenci z anoreksją i bulimią nervosa mają rozległe nieprawidłowości z rozproszonymi zmianami w strukturalnej i funkcjonalnej łączności istoty białej, szczególnie w obrębie szlaków regulujących apetyt i nagrody smakowe.11
Istotną rolę w patogenezie bulimii odgrywają zaburzenia w systemach neuroprzekaźników, zwłaszcza serotoniny, dopaminy i noradrenaliny:1213
- Serotonina – związana z regulacją wagi i zachowaniami żywieniowymi. Zmieniona aktywność serotoniny (5-HT) w mózgu przyczynia się do zaburzeń nastroju, apetytu i kontroli impulsów u osób cierpiących na bulimię nervosa.14 Przegląd badań z 2019 roku sugeruje, że bulimia może być związana z niedoborem serotoniny w mózgu.15
- Dopamina – jej aktywność jest powiązana z zniekształceniem obrazu ciała. Badania sugerują, że mutacja genu receptora dopaminowego D4 jest związana z napadami objadania się i przyrostem masy ciała u osób z bulimią.16
- Nieprawidłowe interakcje między peptydami stymulującymi apetyt (neuropeptyd Y (NP-Y) i peptyd Y (PYY)) a czynnikami hamującymi apetyt (cholecystokinina (CCK) i beta-endorfina) również odgrywają rolę w tym zaburzeniu.17
Badania obrazowe mózgu wykazały różnice w odpowiedziach mózgowych między kobietami z bulimią a kobietami bez tego zaburzenia po pokazaniu im zdjęć szczupłych kobiet. Wyniki sugerują, że występują różnice w przetwarzaniu informacji w mózgu u osób z bulimią.18
Czynniki hormonalne
Zmiany hormonalne mogą odgrywać istotną rolę w patologii bulimii nervosa. Zaburzenia odżywiania często pojawiają się w okresie dojrzewania, czasie znaczących zmian hormonalnych i rosnącej świadomości ciała.19
Badania wykazały związek między kobiecym dojrzewaniem a rozwojem zaburzeń odżywiania. Estrogen, szczególnie estradiol, odgrywa tu znaczącą rolę.20 Istnieją dowody na związek między polimorfizmami w receptorze estrogenowym (ER) a bulimią, co sugeruje korelację między hormonami płciowymi a bulimią nervosa.21
U osób z bulimią nervosa zaobserwowano również nieprawidłowe poziomy kortyzolu (hormonu stresu) i wazopresyny.22 Ponadto, kobiety z hiperandrogenizmem i zespołem policystycznych jajników wykazują zaburzenia apetytu, szczególnie w odniesieniu do węglowodanów i tłuszczów, co również obserwuje się u kobiet z bulimią nervosa.23
Czynniki psychologiczne
Czynniki psychologiczne odgrywają kluczową rolę w rozwoju i podtrzymywaniu bulimii nervosa:2425
- Niska samoocena – osoby z bulimią często mają niepewny obraz siebie, postrzegają siebie jako bezwartościowe i nieatrakcyjne.26
- Perfekcjonizm – jeden z najsilniejszych czynników ryzyka, szczególnie perfekcjonizm zorientowany na siebie, związany z wyznaczaniem nierealistycznie wysokich oczekiwań wobec siebie.27
- Impulsywność – tendencja do podejmowania działań bez rozważania konsekwencji, szczególnie w obliczu negatywnych emocji, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zaburzeń typu objadanie się/oczyszczanie.28 Zwiększona impulsywność została zaobserwowana u osób z bulimią.29
- Trudności w regulacji emocji – badania wykazały, że osoby z bulimią mają trudności z zarządzaniem swoimi emocjami.30 Zaburzenie regulacji emocji zdefiniowane jako proces odpowiedzialny za monitorowanie, ocenianie i modyfikowanie reakcji emocjonalnych, zostało stwierdzone w zaburzeniach odżywiania.31
- Negatywna pilność (negative urgency) – tendencja do doświadczania silnych impulsów pod wpływem negatywnych emocji lub do działania pochopnie w stanie niepokoju, wiąże się z objadaniem się.32
- Zniekształcony obraz ciała – nadmierna koncentracja na wadze i kształcie ciała oraz strach przed przytyciem są centralnymi cechami bulimii.33
Osoby z bulimią często używają jedzenia jako mechanizmu radzenia sobie z trudnymi emocjami, objadając się, a następnie przeczyszczając w odpowiedzi na wewnętrzny lub zewnętrzny wyzwalacz.34 Napady objadania się mogą być wywoływane przez stres lub inne nieprzyjemne emocje, takie jak gniew, smutek czy niska samoocena.35 Mogą również występować w odpowiedzi na zbyt surowe ograniczenia dietetyczne i wynikające z nich uczucie głodu.36
Współwystępujące problemy zdrowia psychicznego
Bulimia nervosa często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi. Prawie 95% osób z bulimią ma współistniejące zaburzenie zdrowia psychicznego.37 Do najczęściej występujących należą:
- Zaburzenia lękowe – lęk dotyczący wagi i/lub sytuacji społecznych jest powszechny wśród pacjentów z bulimią.3839
- Depresja – objawy depresji często rozpoczynają się jednocześnie z bulimią nervosa, choć w niektórych przypadkach depresja poprzedza zaburzenie odżywiania.4041
- Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) – związane z perfekcjonizmem i sztywnymi wzorcami myślenia.4243
- Zaburzenia związane z używaniem substancji – istnieje silny związek między bulimią nervosa a zaburzeniami związanymi z używaniem substancji.4445
- PTSD – jedno z badań wykazało, że do 25% uczestników z bulimią wykazywało objawy zaburzenia stresu pourazowego.46
Nie jest jednak jasne, czy te współistniejące zaburzenia są prekursorami bulimii, czy też jej konsekwencjami.47 Niektóre z tych stanów mogą rozwijać się jednocześnie z zaburzeniem odżywiania lub przed nim lub po nim. Mogą wynikać z bulimii lub przyczyniać się do jej powstania.48
Historia traumy i nadużyć
Znaczna część osób z bulimią nervosa zgłasza doświadczenie traumy w dzieciństwie.49 Badania wykazały związek między nadużyciami seksualnymi a rozwojem bulimii nervosa. Zgłaszana częstość niechcianego kontaktu seksualnego jest wyższa wśród osób z bulimią nervosa niż anoreksją nervosa.50
Inne doświadczenia traumatyczne związane z rozwojem bulimii to:51
- Zaburzenia w funkcjonowaniu rodziny
- Niestabilność miejsca zamieszkania
- Umieszczenie w opiece zastępczej
- Śmierć w rodzinie
- Choroba rodzica
- Zaburzenia psychiczne u rodzica
- Niepełnosprawność rodzica
- Poważna przestępczość rodziców
- Zaburzenia związane z używaniem substancji przez rodziców
Traumatyczne wydarzenia takie jak śmierć, rozstanie, choroba fizyczna, wykorzystywanie seksualne lub fizyczne oraz zastraszanie mogą odgrywać rolę w rozwoju bulimii.52
Czynniki rodzinne i środowiskowe
Środowisko rodzinne może być istotnym czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju bulimii nervosa.53 Badania wykazały, że osoby z bulimią często pochodzą z rodzin, w których:54
- Występują konflikty między rodzicami
- Panuje krytyczna atmosfera
- Istnieją wysokie oczekiwania wobec dziecka
- Rodzice są nadmiernie lub niedostatecznie zaangażowani
- Okazuje się minimalną czułość
- Występuje nadopiekuńczość
- Miały miejsce nadużycia
Badania pokazują, że osoby z bulimią często mają rodziców o bardzo wysokich oczekiwaniach dotyczących sukcesu.55 Modelowanie roli przez rodziców może mieć znaczący wpływ na uczucia osoby dotyczące zarówno jedzenia, jak i obrazu ciała.56
Inne czynniki środowiskowe obejmują:5758
- Doświadczenie dręczenia i zawstydzania z powodu wagi – dzieci i nastolatki, które doświadczyły zastraszania i zawstydzania z powodu wagi, są znacznie bardziej narażone na rozwój bulimii nervosa.59
- Historia częstego odchudzania się – bulimia jest najczęściej poprzedzona jednym lub więcej incydentami odchudzania się.60 Dieting jest głównym czynnikiem ryzyka i wyzwalaczem we wszystkich typach zaburzeń odżywiania.61
- Uczestnictwo w aktywnościach promujących szczupłą sylwetkę – aktywności takie jak gimnastyka, biegi, zapasy, jazda konna czy modeling mogą zwiększać ryzyko rozwoju bulimii.62
Poważne zmiany w stylu życia lub określone wydarzenia również mogą zwiększać poziom stresu i ryzyko rozwoju zaburzenia odżywiania, takiego jak bulimia nervosa.63
Czynniki społeczno-kulturowe
Presja społeczna i kulturowa odgrywa znaczącą rolę w bulimii nervosa. Nasze społeczeństwo jest obsesyjnie zainteresowane wyglądem i ustanawia nierealistyczne standardy dotyczące ciała, co przyczynia się do rozwoju i utrzymywania tego zaburzenia odżywiania.64
Do głównych czynników społeczno-kulturowych należą:
- Idealizacja szczupłości – w społeczeństwach, które idealizują szczupłość i utożsamiają ją z sukcesem i atrakcyjnością, jednostki, szczególnie kobiety, mogą czuć presję, aby dostosować się do nierealistycznych standardów ciała.65
- Wpływ mediów – stały napływ komunikatów związanych z wagą w mediach, internecie i codziennym życiu wywiera presję na samoocenę.66 Ekspozycja na media promujące nierealistyczne ideały ciała może zwiększyć niezadowolenie z ciała, co może prowadzić do rozwoju zaburzonych zachowań żywieniowych.67
- Presja rówieśnicza – rozwój bulimii był powiązany z dręczeniem związanym z wagą, interakcją między rówieśnikami, dzieleniem się obawami dotyczącymi wagi i obrazu ciała oraz presją, aby być lubianym, i przekonaniem, że szczupłość czyni kogoś bardziej „lubianym”.68
- Kultura diet – nacisk na dietę i ćwiczenia w kulturze amerykańskiej oparty na przekonaniach kultury diet, że jednostki mogą i muszą kontrolować swoje zdrowie i rozmiar ciała poprzez te zachowania.69 Wiele mód dietetycznych zachęca do ograniczania jedzenia, co ostatecznie może prowadzić do deprywacji.70
Choć czynniki społeczne lub kulturowe same w sobie nie wystarczą, aby wywołać zaburzenia odżywiania, mogą wzmacniać inne czynniki ryzyka i przyczynić się do rozwoju bulimii nervosa u podatnych osób.71
Epidemiologia bulimii nervosa
Bulimia nervosa może dotykać obu płci, ale nieproporcjonalnie częściej dotyka kobiet. Mediana wieku zachorowania wynosi około 12,4 lat. Szacowana częstość występowania bulimii nervosa w Stanach Zjednoczonych wynosi 0,9% wśród nastolatków, 1,5% wśród ogólnej populacji kobiet i 0,5% wśród ogólnej populacji mężczyzn.72
Podczas gdy częstość występowania bulimii nervosa w krajach rozwijających się nie jest ustalona, szacunki z Ameryki Północnej, Australii i Europy wahają się od 0,1% do 1,3% wśród mężczyzn i od 0,5% do 2,0% wśród kobiet.73 Około 3% kobiet doświadcza bulimii nervosa w ciągu swojego życia, w porównaniu do szacowanych 1% mężczyzn.74
Bulimia jest bardziej powszechna wśród osób, które mają bliskiego krewnego z tym schorzeniem. Szacowany procent ryzyka przypisywany genetyce wynosi między 30% a 80%.75
Podsumowanie etiologii
Etiologia bulimii nervosa jest złożona i obejmuje interakcję wielu czynników:767778
- Czynniki genetyczne i biologiczne – badania bliźniąt i rodzin potwierdzają genetyczną podatność, z szacowaną odziedziczalnością między 30% a 80%.
- Nieprawidłowości neurobiologiczne – zaburzenia w funkcjonowaniu neurotransmiterów (serotonina, dopamina) oraz zmiany w strukturze i funkcji mózgu.
- Czynniki hormonalne – wahania hormonalne podczas dojrzewania i menopauzy mogą wpływać na apetyt i obraz ciała.
- Czynniki psychologiczne – niska samoocena, perfekcjonizm, impulsywność, trudności w regulacji emocji, zniekształcony obraz ciała.
- Współwystępujące zaburzenia psychiczne – depresja, lęk, OCD, zaburzenia używania substancji.
- Historia traumy i nadużyć – doświadczenia traumatyczne w dzieciństwie, wykorzystywanie seksualne lub fizyczne.
- Czynniki rodzinne i środowiskowe – dysfunkcje rodzinne, krytyczna atmosfera, wysokie oczekiwania, historia odchudzania.
- Czynniki społeczno-kulturowe – presja społeczna na szczupłą sylwetkę, wpływ mediów, kultura diet.
Żaden pojedynczy czynnik nie działa w izolacji – współdziałają one ze sobą, zwiększając ryzyko rozwoju bulimii nervosa u osób podatnych.79 Zrozumienie złożonej etiologii bulimii nervosa jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii prewencyjnych i podejść terapeutycznych dla osób zmagających się z tym zaburzeniem.80
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.