Bulimia nervosa
Epidemiologia
Bulimia nervosa stanowi poważne wyzwanie zdrowia publicznego, dotykając do 3% kobiet i ponad 1% mężczyzn w ciągu życia, z roczną zapadalnością wynoszącą 0,32% u kobiet i 0,05% u mężczyzn. Chorobowość jest wyższa w krajach rozwiniętych, szczególnie wśród młodych kobiet w wieku 15-25 lat, a także w populacjach o mniejszościowej orientacji seksualnej i transpłciowych. Epidemiologiczne dane wskazują na spadek zapadalności w ostatnich dekadach, jednak pandemia COVID-19 spowodowała wzrost hospitalizacji z powodu zaburzeń odżywiania, mimo że liczba zdiagnozowanych przypadków bulimii mogła się zmniejszyć z powodu ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej. Bulimia charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem śmiertelności na poziomie 3,9%, co plasuje ją tuż za anoreksją nervosą (4%) i uzależnieniem od opioidów, podkreślając konieczność skutecznego nadzoru i wczesnej interwencji.
Epidemiologia bulimii nervosa
Bulimia nervosa stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia publicznego na całym świecie. Pomimo że statystycznie może wydawać się rzadkim zaburzeniem, dane epidemiologiczne wskazują, że jest to poważny problem zdrowotny, często niedostatecznie rozpoznawany i leczony1. Badania epidemiologiczne dotyczące bulimii nervosa skupiają się głównie na określeniu wskaźników chorobowości (prevalence) oraz zapadalności (incidence), a także śmiertelności związanej z tym zaburzeniem23.
Wskaźniki chorobowości
Dane dotyczące chorobowości bulimii nervosa różnią się w zależności od badanej populacji, stosowanych metod diagnostycznych oraz regionu geograficznego4. Ogólnie przyjmuje się, że zaburzenie to dotyka do 3% kobiet i ponad 1% mężczyzn w ciągu ich życia56. Średnia roczna częstość występowania bulimii nervosa wynosi 0,32% wśród kobiet i 0,05% wśród mężczyzn7.
Analiza chorobowości w różnych regionach świata wskazuje na pewne rozbieżności. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że około 1,5% populacji kobiet i 0,5% mężczyzn cierpi na bulimię nervosa8. W Europie chorobowość wynosi mniej niż 1-2%9. Metaanaliza dotycząca Ameryki Łacińskiej wykazała średni wskaźnik chorobowości na poziomie 1,16%, co sugeruje wyższy wskaźnik niż w krajach zachodnich10.
Szczegółowe badania w poszczególnych krajach pokazują zróżnicowane wyniki: w USA, Finlandii, Australii i Holandii odnotowano odpowiednio 2,1%, 2,4%, 1,0% i 0,8% chorobowości bulimii nervosa wśród kobiet poniżej 30 roku życia11. W Australii wskaźnik chorobowości życiowej bulimii nervosa szacuje się na 1,85%12.
Wskaźniki zapadalności
Zapadalność na bulimię nervosa, czyli liczba nowych przypadków w określonym czasie, wykazuje tendencję spadkową na przestrzeni lat1314. Badania prowadzone w Holandii wykazały znaczący spadek wskaźnika zapadalności na przestrzeni trzech dekad: w latach 1985-1989 wynosił on 8,6 (95% CI 6,7-11,0), w latach 1995-1999 spadł do 6,1 (95% CI 4,5-8,2), a w latach 2005-2009 osiągnął wartość 3,2 (95% CI 2,0-4,9) na 100 000 osobolat15.
Podobne trendy zaobserwowano w norweskim badaniu wykorzystującym dane z rejestru pacjentów, które wykazało istotny spadek ogólnej zapadalności na bulimię nervosa w opiece specjalistycznej między 2010 a 2016 rokiem, zarówno w wąsko zdefiniowanej bulimii nervosa [2010: 18,5 na 100 000 osobolat (95% CI 16,9-20,2); 2016: 16,1 (95% CI 14,6-17,2)], jak i w szeroko zdefiniowanej bulimii nervosa (2010: 29,4 na 100 000 osobolat (95% CI 27,4-31,5); 2016: 26,9 (95% CI 24,9-28,8)16.
Wskaźniki zapadalności są najwyższe w grupie wiekowej 16-20 lat, osiągając 300 na 100 000 osobolat, natomiast w szerszej grupie wiekowej 10-24 lata wskaźnik ten wynosi 150 na 100 000 osobolat17. Badanie prowadzone w Anglii wykazało, że ogólny surowy wskaźnik zapadalności na zaburzenia odżywiania wynosił 100,1 na 100 000 osobolat (95% CI 97,2-102,9), przy czym wskaźnik zapadalności dla bulimii nervosa wynosił 23,1 na 100 000 osobolat (95% CI 21,8-24,5)1819.
Różnice demograficzne
Bulimia nervosa dotyka przede wszystkim kobiety, które stanowią około 80-85% wszystkich przypadków20. Na całym świecie zaburzenia odżywiania, w tym bulimia nervosa, są od 10 do 20 razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn2122. W badaniach prowadzonych w Australii wykazano, że 67% osób z zaburzeniami odżywiania to kobiety, a 33% to mężczyźni23.
Wiek zachorowania: Bulimia nervosa najczęściej rozwija się w okresie późnej adolescencji i wczesnej dorosłości. Mediana wieku zachorowania wynosi około 12,4-18 lat242526. Szczytowy wiek zachorowania przypada na 15-25 lat27. Badania wykazują, że 75% osób z rozpoznaną anoreksją i 83% osób z rozpoznaną bulimią jest w wieku 12-25 lat28.
Zróżnicowanie etniczne i kulturowe: Bulimia nervosa występuje we wszystkich grupach etnicznych, rasowych i społeczno-ekonomicznych29. Niektóre badania wskazują jednak na różnice w częstości występowania zaburzenia między różnymi grupami etnicznymi. Według jednego z badań, afroamerykańskie nastolatki są o 50% bardziej narażone na bulimię niż nastolatki rasy kaukaskiej30. Chorobowość bulimii nervosa wśród młodzieży z mniejszości etnicznych wynosi 5,1% dla dziewcząt i 2,3% dla chłopców31.
Rozkład geograficzny: Bulimia nervosa jest częściej występującym zaburzeniem w krajach rozwiniętych niż rozwijających się3233. Jest również bardziej powszechna w miastach niż na obszarach wiejskich, przy czym jedno z badań wykazało, że bulimia jest pięć razy częstsza w miastach niż na obszarach wiejskich34.
Populacje podwyższonego ryzyka: Szczególnie narażone na rozwój bulimii są osoby, których zawód lub hobby wymaga szybkiego przybierania lub tracenia na wadze, takie jak zapaśnicy i kulturyści35. Również sportowcy w niektórych dyscyplinach (np. biegacze, gimnastycy) są szczególnie narażeni na zaburzenia odżywiania36. Podobnie zawody takie jak aktorstwo, modeling i balet wiążą się z wyższym ryzykiem wystąpienia tych zaburzeń37.
Dane wskazują również na wyższą chorobowość bulimii wśród osób o mniejszościowej orientacji seksualnej i tożsamości płciowej. Życiowa chorobowość bulimii u dorosłych o mniejszościowej orientacji seksualnej wynosi 1,3%, co jest wyższe w porównaniu do heteroseksualnych osób cispłciowych. U transpłciowych mężczyzn i transpłciowych kobiet wskaźniki te wynoszą odpowiednio 3,2% i 2,9%, co jest znacząco wyższe niż w populacji cispłciowej38.
Wpływ pandemii COVID-19
Pandemia COVID-19 miała istotny wpływ na epidemiologię bulimii nervosa. Badania wykazały wzrost hospitalizacji związanych z zaburzeniami odżywiania wśród dzieci i młodzieży w okresie pandemicznym39. Analiza trendów pokazała początkowy wzrost hospitalizacji z powodu zaburzeń odżywiania w latach 2010/11 do 2013/14, po którym trendy pozostawały stabilne do 2019/20, następnie nastąpił gwałtowny wzrost w latach 2020/21 do 2022/2340.
Niemniej jednak, niektóre badania wskazują na spadek zdiagnozowanych i leczonych przypadków bulimii nervosa w okresie pandemii. W badaniu przeprowadzonym w Niemczech chorobowość bulimii nervosa wynosiła 0,09% przed COVID-19 i 0,07% w trakcie pandemii (OR=0,78 [0,65, 0,93])41. Obserwowany spadek może być przypisany zwiększonej liczbie niezarejestrowanych przypadków z powodu przeciążenia systemu opieki zdrowotnej oraz ograniczonego korzystania z usług zdrowotnych w okresie pandemii4243.
Wskaźniki śmiertelności
Zaburzenia odżywiania, w tym bulimia nervosa, mają najwyższy wskaźnik śmiertelności spośród wszystkich zaburzeń psychicznych, ustępując jedynie uzależnieniu od opioidów4445. Wcześniejsze badania wskazywały na niskie wskaźniki śmiertelności w przypadku bulimii nervosa pomimo powikłań medycznych związanych z tym stanem. Jednak nowsze badania wykazują wskaźnik śmiertelności na poziomie 3,9% dla bulimii nervosa w porównaniu do 4% dla anorexia nervosa46.
Surowy wskaźnik śmiertelności wśród hospitalizowanych mężczyzn i kobiet z bulimią nervosa wynosi odpowiednio 8% i 3%47. Chociaż wskaźnik śmiertelności osób z bulimią nervosa i zaburzeniami związanymi z napadowym objadaniem się jest niższy niż w przypadku anoreksji, pozostaje istotnie wyższy niż w populacji ogólnej48.
Nadzór nad bulimią nervosa
System nadzoru nad bulimią nervosa i innymi zaburzeniami odżywiania jest kluczowy dla zrozumienia trendów epidemiologicznych i planowania odpowiednich działań zdrowia publicznego49.
Wyzwania w nadzorze
Jednym z głównych wyzwań w nadzorze nad bulimią nervosa jest niedostateczne rozpoznawanie i zgłaszanie przypadków. Według badań, mniej niż jedna trzecia przypadków bulimii jest rozpoznawana przez pracowników ochrony zdrowia50. Wiele osób cierpiących na bulimię nie szuka pomocy z powodu wstydu lub zaprzeczania chorobie51. Ponadto, większość osób z zaburzeniami odżywiania nie otrzymuje żadnego leczenia, albo dlatego, że nie są wykryte, albo dlatego, że odmawiają leczenia52.
Dane na temat bulimii nervosa w populacjach ogólnych są ograniczone. Większość przeprowadzonych dotychczas badań opiera się na próbach wygodnych z pacjentów szpitalnych, uczniów szkół średnich lub studentów uniwersytetów; badania nad bulimią nervosa wśród mniejszości etnicznych są również ograniczone53. Te ograniczenia mogą prowadzić do niedoszacowania rzeczywistej częstości występowania zaburzenia54.
Inicjatywy nadzoru
W Stanach Zjednoczonych główną inicjatywą nadzoru nad zaburzeniami odżywiania wśród młodzieży jest Youth Risk Behavior Survey (YRBS) prowadzone przez Centers for Disease Control and Prevention (CDC)55. W lecie 2024 roku CDC ogłosiło, że element oceniający napadowe objadanie się zostanie włączony do kwestionariusza National Youth Risk Behavior Survey (YRBS) na rok 2025, co oznacza pierwszy raz od ponad dekady, kiedy takie dane będą zbierane56.
W grudniu 2021 roku STRIPED (Strategic Training Initiative for the Prevention of Eating Disorders) wraz z partnerskimi organizacjami złożył propozycję do CDC o ponowne włączenie elementów oceniających zaburzenia odżywiania do standardowego narodowego YRBS na rok 202357. W rezultacie tych działań, prezydent podpisał ustawę o przydziale środków finansowych dla Departamentu Zdrowia i Usług Społecznych USA, która zawiera język zachęcający CDC do włączenia pytań związanych z zaburzeniami odżywiania do systemu nadzoru Youth Risk Behavior Surveillance System58.
Inne kraje, takie jak Kanada, również prowadzą nadzór nad hospitalizacjami związanymi z zaburzeniami odżywiania. Badania wykazały, że między 2010/11 a 2022/23 rokiem 18 740 dzieci i młodzieży było hospitalizowanych z powodu zaburzeń odżywiania, z czego 65,9% stanowiły pierwsze hospitalizacje59. Takie dane podkreślają potrzebę ciągłego nadzoru w celu monitorowania, jak wskaźniki hospitalizacji z powodu zaburzeń odżywiania ewoluują po pandemii60.
Znaczenie skutecznego nadzoru
Skuteczny nadzór nad bulimią nervosa jest niezbędny do identyfikacji zmian w częstości występowania i charakterystyce istniejących i nowych pacjentów wymagających hospitalizacji61. Wyniki nadzoru podkreślają potrzebę wczesnych interwencji i badań przesiewowych, a także realokacji zasobów i przygotowania na przyszłe pandemie62.
Ponadto, bardziej rygorystyczne badania populacyjne są potrzebne, aby wspierać odpowiednie zasoby i polityki dotyczące zaburzeń odżywiania w różnych krajach63. Badania te mogą pomóc w lepszym zrozumieniu rozkładu i etiologii bulimii nervosa oraz innych zaburzeń odżywiania64.
Implikacje dla zdrowia publicznego
Epidemiologia bulimii nervosa ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego. Zaburzenia odżywiania, włączając w to bulimię nervosa, dotykają znaczącą część populacji globalnej – według WHO, w 2019 roku 14 milionów osób doświadczyło zaburzeń odżywiania, w tym prawie 3 miliony dzieci i nastolatków65.
Osoby cierpiące na bulimię nervosa są znacząco bardziej narażone na uzależnienia od substancji psychoaktywnych, zachowania samobójcze i powikłania zdrowotne66. Jest to szczególnie istotne z perspektywy zdrowia publicznego, biorąc pod uwagę, że zaburzenia odżywiania mają najwyższy wskaźnik śmiertelności wśród zaburzeń psychicznych zaraz po uzależnieniu od opioidów67.
Istnieją skuteczne opcje leczenia, w tym terapia rodzinna oraz terapia poznawcza68, jednak wyzwaniem pozostaje wczesne wykrywanie przypadków oraz zapewnienie dostępu do odpowiedniego leczenia. Dane wskazują, że objawy bulimii są stosunkowo długotrwałe, a powrót do zdrowia następuje stopniowo69. Wiele kobiet, które klinicznie wyzdrowiały, nadal doświadcza resztkowych objawów psychologicznych po osiągnięciu abstynencji od napadowego objadania się i zachowań kompensacyjnych70.
Z perspektywy zdrowia publicznego, kluczowe znaczenie ma zatem wzmocnienie systemów nadzoru, zwiększenie świadomości społecznej na temat bulimii nervosa, szkolenie personelu medycznego w zakresie wczesnego wykrywania i skutecznych interwencji, oraz zapewnienie dostępności odpowiednich usług leczniczych dla osób dotkniętych tym zaburzeniem.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.