Adhd u dorosłych to zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dorosłych
Epidemiologia
ADHD u dorosłych jest zaburzeniem neurorozwojowym o globalnym rozpowszechnieniu szacowanym na 2,5-6,76% populacji dorosłych, co w 2020 roku odpowiadało około 366,33 milionom osób. Przetrwałe ADHD z początkiem w dzieciństwie dotyczy około 2,58% dorosłych (139,84 mln przypadków). Rozpowszechnienie zmniejsza się z wiekiem, a różnice geograficzne są znaczące – od 1,4% w krajach o niskim dochodzie do 25,66% w regionie Azji Południowo-Wschodniej. W USA, gdzie dane są najlepiej udokumentowane, ADHD u dorosłych dotyczy około 4,4-6,0% populacji w wieku 18-44 lat, z ponad połową diagnoz postawionych dopiero po 18. roku życia. Różnice płciowe są mniej wyraźne niż u dzieci (mężczyźni 5,4%, kobiety 3,2%), a podtyp mieszany stanowi 50-75% przypadków. ADHD u dorosłych często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi (około 80% z co najmniej jednym zaburzeniem współistniejącym), co komplikuje diagnostykę i leczenie.
- Epidemiologia ADHD u dorosłych
- Rozpowszechnienie globalne ADHD u dorosłych
- Różnice geograficzne w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
- Rozpowszechnienie ADHD u dorosłych w Stanach Zjednoczonych
- Różnice płciowe w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
- Przetrwałość ADHD z dzieciństwa do dorosłości
- Typy ADHD u dorosłych i ich rozpowszechnienie
- Trendy czasowe w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
- Współwystępujące zaburzenia z ADHD u dorosłych
- Obciążenie społeczne i ekonomiczne ADHD u dorosłych
- Dostęp do leczenia ADHD u dorosłych
- ADHD u dorosłych w grupach specjalnych
- Wyzwania metodologiczne w badaniach epidemiologicznych ADHD u dorosłych
- Podsumowanie głównych trendów epidemiologicznych ADHD u dorosłych
Epidemiologia ADHD u dorosłych
Adhd u dorosłych to zespół nadpobudliwości psychoruchowej u dorosłych jest zaburzeniem neurorozwojowym, które w przeszłości było postrzegane głównie jako schorzenie wieku dziecięcego. Obecnie wiemy, że może ono utrzymywać się przez całe życie, znacząco wpływając na funkcjonowanie osób dorosłych w sferze zawodowej, społecznej i osobistej.12
Rozpowszechnienie globalne ADHD u dorosłych
Szacunki dotyczące rozpowszechnienia ADHD u dorosłych na świecie wykazują pewne zróżnicowanie w zależności od metodologii badań, zastosowanych kryteriów diagnostycznych oraz regionu geograficznego.1 Globalne dane wskazują, że:
- Ogólne rozpowszechnienie ADHD u dorosłych wynosi około 2,5-6,76% populacji dorosłych12
- W 2020 roku szacowano, że objawowe ADHD u dorosłych dotyka 6,76% populacji światowej, co przekłada się na około 366,33 miliona dorosłych1
- Z kolei przetrwałe ADHD (z początkiem w dzieciństwie) dotyczy około 2,58% dorosłych na świecie, co odpowiada 139,84 milionom przypadków1
Warto zwrócić uwagę, że rozpowszechnienie ADHD u dorosłych zmniejsza się wraz z wiekiem.1 Badania sugerują również, że znaczna część osób z ADHD w dorosłości nie miała tej diagnozy w dzieciństwie, co wskazuje na istnienie pewnej grupy osób z początkiem choroby w dorosłości.12
Różnice geograficzne w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
Badania epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych w zależności od regionu geograficznego:1
- Kraje o wysokim dochodzie: około 4,2% populacji dorosłych1
- Kraje o średnio-wysokim dochodzie: około 3,0% populacji dorosłych1
- Kraje o niskim/średnio-niskim dochodzie: około 1,4% populacji dorosłych1
- Region Azji Południowo-Wschodniej: około 25,66%1
- Region Zachodniego Pacyfiku: około 9,67%1
- Region obu Ameryk: około 6,06%1
- Region Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej: około 13,5%1
Te różnice mogą wynikać zarówno z rzeczywistych odmienności w występowaniu zaburzenia, jak i z różnic metodologicznych w badaniach, różnych podejść diagnostycznych oraz świadomości problemu w poszczególnych regionach świata.1
Rozpowszechnienie ADHD u dorosłych w Stanach Zjednoczonych
Stany Zjednoczone posiadają najlepiej udokumentowane dane epidemiologiczne dotyczące ADHD u dorosłych:
- Według Narodowego Badania Chorób Współistniejących (NCS-R), rozpowszechnienie ADHD u dorosłych w wieku 18-44 lat wynosi około 4,4%1
- Według nowszych badań z 2023 roku, około 15,5 miliona amerykańskich dorosłych (6,0%) ma obecnie diagnozę ADHD1
- Ponad połowa (55,9%) dorosłych z ADHD otrzymała swoją diagnozę dopiero w dorosłości (po 18. roku życia)1
- Około 50,4% dorosłych z ADHD otrzymało leki na tę chorobę w ciągu ostatnich 12 miesięcy1
Badania wskazują również na istotne różnice w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych w zależności od pochodzenia etnicznego w USA:1
- Nie-latynoscy biali: 5,4%
- Osoby pochodzenia latynoskiego: 2,1%
- Osoby czarnoskóre: 1,9%
- Inne grupy etniczne: 3,6%
Różnice płciowe w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
W odróżnieniu od ADHD u dzieci, gdzie występuje wyraźna przewaga chłopców nad dziewczętami (stosunek 3-5:1), różnice płciowe u dorosłych są mniej wyraźne:12
- Mężczyźni: około 5,4% populacji dorosłych mężczyzn1
- Kobiety: około 3,2% populacji dorosłych kobiet1
- Stosunek mężczyzn do kobiet w ADHD u dorosłych wynosi blisko 1,7:1, co jest znacznie mniejszą różnicą niż u dzieci1
Niektóre badania sugerują, że różnice płciowe mogą być związane z odmienną manifestacją objawów – kobiety częściej prezentują objawy nieuwagi, które mogą być trudniejsze do rozpoznania, podczas gdy mężczyźni częściej przejawiają objawy nadpobudliwości i impulsywności.1
Przetrwałość ADHD z dzieciństwa do dorosłości
Istnieje znaczna zmienność w szacunkach dotyczących przetrwałości ADHD z dzieciństwa do dorosłości:1
- Około 15-65% dzieci z ADHD nadal spełnia kryteria diagnostyczne w dorosłości1
- Według niektórych badań, tylko około 1 na 6 dzieci z ADHD utrzymuje pełną diagnozę z utrzymującymi się objawami w dorosłości1
- Większość dzieci z ADHD będzie nadal doświadczać objawów rezydualnych, nawet jeśli nie spełniają pełnych kryteriów diagnostycznych1
Warto zauważyć, że objawy hiperkinetyczne mają tendencję do zmniejszania się z wiekiem, podczas gdy objawy nieuwagi często utrzymują się na podobnym poziomie w dorosłości.1
Typy ADHD u dorosłych i ich rozpowszechnienie
ADHD u dorosłych, podobnie jak u dzieci, dzieli się na trzy podstawowe podtypy:1
- Podtyp z przewagą nieuwagi: stanowi około 20-30% przypadków
- Podtyp z przewagą nadpobudliwości-impulsywności: stanowi około 15% przypadków
- Podtyp mieszany (kombinowany): stanowi około 50-75% przypadków
W regionie Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej badania wskazują na następujący rozkład podtypów:1
- Podtyp z przewagą nieuwagi: 46,7% wszystkich przypadków
- Podtyp z przewagą nadpobudliwości/impulsywności: 33,7% wszystkich przypadków
- Podtyp mieszany: 20,6% wszystkich przypadków
Trendy czasowe w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych
Dane epidemiologiczne wskazują na wyraźny wzrost rozpoznawalności i diagnozowalności ADHD u dorosłych w ostatnich dekadach:12
- Przed 1970 rokiem diagnoza ADHD u dorosłych była rzadkością1
- W latach 2007-2016 częstość diagnozowania ADHD u dorosłych w USA wzrosła ponad dwukrotnie – z 0,43% do 0,96%1
- Obecnie diagnoza ADHD u dorosłych jest cztery razy częstsza niż u dzieci1
Ten wzrost może wynikać z wielu czynników, takich jak:1
- Większa świadomość istnienia ADHD u dorosłych wśród lekarzy i społeczeństwa
- Zmiana kryteriów diagnostycznych, które lepiej uwzględniają specyfikę objawów u dorosłych
- Większa gotowość do poszukiwania pomocy przez osoby dorosłe z objawami ADHD
- Lepsza dostępność narzędzi diagnostycznych dla dorosłych
Problem niedodiagnozowania ADHD u dorosłych
Pomimo wzrostu rozpoznawalności, ADHD u dorosłych pozostaje w znacznym stopniu niedodiagnozowane:12
- Wiele osób dorosłych z ADHD nie jest zdiagnozowanych i nie otrzymuje odpowiedniego leczenia1
- Problem ten dotyczy szczególnie kobiet, u których objawy mogą być mniej widoczne lub mylone z innymi zaburzeniami1
- Badania z Tajwanu wykazały wyraźne niedodiagnozowanie ADHD u dorosłych, zwłaszcza wśród kobiet1
Problem niedodiagnozowania może prowadzić do niepotrzebnego cierpienia, trudności funkcjonalnych oraz rozwoju zaburzeń współistniejących u osób dorosłych z nieleczonym ADHD.1
Współwystępujące zaburzenia z ADHD u dorosłych
ADHD u dorosłych rzadko występuje jako izolowane zaburzenie. Badania epidemiologiczne wskazują na wysokie wskaźniki współwystępowania z innymi problemami psychicznymi:12
- Około 80% dorosłych z ADHD cierpi na co najmniej jedno dodatkowe zaburzenie psychiczne w ciągu życia1
- Ponad 75% dorosłych z ADHD ma obecnie zdiagnozowane inne zaburzenie psychiczne1
- Najczęściej współwystępujące zaburzenia to:12
- Zaburzenia nastroju (depresja, choroba afektywna dwubiegunowa)
- Zaburzenia lękowe
- Zaburzenia używania substancji psychoaktywnych
- Zaburzenia osobowości
- Zaburzenia zachowania eksplozywnego
- Istnieje również zwiększone współwystępowanie z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, dysleksją, dyskalkulią i dyspraksją1
Wysokie wskaźniki współwystępowania innych zaburzeń z ADHD u dorosłych komplikują proces diagnostyczny i terapeutyczny, co dodatkowo przyczynia się do problemu niedodiagnozowania.1
Obciążenie społeczne i ekonomiczne ADHD u dorosłych
ADHD u dorosłych wiąże się ze znacznym obciążeniem zarówno dla jednostek, jak i dla społeczeństwa:12
- Osoby dorosłe z ADHD doświadczają istotnych trudności w:12
- Funkcjonowaniu zawodowym (niższa wydajność, częstsze zmiany pracy)
- Edukacji (niższe osiągnięcia akademickie)
- Relacjach interpersonalnych (wyższe wskaźniki rozwodów i separacji)
- Samoocenie i ogólnej jakości życia
- ADHD u dorosłych wiąże się również z:12
- Większym ryzykiem wypadków drogowych i urazów
- Wyższymi wskaźnikami zachowań przestępczych
- Zwiększonym ryzykiem zachowań samobójczych
- Wyższą śmiertelnością, głównie z powodu nienaturalnych przyczyn
Obciążenie ekonomiczne związane z ADHD u dorosłych jest znaczące:12
- Roczne koszty ADHD w USA szacuje się na 143-266 miliardów dolarów1
- W Ameryce Północnej roczne koszty związane z ADHD na osobę wynoszą od 1028 do 18158 dolarów1
- W Europie szacuje się te koszty na 832-20539 dolarów rocznie na osobę1
Dostęp do leczenia ADHD u dorosłych
Pomimo znacznego rozpowszechnienia i obciążenia związanego z ADHD u dorosłych, dostęp do leczenia pozostaje ograniczony:12
- Około 50,4% dorosłych z ADHD w USA otrzymało leki na tę chorobę w ciągu ostatnich 12 miesięcy1
- 33,4% dorosłych z ADHD przyjmowało leki stymulujące1
- 5,9% dorosłych z ADHD przyjmowało leki niestymulujące1
- Wśród osób przyjmujących leki stymulujące, 71,5% zgłaszało trudności z realizacją recept z powodu niedostępności leków1
W ostatnich latach obserwuje się wzrost wykorzystania telemedycyny w leczeniu ADHD u dorosłych:1
- Około 46% dorosłych z ADHD korzystało kiedykolwiek z usług telemedycznych w związku z tym zaburzeniem1
- Od początku pandemii COVID-19 (od marca 2020), około 30,5% dorosłych z ADHD korzystało z telemedycyny w celu uzyskania recepty na leki1
- Podobny odsetek (30,8%) korzystał z telemedycyny w celu otrzymania poradnictwa lub terapii ADHD1
ADHD u dorosłych w grupach specjalnych
ADHD u osób wojskowych
Badania epidemiologiczne prowadzone wśród personelu wojskowego USA dostarczają interesujących danych na temat ADHD u dorosłych w tej szczególnej populacji:12
- W latach 2014-2018 roczne rozpowszechnienie ADHD wśród amerykańskiego personelu wojskowego zmniejszyło się z 3,9% do 2,8%1
- Jest to trend odwrotny do obserwowanego w populacji ogólnej USA, gdzie rozpowszechnienie ADHD u dorosłych wzrasta1
- Wyższe wskaźniki ADHD obserwowano u:1
- Osób z niższym wykształceniem
- Osób rozwiedzionych lub owdowiałych
- Nie-latynoskich białych
- Członków Armii
- Wyższych rangą wojskowych
- Osób pracujących w zawodach związanych z ochroną zdrowia
- 60,2% osób z ADHD w wojsku otrzymywało leki1
Warto zauważyć, że w przeciwieństwie do populacji cywilnej, w wojsku USA częstość ADHD u kobiet i mężczyzn jest podobna, co może sugerować, że rzeczywiste rozpowszechnienie ADHD wśród płci może być bardziej zbliżone niż wcześniej sądzono, gdy osoby wykonują porównywalne zawody.1
ADHD u studentów
Badania z Zjednoczonych Emiratów Arabskich dostarczają danych na temat ADHD wśród młodych dorosłych studentów:12
- Około 34,7% młodych dorosłych w wieku 18-20 lat zgłaszało objawy sugerujące prawdopodobne ADHD1
- Około 35,6% badanych zgłaszało sześć lub więcej objawów nieuwagi lub nadpobudliwości1
- Zaobserwowano znaczący związek między obecnością objawów ADHD a niższymi wynikami w nauce1
- Badanie wykazało wysoki wskaźnik prawdopodobnego ADHD wśród młodych dorosłych studiujących w ZEA, szczególnie wśród kobiet1
Wyniki te sugerują, że ADHD może być istotnym, ale niedoszacowanym problemem wśród studentów, co może mieć znaczący wpływ na ich osiągnięcia akademickie.1
Wyzwania metodologiczne w badaniach epidemiologicznych ADHD u dorosłych
Badania epidemiologiczne ADHD u dorosłych napotykają na szereg wyzwań metodologicznych, które mogą wpływać na szacunki rozpowszechnienia:12
- Różne metodologie badawcze dają różne szacunki:1
- Badania rejestrowe: 1,6%
- Badania ankietowe: 5,0%
- Badania kliniczne jednofazowe: 4,2%
- Badania kliniczne dwufazowe: 4,8%
- Różne kryteria diagnostyczne (DSM versus ICD) dają różne szacunki rozpowszechnienia1
- Istnieją znaczące różnice w rozpowszechnieniu ADHD diagnozowanego za pomocą różnych metod:1
- 2,18% przy użyciu badań diagnostycznych z walidowanymi skalami
- 0,23% przy opieraniu się na klinicznej diagnozie ADHD
- 0,09% przy opieraniu się na wskaźnikach leczenia ADHD
Brak uniwersalnej strategii diagnostycznej dla ADHD u dorosłych stanowi istotne wyzwanie dla badań epidemiologicznych i może prowadzić do zmiennych szacunków rozpowszechnienia na całym świecie.1
Podsumowanie głównych trendów epidemiologicznych ADHD u dorosłych
Na podstawie dostępnych danych można wyróżnić następujące główne trendy epidemiologiczne dotyczące ADHD u dorosłych:123
- Globalne rozpowszechnienie ADHD u dorosłych wynosi około 2,5-6,76%, w zależności od metodologii badań1
- Rozpowszechnienie ADHD zmniejsza się wraz z wiekiem1
- Obserwuje się wzrost diagnozowania ADHD u dorosłych w ostatnich dekadach1
- Różnice płciowe w rozpowszechnieniu ADHD są mniej wyraźne u dorosłych niż u dzieci1
- Istnieją znaczące różnice geograficzne w rozpowszechnieniu ADHD u dorosłych1
- ADHD u dorosłych często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi1
- Znaczna część dorosłych z ADHD otrzymuje diagnozę dopiero w dorosłości1
- ADHD u dorosłych pozostaje w znacznym stopniu niedodiagnozowane1
Pomimo rosnącej świadomości i lepszego zrozumienia ADHD u dorosłych, nadal istnieje potrzeba standaryzacji metod badawczych, poprawy narzędzi diagnostycznych oraz zwiększenia dostępności leczenia dla osób dorosłych z tym zaburzeniem.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.