Leki w grupie
„preparaty do stosowania miejscowego na skórę”

Preparaty do stosowania miejscowego na skórę to grupa produktów leczniczych przeznaczonych do aplikacji bezpośrednio na powierzchnię skóry. Ich działanie polega na miejscowym leczeniu chorób skóry lub przenikaniu substancji aktywnych przez skórę do głębszych tkanek lub do krwiobiegu. Charakteryzują się ograniczonym działaniem ogólnoustrojowym, co zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych w porównaniu z lekami podawanymi doustnie lub parenteralnie.

Do najważniejszych grup preparatów do stosowania miejscowego na skórę należą: kortykosteroidy (hydrokortyzon, klobetazol, betametazon – Hydrocortison, Dermovate, Beloderm), antybiotyki i chemioterapeutyki (mupirocyna, kwas fusydowy, klindamycyna – Bactroban, Fucidin, Dalacin T), leki przeciwgrzybicze (klotrimazol, terbinafina, ketokonazol – Clotrimazolum, Lamisil, Nizoral), leki przeciwświądowe (dimetynden, pramokaina – Fenistil, Prurocutan), leki przeciwtrądzikowe (adapalen, nadtlenek benzoilu – Differin, Benzacne) oraz leki keratolityczne (kwas salicylowy, mocznik – Salicylol, Keralift).

Preparaty te występują w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak maści, kremy, żele, płyny, aerozole, pianki, pasty czy plastry. Wybór postaci zależy od typu schorzenia, lokalizacji zmian i charakterystyki skóry pacjenta. Maści są bardziej okluzyjne i stosowane przy suchych zmianach skórnych, kremy łatwiej się rozprowadzają i są kosmetycznie akceptowalne, żele są preferowane w okolicach owłosionych i na skórze tłustej.

Największą zaletą preparatów miejscowych jest możliwość dostarczenia substancji leczniczej bezpośrednio do miejsca chorobowo zmienionego, co pozwala na osiągnięcie wysokiego stężenia leku w tkance docelowej przy minimalnym narażeniu całego organizmu. Dodatkowo terapia miejscowa często jest łatwiejsza do stosowania przez pacjentów i charakteryzuje się lepszym profilem bezpieczeństwa niż leczenie ogólnoustrojowe.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem preparatów miejscowych obejmują możliwość wystąpienia reakcji alergicznych lub podrażnień skóry. Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do ścieńczenia skóry, rozstępów, teleangiektazji i innych powikłań. Niektóre substancje mogą przenikać przez skórę do krwiobiegu i powodować działania ogólnoustrojowe, szczególnie przy aplikacji na dużą powierzchnię, na uszkodzoną skórę lub u dzieci. Istnieje również ryzyko rozwoju oporności drobnoustrojów przy długotrwałym stosowaniu miejscowych antybiotyków.

Preparaty do stosowania miejscowego na skórę można podzielić na podgrupy według mechanizmu działania: przeciwzapalne (kortykosteroidy, inhibitory kalcyneuryny – Protopic, Elidel), przeciwinfekcyjne (antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, leki przeciwwirusowe), keratolityczne i keratoplastyczne (mocznik, kwas salicylowy, retinoidy), nawilżające i ochronne (emolienty, wazelina, lanolina) oraz specjalistyczne (leki na łuszczycę, na atopowe zapalenie skóry, na blizny i przebarwienia).