Leki w grupie
„leki stabilizujące nastrój”

Leki stabilizujące nastrój to grupa preparatów farmakologicznych stosowanych głównie w leczeniu zaburzeń afektywnych dwubiegunowych (ChAD) oraz w innych stanach, gdzie występują znaczne wahania nastroju. Ich podstawowym działaniem jest zmniejszanie amplitudy wahań nastroju – zapobieganie zarówno epizodom maniakalnym, jak i depresyjnym, bez indukowania stanów przeciwnych.

Głównym przedstawicielem tej grupy jest lit (węglan litu), który działa poprzez wpływ na przekaźnictwo neuroprzekaźników i wewnątrzkomórkowe szlaki sygnałowe. Inne ważne grupy leków stabilizujących nastrój to leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, walproiniany, lamotrygina) oraz atypowe leki przeciwpsychotyczne (olanzapina, kwetiapina, risperidon, aripiprazol).

W Polsce dostępne są preparaty litu pod nazwą handlową Lithium Carbonicum GSK. Wśród walproinianów znajdziemy preparaty Depakine, Convulex, Valprolek. Karbamazepina dostępna jest jako Tegretol, Amizepin, a lamotrygina jako Lamitrin, Lamical czy Epitrigine. Z atypowych leków przeciwpsychotycznych stosowane są Zyprexa (olanzapina), Seroquel (kwetiapina), Rispolept (risperidon) oraz Abilify (aripiprazol).

Największą zaletą stabilizatorów nastroju jest ich zdolność do zapobiegania nawrotom epizodów maniakalnych i depresyjnych, co pozwala pacjentom na prowadzenie względnie stabilnego życia. Leki te często zmniejszają liczbę hospitalizacji i poprawiają funkcjonowanie społeczne pacjentów. Niektóre z nich, jak lit, wykazują dodatkowo działanie przeciwsamobójcze.

Stosowanie stabilizatorów nastroju wiąże się jednak z ryzykiem działań niepożądanych. Lit wymaga regularnego monitorowania stężenia we krwi, gdyż ma wąski indeks terapeutyczny; może powodować niedoczynność tarczycy i nerek. Leki przeciwpadaczkowe mogą wywoływać senność, zawroty głowy, zaburzenia równowagi oraz, rzadziej, poważne reakcje skórne. Atypowe leki przeciwpsychotyczne wiążą się z ryzykiem przyrostu masy ciała, zaburzeń metabolicznych i ruchowych.

Stabilizatory nastroju można podzielić na cztery główne podgrupy: klasyczne (lit), przeciwpadaczkowe (karbamazepina, walproiniany, lamotrygina), atypowe leki przeciwpsychotyczne (olanzapina, kwetiapina, risperidon, aripiprazol) oraz inne (np. werapamil). Lit jest uznawany za złoty standard w leczeniu ChAD, szczególnie w zapobieganiu manii. Leki przeciwpadaczkowe są szczególnie skuteczne u pacjentów z szybką zmianą faz (rapid cycling) lub z mieszanymi epizodami afektywnymi. Atypowe leki przeciwpsychotyczne są często stosowane w ostrej fazie manii oraz jako terapia podtrzymująca.