leczenie utrwalające przed przeszczepieniem komórek macierzystych szpiku
Wskazanie

Leczenie utrwalające przed przeszczepieniem komórek macierzystych szpiku (kondycjonowanie) jest kluczowym etapem przygotowującym pacjenta do procedury transplantacyjnej. Ma ono na celu stworzenie odpowiednich warunków do przyjęcia przeszczepu poprzez eliminację komórek nowotworowych (w przypadku chorób rozrostowych) oraz wytworzenie immunosupresji umożliwiającej przyjęcie obcych komórek krwiotwórczych, zapobiegając odrzuceniu przeszczepu.

Intensywność kondycjonowania dobiera się indywidualnie w zależności od choroby podstawowej, wieku pacjenta i jego stanu ogólnego. Wyróżniamy protokoły mieloablacyjne (wysokodawkowe), o zredukowanej intensywności oraz niemieloablacyjne. W schematach mieloablacyjnych stosuje się najczęściej busulfan (Busilvex) w połączeniu z cyklofosfamidem (Endoxan) lub fludarabiną (Fludara). Alternatywnie wykorzystuje się napromienianie całego ciała (TBI) w skojarzeniu z cyklofosfamidem. W kondycjonowaniu o zredukowanej intensywności stosuje się niższe dawki chemioterapeutyków, często fludarabinę z busulfanem lub melfalanem (Alkeran).

W leczeniu wykorzystuje się również środki immunosupresyjne jak cyklosporyna A (Sandimmun), takrolimus (Prograf, Advagraf) czy metotreksat (Methotrexat-Ebewe, Trexan). W przypadku przeszczepień haploidentycznych standardem staje się podawanie cyklofosfamidu po przeszczepieniu (protokół PTCy) w celu eliminacji alloreaktywnych limfocytów T.

Największymi wyzwaniami podczas kondycjonowania są powikłania związane z toksycznością stosowanych leków, zwłaszcza uszkodzenie wątroby, nerek, płuc oraz błon śluzowych przewodu pokarmowego. Szczególnie groźne jest zapalenie żył wątrobowych (choroba wenookluzyjna wątroby, VOD), wymagające wczesnego zastosowania defibrytydu (Defitelio). Istotnym problemem są również infekcje oportunistyczne w okresie głębokiej neutropenii i immunosupresji, wymagające profilaktyki przeciwbakteryjnej, przeciwgrzybiczej i przeciwwirusowej.

Opracowanie optymalnego schematu kondycjonowania, który zapewni przyjęcie przeszczepu przy akceptowalnej toksyczności, pozostaje jednym z głównych wyzwań współczesnej transplantologii komórek krwiotwórczych. Personalizacja terapii uwzględniająca profil farmakogenetyczny pacjenta oraz monitoring stężenia leków (zwłaszcza busulfanu) znacząco poprawiają bezpieczeństwo i skuteczność procedury.