Działania niepożądane
Wirus poliomyelitis

Działania niepożądane wirusa poliomyelitis

Wirus poliomyelitis stanowi jeden z istotnych składników inaktywowanych szczepionek przeciwko poliomyelitis. Występuje on w trzech typach (typ 1 – szczep Mahoney, typ 2 – szczep MEF-1, typ 3 – szczep Saukett), które są obecne w szczepionkach w odpowiednich stężeniach wyrażonych jako jednostki antygenu D. Inaktywowane wirusy poliomyelitis są namnażane w komórkach Vero i stanowią kluczowy element szczepionek takich jak IMOVAX POLIO, DULTAVAX czy PENTAXIM.¹²³

Działania niepożądane obserwowane po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis obejmują szeroki zakres reakcji – od miejscowych w miejscu wstrzyknięcia, po systemowe reakcje układowe. Profil bezpieczeństwa wirusa poliomyelitis należy rozpatrywać w kontekście całej szczepionki, gdyż zazwyczaj występuje on w preparatach skojarzonych z innymi komponentami.

Reakcje miejscowe w miejscu podania

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis są reakcje w miejscu wstrzyknięcia. Są to przede wszystkim:⁴

• Ból w miejscu wstrzyknięcia (bardzo często, ≥1/10)
• Zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia (często, ≥1/100 do <1/10)
• Stwardnienie w miejscu wstrzyknięcia (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100)
• Obrzęk w miejscu wstrzyknięcia (częstość nieznana)

⁵

W szczepionkach skojarzonych, reakcje miejscowe mogą być bardziej nasilone. Obserwuje się, że reakcje w miejscu podania mogą utrzymywać się przez 1-2 dni i pojawiają się zazwyczaj w ciągu pierwszych 48 godzin po szczepieniu.⁶

W niektórych przypadkach mogą wystąpić duże reakcje w miejscu podania (>50 mm), w tym rozległy obrzęk kończyny, który może sięgać od miejsca podania do jednego z sąsiednich stawów. Te reakcje występują w ciągu 24 do 72 godzin po szczepieniu i mogą być związane z objawami takimi jak rumień, ucieplenie, tkliwość lub ból w miejscu podania. Ustępują one samoistnie w ciągu 3 do 5 dni. ^{50 mm), w tym rozległy obrzęk kończyny, który może sięgać od miejsca podania do jednego z sąsiednich stawów. Te reakcje występują w ciągu 24 do 72 godzin po szczepieniu i mogą być związane z objawami takimi jak rumień, ucieplenie, tkliwość lub ból w miejscu podania. Ustępują one samoistnie w ciągu 3 do 5 dni.”>7}

Reakcje ogólnoustrojowe

Wśród reakcji ogólnoustrojowych po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis obserwuje się:⁸

• Gorączka powyżej 38,1°C (bardzo często, ≥1/10)
• Powiększenie węzłów chłonnych (częstość nieznana)

⁹

Reakcje ze strony układu nerwowego

Inaktywowany wirus poliomyelitis może być związany z następującymi działaniami niepożądanymi dotyczącymi układu nerwowego:¹⁰

• Drgawki (izolowane lub związane z gorączką) w ciągu kilku dni po szczepieniu
• Ból głowy
• Łagodne i przejściowe parestezje (przeważnie w dolnych kończynach) w ciągu dwóch tygodni po szczepieniu
• Zespół Guillain-Barré (bardzo rzadko)
• Neuropatia splotu barkowego (bardzo rzadko)
• Przejściowe parestezje i niedoczulica w kończynie, w którą podano szczepionkę
• Omdlenie pochodzenia wazowagalnego

¹¹¹²

W przypadku szczepionki PENTAXIM, zawierającej wirus poliomyelitis, obserwowano również epizody hipotensyjno-hiporeaktywne o nieznanej częstości.¹³

Reakcje nadwrażliwości i alergiczne

Po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu:¹⁴

• Reakcje nadwrażliwości typu I na składniki szczepionki, takie jak:
  • Pokrzywka
  • Obrzęk naczynioruchowy (obrzęk Quinckego)
  • Reakcja anafilaktyczna
  • Wstrząs anafilaktyczny
• Reakcje skórne:
  • Wysypka
  • Rumień
  • Świąd

¹⁵¹⁶

Reakcje ze strony układu pokarmowego

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego obserwowane po podaniu szczepionek zawierających wirus poliomyelitis obejmują:¹⁷

• Nudności (często, ≥1/100 do <1/10)
• Wymioty (często, ≥1/100 do <1/10)
• Ból brzucha (częstość nieznana)
• Biegunka (częstość nieznana)

¹⁸

Reakcje ze strony układu mięśniowo-szkieletowego

Po podaniu szczepionek z inaktywowanym wirusem poliomyelitis mogą wystąpić następujące reakcje dotyczące układu mięśniowo-szkieletowego:¹⁹²⁰

• Ból mięśni (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100)
• Ból stawów (rzadko, ≥1/10 000 do <1/1000)
• Ból kończyny, w którą podano szczepionkę (częstość nieznana)

²¹

Łagodny i przemijający ból stawów i ból mięśni były zgłaszane w ciągu kilku dni po szczepieniu z częstością nieznaną w przypadku szczepionki IMOVAX POLIO.²²

Inne działania niepożądane

Wśród innych działań niepożądanych po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis wymienia się:²³

• Złe samopoczucie (niezbyt często, ≥1/1000 do <1/100)
• Osłabienie, które występuje i zwykle mija w ciągu kilku dni
• Dreszcze
• Objawy grypopodobne, występujące zwykle w dniu szczepienia
• Bladość

²⁴

W przypadku szczepionek PENTAXIM i IMOVAX POLIO, obserwowano także zaburzenia psychiczne (pobudzenie, senność, drażliwość) oraz objawy takie jak zawroty głowy i hipotonia.²⁵²⁶

Działania niepożądane w szczególnych grupach pacjentów

U bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży) mogą wystąpić epizody bezdechu po podaniu szczepionek zawierających wirus poliomyelitis.²⁷²⁸

Po podaniu szczepionki Pentaxim zawierającej komponent Haemophilus influenzae typ b (skoniugowany), mogą wystąpić reakcje obrzękowe obejmujące jedną lub obie kończyny dolne. Reakcje te występują przeważnie po szczepieniu pierwotnym w ciągu kilku godzin po szczepieniu i ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin bez pozostawienia następstw. Objawom tym mogą towarzyszyć sinica, rumień, przejściowa plamica i ostry płacz.²⁹

Tabela działań niepożądanych wirusa poliomyelitis w szczepionkach

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Chociaż większość działań niepożądanych po podaniu szczepionek zawierających inaktywowany wirus poliomyelitis ma charakter łagodny i przejściowy, niektóre z nich mogą stanowić potencjalne niebezpieczeństwo dla pacjenta i wymagają szczególnej uwagi.

Reakcje anafilaktyczne

Najpoważniejsze niebezpieczeństwo stanowią reakcje nadwrażliwości typu I, w tym anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny. Są to reakcje o nieznanej częstości, które mogą zagrażać życiu pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.³⁰³¹³²

Wstrząs anafilaktyczny charakteryzuje się nagłym wystąpieniem objawów takich jak obrzęk dróg oddechowych, trudności w oddychaniu, spadek ciśnienia tętniczego, tachykardia i może prowadzić do zapaści krążeniowej, jeśli nie zostanie szybko i odpowiednio leczony.

Powikłania neurologiczne

Wśród poważniejszych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego obserwowane są:³³

• Drgawki – mogą występować z gorączką lub bez, zazwyczaj w ciągu kilku dni po szczepieniu. Chociaż w większości przypadków mają charakter łagodny i ustępują samoistnie, mogą być przerażające dla pacjenta i jego rodziny.
• Zespół Guillain-Barré – rzadkie, potencjalnie poważne powikłanie neurologiczne charakteryzujące się osłabieniem mięśni i parestezjami, które mogą postępować aż do paraliżu. Może wymagać hospitalizacji i intensywnego leczenia.
• Neuropatia splotu barkowego – rzadkie powikłanie neurologiczne mogące prowadzić do osłabienia i bólu w obrębie ramienia i barku.
• Epizody hipotensyjno-hiporeaktywne – charakteryzujące się bladością, obniżonym napięciem mięśniowym i zmniejszoną reaktywnością, mogą być szczególnie niepokojące u niemowląt.

³⁴³⁵

Szczególne grupy ryzyka

Należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia bezdechu u bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży) po podaniu szczepionek zawierających wirus poliomyelitis. U tych noworodków konieczne może być monitorowanie czynności oddechowej przez 48-72 godziny po szczepieniu.³⁶³⁷

Duże reakcje w miejscu podania

Duże reakcje w miejscu podania (>50 mm), w tym rozległy obrzęk kończyny, który może sięgać od miejsca podania do jednego z sąsiednich stawów, mogą powodować znaczny dyskomfort i ograniczenie ruchomości. Chociaż ustępują samoistnie w ciągu 3-5 dni, mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie i wymagać leczenia objawowego. ^{50 mm), w tym rozległy obrzęk kończyny, który może sięgać od miejsca podania do jednego z sąsiednich stawów. Te reakcje występują w ciągu 24 do 72 godzin po szczepieniu i mogą być związane z objawami takimi jak rumień, ucieplenie, tkliwość lub ból w miejscu podania. Ustępują one samoistnie w ciągu 3 do 5 dni.”>38}

Należy podkreślić, że mimo potencjalnych działań niepożądanych, korzyści wynikające ze szczepienia przeciwko poliomyelitis znacznie przewyższają ryzyko związane z działaniami niepożądanymi. Poliomyelitis jest ciężką chorobą, która może prowadzić do trwałego paraliżu lub nawet śmierci, a szczepienia są najskuteczniejszą metodą zapobiegania tej chorobie.