Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Wirus poliomyelitis

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania wirusa poliomyelitis

Szczepionki zawierające inaktywowany wirus poliomyelitis wymagają zachowania szczególnej ostrożności podczas stosowania ze względu na specyfikę substancji czynnej oraz potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Należy zwrócić uwagę na wytyczne dotyczące prawidłowego podawania oraz postępowania w przypadku wystąpienia powikłań poszczepiennych. ^{1 2 3}

Droga podania i technika wstrzyknięcia

Szczepionki zawierające wirus poliomyelitis nie mogą być podawane donaczyniowo. Przed wykonaniem iniekcji należy bezwzględnie upewnić się, że igła nie tkwi w naczyniu krwionośnym. W przypadku szczepionki Pentaxim dodatkowo wskazano, że preparat nie powinien być podawany śródskórnie. ^{4 5 6}

Postępowanie w przypadku reakcji anafilaktycznej

Jak w przypadku wszystkich szczepionek podawanych we wstrzyknięciach, podczas podawania preparatów zawierających wirus poliomyelitis powinno być łatwo dostępne odpowiednie leczenie oraz zapewniony ścisły nadzór medyczny na wypadek wystąpienia rzadkiej reakcji anafilaktycznej po podaniu szczepionki. Reakcje te, choć występują rzadko, wymagają natychmiastowej interwencji, dlatego personel medyczny powinien być przygotowany do szybkiego wdrożenia odpowiednich procedur. ^{7 8 9}

Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia

Szczepionki zawierające wirus poliomyelitis należy podawać ze szczególną ostrożnością osobom z trombocytopenią lub zaburzeniami krzepnięcia, ponieważ po podaniu domięśniowym u tych pacjentów może wystąpić krwawienie. Szczepienie takich osób nie jest przeciwwskazane, jednak wymaga zachowania dodatkowych środków ostrożności przy wykonywaniu iniekcji. ^{10 11 12}

Pacjenci z niedoborami odporności

Szczepionki zawierające wirusa poliomyelitis mogą wykazywać zmniejszoną immunogenność u osób z zaburzeniami odporności. Leczenie immunosupresyjne lub występowanie niedoborów odporności mogą osłabiać odpowiedź immunologiczną organizmu na podanie szczepionki. W takich przypadkach zaleca się:

• Przełożenie szczepienia do czasu zakończenia leczenia immunosupresyjnego
• Przełożenie szczepienia do czasu wyzdrowienia pacjenta
• Upewnienie się, że pacjent jest właściwie zabezpieczony

^{13 14 15}

Pomimo potencjalnie zmniejszonej odpowiedzi immunologicznej, szczepienie osób z przewlekłymi zaburzeniami odporności, takimi jak zakażenie wirusem HIV, jest zalecane. ^{16 17 18}

Omdlenia po szczepieniu

Omdlenie może wystąpić po, lub nawet przed jakimkolwiek szczepieniem, jako psychogenna odpowiedź na ukłucie igłą. Jest to reakcja niezwiązana bezpośrednio z działaniem wirusa poliomyelitis, a raczej z psychologicznym aspektem procedury szczepienia. W celu zminimalizowania ryzyka urazu w wyniku omdlenia należy wdrożyć odpowiednie procedury zapobiegające upadkom oraz postępowania w przypadku wystąpienia omdlenia. ^{19 20 21}

Bardzo niedojrzałe wcześniaki

W przypadku szczepienia bardzo niedojrzałych wcześniaków (urodzonych ≤ 28. tygodnia ciąży), szczególnie tych z wywiadem niedojrzałości układu oddechowego, należy wziąć pod uwagę ryzyko wystąpienia bezdechu oraz konieczność monitorowania czynności oddechowych przez 48 do 72 godzin po szczepieniu. ^{22 23}

Pomimo tego potencjalnego ryzyka, ze względu na znaczne korzyści wynikające ze szczepienia tej grupy niemowląt, nie należy rezygnować ze szczepienia ani go odraczać. ^{24 25}

Specjalne środki ostrożności związane ze szczepionkami skojarzonymi

W przypadku szczepionek skojarzonych zawierających wirus poliomyelitis wraz z toksoidem tężcowym (Dultavax, Pentaxim), należy uwzględnić dodatkowe środki ostrożności i przeciwwskazania związane z pozostałymi składnikami preparatu. Jeśli po poprzednim podaniu szczepionki zawierającej toksoid tężcowy wystąpił zespół Guillain-Barré lub zapalenie nerwu barkowego, decyzja o podaniu jakiejkolwiek szczepionki zawierającej toksoid tężcowy powinna być podjęta po dokładnym rozważeniu potencjalnych korzyści i możliwego ryzyka związanego ze szczepieniem. ^{26 27}

W przypadku Pentaxim, szczepienie jest zazwyczaj uzasadnione u niemowląt, które nie otrzymały pełnego cyklu szczepienia (tj. otrzymały mniej niż trzy dawki). ²⁸

Specjalne ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Szczepionki zawierające wirus poliomyelitis mogą zawierać substancje pomocnicze, które wymagają zachowania szczególnej ostrożności u niektórych grup pacjentów:

• Fenyloalanina – Imovax Polio zawiera 12,5 mikrogramów fenyloalaniny w każdej dawce 0,5 ml, Pentaxim zawiera również 12,5 mikrogramów fenyloalaniny w każdej dawce. Fenyloalanina może być szkodliwa dla pacjentów z fenyloketonurią.
• Etanol – Imovax Polio i Pentaxim zawierają 2 mg alkoholu (etanolu) w każdej dawce 0,5 ml. Ta ilość nie powoduje zauważalnych skutków.
• Sód – Imovax Polio i Pentaxim zawierają mniej niż 1 mmol sodu na dawkę, więc uznaje się je za „wolne od sodu”.

^{29 30}

Identyfikowalność szczepionek z wirusem poliomyelitis

W celu poprawienia identyfikowalności biologicznych produktów leczniczych zawierających wirus poliomyelitis, należy czytelnie zapisać nazwę i numer serii podawanego produktu. Ma to szczególne znaczenie w monitorowaniu bezpieczeństwa szczepionek oraz w przypadku wystąpienia działań niepożądanych. ^{31 32}

Dodatkowe ostrzeżenia dla szczepionek skojarzonych z komponentem krztuścowym

W przypadku szczepionki Pentaxim, zawierającej również komponenty krztuścowe, należy zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu decyzji o podaniu kolejnych dawek szczepionki, jeśli po poprzednim podaniu wystąpiły następujące objawy:

• Gorączka ≥ 40°C w ciągu 48 godzin niespowodowana inną zidentyfikowaną przyczyną
• Zapaść lub stan podobny do wstrząsu (zespół hipotensyjno-hiporeaktywny) w ciągu 48 godzin po szczepieniu
• Długotrwały, nieutulony płacz trwający 3 godziny lub dłużej, który wystąpił w ciągu 48 godzin po szczepieniu
• Drgawki z gorączką lub bez, występujące w ciągu 3 dni po szczepieniu

³³

Postępowanie w przypadku gorączki

Szczególnie ważne jest kontrolowanie temperatury ciała w ciągu 48 godzin po szczepieniu i regularne stosowanie leczenia przeciwgorączkowego przez 48 godzin po podaniu szczepionki zawierającej komponenty krztuścowe. ³⁴

Wywiad drgawkowy

Występowanie w przeszłości drgawek gorączkowych niezwiązanych z poprzednim podaniem szczepionki nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Jednakże w przypadku drgawek bez gorączki niezwiązanych z poprzednim podaniem szczepionki, decyzja o szczepieniu powinna zostać podjęta po konsultacji z lekarzem specjalistą. ³⁵

Obrzęk kończyn dolnych

W przypadku wystąpienia w przeszłości obrzęków kończyn dolnych po podaniu szczepionki zawierającej Haemophilus influenzae typ b, szczepionka przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis i szczepionka przeciw Haemophilus influenzae typ b skoniugowana powinny być podane w dwa różne miejsca ciała i w różnych dniach. ³⁶