Przeciwwskazania stosowania
Wapń

Przeciwwskazania stosowania wapnia związane z nadwrażliwością na składniki

Nadwrażliwość na wapń lub jego sole stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających ten pierwiastek. W przypadku produktu Ascalcin Plus o smaku malinowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancje czynne i salicylany lub na którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w charakterystyce produktu leczniczego.¹

Podobnie w przypadku innych preparatów zawierających wapń, takich jak Calcium Aflofarm (o smaku bananowym lub truskawkowym), przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na substancję czynną lub na którąkolwiek substancję pomocniczą.^{2 3}

W przypadku złożonych preparatów zawierających wapń, przeciwwskazaniem może być również nadwrażliwość na inne składniki, np. w Calcium + Cholecalciferol Béres przeciwwskazane jest stosowanie przy uczuleniu na soję lub orzeszki ziemne (ze względu na ryzyko wystąpienia alergii krzyżowej).⁴

Hiperkalcemia jako przeciwwskazanie do stosowania wapnia

Hiperkalcemia, czyli podwyższone stężenie wapnia we krwi, stanowi jedno z głównych przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających wapń. Hiperkalcemia może wystąpić w przebiegu różnych chorób i stanów klinicznych.

Choroby i stany związane z hiperkalcemią

Preparaty wapnia są przeciwwskazane w przypadku następujących chorób i stanów związanych z hiperkalcemią:

• Nadczynność przytarczyc⁵
• Niedoczynność tarczycy⁶
• Szpiczak mnogi⁷
• Przerzuty nowotworowe do kości⁸
• Sarkoidoza⁹
• Hiperwitaminoza D¹⁰

W przypadku preparatów typu balance (roztwory do dializy otrzewnowej), należy zwrócić uwagę na stężenie wapnia w roztworze. Przykładowo, roztworu balance 1,5%/2,3% z 1,5%/2,3% glukozą i wapniem 1,75 mmol/l nie wolno stosować u pacjentów ze znaczną hiperkalcemią.¹¹

Znaczne zwiększenie stężenia wapnia we krwi

Przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających wapń jest „znacznie zwiększone stężenie wapnia we krwi”, co wskazują charakterystyki produktów takich jak Ascalcin Plus o smaku malinowym czy Laboratoria PolfaŁódź Przeziębienie i Grypa.^{12 13}

Hiperkalciuria jako przeciwwskazanie

Hiperkalciuria, czyli zwiększone wydalanie wapnia z moczem, stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających wapń. Hiperkalciuria może prowadzić do tworzenia się kamieni nerkowych i uszkodzenia nerek.

Ciężka hiperkalciuria jest wymieniana jako przeciwwskazanie w charakterystyce produktu Calperos 500 i Calperos 1000.^{14 15}

Również w przypadku złożonych preparatów wapniowo-witaminowych, takich jak bonevum, Calcium + Cholecalciferol Béres, i Calcium Sandoz + Vitamin D3, hiperkalciuria stanowi przeciwwskazanie do ich stosowania.^{16 17 18}

Kamica nerkowa i wapnica nerek

Kamica nerkowa i wapnica nerek (nefrokalcynoza) są istotnymi przeciwwskazaniami do stosowania preparatów wapniowych, ponieważ dodatkowe dostarczanie wapnia może nasilać te stany.

Kamica nerkowa jest wymieniana jako przeciwwskazanie w charakterystykach wielu produktów zawierających wapń, takich jak:

• bonevum¹⁹
• Calcium + Cholecalciferol Béres²⁰
• Calcium 500 D²¹
• Calcium Sandoz + Vitamin D3²²
• Calcium-Sandoz Forte²³
• Calperos 500/1000^{24 25}
• Duozinal²⁶

Niewydolność nerek i zaburzenia czynności nerek

Niewydolność nerek, zwłaszcza ciężka, stanowi istotne przeciwwskazanie do stosowania preparatów wapniowych ze względu na ryzyko hiperkalcemii i zaburzeń równowagi elektrolitowej.

Stopień niewydolności nerek a przeciwwskazania

Stopień niewydolności nerek wpływa na decyzję o stosowaniu preparatów wapnia:

• Ciężka niewydolność nerek jest wymieniana jako przeciwwskazanie w charakterystyce produktu Ascalcin Plus o smaku malinowym²⁷
• W przypadku Calcium + Cholecalciferol Béres przeciwwskazaniem są ciężkie zaburzenia czynności nerek i niewydolność nerek (współczynnik przesączania kłębuszkowego <30 ml/min/1,73 m²)<sup data-drug="Calcium + Cholecalciferol Béres" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek i niewydolność nerek (współczynnik przesączania kłębuszkowego 28
• Podobne przeciwwskazanie dotyczy produktu Calcium Sandoz + Vitamin D3 (współczynnik przesączania kłębuszkowego <30 ml/min/1,73 m²)<sup data-drug="Calcium Sandoz + Vitamin D3" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek (współczynnik przesączania kłębuszkowego 29

W przypadku preparatów do żywienia pozajelitowego zawierających wapń, takich jak Nutriflex basal, Lipoflex peri czy Lipoflex special, ciężka niewydolność nerek przy braku terapii nerkozastępczej również stanowi przeciwwskazanie.^{30 31 32}

Niewydolność nerek z hiperfosfatemią

Szczególnym przypadkiem jest niewydolność nerek z hiperfosfatemią. Calcium 500 D wymienia to jako przeciwwskazanie ze względu na ryzyko odkładania się złogów.³³

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej

Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej stanowią przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających wapń, ponieważ mogą wpływać na metabolizm wapnia i prowadzić do zaburzeń gospodarki elektrolitowej.

W charakterystyce produktu Ascalcin Plus o smaku malinowym wymieniane są „zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (w cukrzycy, mocznicy, tężyczce)”.³⁴ Podobne przeciwwskazanie dotyczy produktu Laboratoria PolfaŁódź Przeziębienie i Grypa.³⁵

W przypadku roztworów do dializy otrzewnowej, kwasica mleczanowa jest wymieniana jako przeciwwskazanie, np. dla balance 1,5% z 1,5% glukozą i wapniem 1,25 mmol/l.³⁶

Interakcje z innymi lekami jako przeciwwskazania

Glikozydy nasercowe

Podawanie preparatów wapniowych jest przeciwwskazane u pacjentów leczonych glikozydami nasercowymi (np. digoksyną). Calcium chloride DEMO wskazuje, że „pozajelitowe podawanie wapnia jest przeciwwskazane u pacjentów otrzymujących glikozydy nasercowe, ponieważ wapń nasila działanie glikozydów naparstnicy na serce i może przyczynić się do zatrucia naparstnicą”.³⁷

Podobnie, w charakterystyce produktu Calperos 500 i Calperos 1000 jako przeciwwskazanie wymieniane jest „leczenie glikozydami naparstnicy”.^{38 39}

Ceftriakson

Szczególnym przypadkiem jest jednoczesne stosowanie wapnia z ceftriaksonem u noworodków. W przypadku produktu Numeta G16%E jako przeciwwskazanie wymieniane jest „jednoczesne podawanie z ceftriaksonem u noworodków (≤ 28 dnia życia), nawet jeśli używa się osobnych linii do infuzji (ryzyko wystąpienia osadów soli wapniowych ceftriaksonu w krążeniu noworodka zagrażających zgonem)”.⁴⁰

Choroby układu krążenia

Niektóre choroby układu krążenia mogą stanowić przeciwwskazanie do stosowania preparatów zawierających wapń.

W charakterystyce produktu Bocheńska lecznicza sól jodowo-bromowa jako przeciwwskazania wymienione są: „niewydolność krążenia, choroby naczyń wieńcowych, wady serca, zaburzenia rytmu serca, nadciśnienie tętnicze”.⁴¹

Ciężka niewydolność serca jest wymieniana jako przeciwwskazanie w charakterystyce produktu Ascalcin Plus o smaku malinowym.⁴²

Blok przedsionkowo-komorowy stanowi przeciwwskazanie do stosowania preparatu Dolomit VIS⁴³ oraz produktu Duozinal.⁴⁴

Choroby przewodu pokarmowego

Czynna choroba wrzodowa żołądka, dwunastnicy oraz stany zapalne przewodu pokarmowego stanowią przeciwwskazania do stosowania niektórych preparatów zawierających wapń, szczególnie tych zawierających również kwas acetylosalicylowy.

Widoczne jest to w charakterystyce produktu Ascalcin Plus o smaku malinowym⁴⁵ oraz Laboratoria PolfaŁódź Przeziębienie i Grypa⁴⁶

Przeciwwskazania specyficzne dla dializy otrzewnowej

Dla roztworów do dializy otrzewnowej zawierających wapń, takich jak balance, istnieją specyficzne przeciwwskazania ogólne dotyczące samej procedury dializy otrzewnowej:

Przeciwwskazania anatomiczne i chirurgiczne

• Niedawno przebyte operacje lub urazy jamy brzusznej⁴⁷
• Wcześniej przebyte operacje jamy brzusznej z pozostawieniem zrostów⁴⁸
• Ciężkie oparzenia powłok brzusznych⁴⁹
• Perforacja jelit⁵⁰
• Wewnętrzna lub zewnętrzna przetoka brzuszna⁵¹
• Pępkowa, pachwinowa lub inna przepuklina brzuszna⁵²

Przeciwwskazania związane z chorobami

• Rozległe stany zapalne skóry powłok brzucha (dermatitis)⁵³
• Choroby zapalne jelit (choroba Crohna, wrzodziejące zapalenia jelita grubego, zapalenia uchyłka)⁵⁴
• Zapalenie otrzewnej⁵⁵
• Guzy jamy brzusznej⁵⁶
• Niedrożność jelita⁵⁷
• Choroby płuc (zwłaszcza zapalenie płuc)⁵⁸
• Sepsa⁵⁹

Szczególne przeciwwskazania metaboliczne

Galaktozemia jest wymieniana jako przeciwwskazanie do stosowania niektórych preparatów wapniowych, co związane jest z komponentami tych preparatów. W charakterystyce produktu Calcium Aflofarm (o smaku bananowym i truskawkowym) wymieniana jest jako przeciwwskazanie „galaktozemia”.^{60 61}

Podobnie, w charakterystyce produktu Duozinal jako przeciwwskazanie wymieniana jest „galaktozemia”.⁶²

Inne przeciwwskazania

Skazy krwotoczne

Skazy krwotoczne i zaburzenia krzepnięcia krwi są wymieniane jako przeciwwskazania w charakterystyce niektórych produktów zawierających wapń, zwłaszcza tych zawierających również kwas acetylosalicylowy, jak Ascalcin Plus o smaku malinowym.⁶³

Wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów

W przypadku produktów do żywienia pozajelitowego zawierających wapń, przeciwwskazaniem są wrodzone zaburzenia metabolizmu aminokwasów. Jest to wymieniane w charakterystyce produktów takich jak Finomel⁶⁴, Finomel Peri⁶⁵, Lipoflex peri⁶⁶ i produktu Ketosteril.⁶⁷

Rekomendacje dla lekarzy przy ordynowaniu preparatów wapnia

Przy ordynowaniu preparatów zawierających wapń, lekarz powinien:

1. Ocenić stężenie wapnia w surowicy oraz wydalanie wapnia z moczem przed rozpoczęciem leczenia preparatami wapniowymi
2. Wykluczyć obecność chorób i stanów związanych z hiperkalcemią i hiperkalciurią
3. Sprawdzić funkcję nerek, zwłaszcza u pacjentów starszych i z chorobami nerek
4. Ocenić interakcje z innymi lekami stosowanymi przez pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem glikozydów nasercowych i ceftriaksonu
5. W przypadku planowania dializy otrzewnowej z użyciem roztworów zawierających wapń, dokładnie ocenić przeciwwskazania anatomiczne i chirurgiczne
6. Monitorować stężenie wapnia i funkcję nerek w trakcie leczenia