Działania niepożądane
Tygecyklina

Działania niepożądane tygecykliny – wprowadzenie

Tygecyklina jest antybiotykiem z grupy glicylocyklin, który charakteryzuje się szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Stosowana jest głównie w leczeniu powikłanych zakażeń skóry i tkanek miękkich (cSSTI) oraz powikłanych zakażeń wewnątrzbrzusznych (cIAI). Jak każdy lek, tygecyklina może powodować szereg działań niepożądanych, które personel medyczny powinien dokładnie monitorować. W niniejszym artykule szczegółowo przedstawiono profil bezpieczeństwa tygecykliny oraz potencjalne ryzyko związane z jej stosowaniem.^{1 2}

Najczęstsze działania niepożądane

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi z leczeniem tygecykliną były przemijające nudności (21%) i wymioty (13%). Objawy te występowały zwykle we wczesnej fazie leczenia (1. i 2. dzień) i miały na ogół nasilenie łagodne lub umiarkowane.^{3 4 5}

Należy zaznaczyć, że profil działań niepożądanych u dzieci w wieku od 8 do 11 lat różnił się nieznacznie od profilu obserwowanego u dorosłych. W tej grupie wiekowej nudności (48,3%), wymioty (46,6%) i zwiększona aktywność lipazy w surowicy (6,9%) występowały częściej niż u dorosłych pacjentów.⁶

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane związane ze stosowaniem tygecykliny zaobserwowane w trakcie badań klinicznych oraz po wprowadzeniu produktu do obrotu. Częstość występowania sklasyfikowano według następującego schematu: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) oraz nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).⁷

* Działania niepożądane zidentyfikowane po wprowadzeniu produktu do obrotu.^{8 9}

Szczegółowy opis wybranych działań niepożądanych

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe stanowią najczęstsze działania niepożądane związane ze stosowaniem tygecykliny. Należą do nich:¹⁰

• Nudności (występujące bardzo często, u 21% pacjentów)
• Wymioty (występujące bardzo często, u 13% pacjentów)
• Biegunka (występująca często)
• Ból brzucha (występujący często)
• Niestrawność (występująca często)
• Jadłowstręt (występujący często)
• Ostre zapalenie trzustki (częstość nieznana)

¹¹

Należy szczególnie zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, które zostało opisane w literaturze medycznej jako rzadkie powikłanie stosowania tygecykliny.¹²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Podczas leczenia tygecykliną mogą wystąpić następujące zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:¹³

• Zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) oraz aminotransferazy alaninowej (AlAT) w surowicy (występujące często)
• Hiperbilirubinemia (występująca często)
• Żółtaczka (występująca niezbyt często)
• Uszkodzenie wątroby, przeważnie z zastojem żółci (występujące niezbyt często)
• Niewydolność wątroby* (częstość nieznana)

¹⁴

Warto podkreślić, że zaburzenia aktywności AspAT i AlAT u pacjentów leczonych tygecykliną zgłaszano w okresie po leczeniu częściej niż u pacjentów otrzymujących leki porównawcze, które z kolei wywoływały te zaburzenia częściej podczas leczenia.¹⁵

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Tygecyklina może wpływać na układ krzepnięcia, powodując:¹⁶

• Wydłużenie czasu częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) (występujące często)
• Wydłużenie czasu protrombinowego (PT) (występujące często)
• Małopłytkowość (występująca niezbyt często)
• Zwiększenie wartości międzynarodowego współczynnika znormalizowanego (INR) (występujące niezbyt często)
• Hipofibrynogenemia (częstość nieznana)

¹⁷

Ciężkie reakcje skórne

Wśród działań niepożądanych dotyczących skóry i tkanki podskórnej, szczególnie niebezpieczne są ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona, które zostały zaobserwowane po wprowadzeniu produktu do obrotu. Częstość występowania tych reakcji nie jest znana.¹⁸

Częściej występującymi reakcjami skórnymi są:¹⁹

• Świąd (występujący często)
• Wysypka (występująca często)

Reakcje w miejscu podania

Podczas stosowania tygecykliny w postaci infuzji dożylnych mogą wystąpić różne reakcje w miejscu podania:²⁰

• Zaburzenia gojenia się ran (występujące często)
• Reakcja w miejscu wstrzyknięcia (występująca często)
• Ból głowy (występujący często)
• Stan zapalny w miejscu wstrzyknięcia (występujący niezbyt często)
• Ból w miejscu wstrzyknięcia (występujący niezbyt często)
• Obrzęk w miejscu wstrzyknięcia (występujący niezbyt często)
• Zapalenie żył w miejscu wstrzyknięcia (występujące niezbyt często)

²¹

Reakcje związane z zakażeniem

Podczas badań klinicznych zaobserwowano istotne różnice w częstości występowania poważnych powikłań infekcyjnych pomiędzy pacjentami leczonymi tygecykliną a grupami kontrolnymi.²²

• Ciężkie działania niepożądane związane z zakażeniem zgłaszano częściej u pacjentów leczonych tygecykliną (7,1%) niż w grupach kontrolnych (5,3%)
• Zaobserwowano znaczącą różnicę w częstości występowania posocznicy lub wstrząsu septycznego u pacjentów leczonych tygecykliną (2,2%) w porównaniu z lekiem porównawczym (1,1%)
• We wszystkich badaniach III i IV fazy zgon nastąpił u 2,4% (54/2216) pacjentów otrzymujących tygecyklinę i u 1,7% (37/2206) pacjentów otrzymujących leki porównawcze

^{23 24}

Specyficzne klasy działań niepożądanych

Działania charakterystyczne dla antybiotyków

Podczas stosowania tygecykliny, podobnie jak w przypadku innych antybiotyków, mogą wystąpić następujące działania niepożądane:²⁵

• Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego o przebiegu od łagodnego do zagrażającego życiu
• Nadmierne namnażanie się niewrażliwych mikroorganizmów, w tym grzybów

²⁶

Działania charakterystyczne dla tetracyklin

Antybiotyki z grupy glicylocyklin, do której należy tygecyklina, mają podobną budowę chemiczną do antybiotyków tetracyklinowych. W związku z tym działania niepożądane typowe dla tetracyklin mogą wystąpić również podczas stosowania tygecykliny. Należą do nich:²⁷

• Nadwrażliwość na światło
• Guz rzekomy mózgu
• Zapalenie trzustki
• Działanie antyanaboliczne, które prowadzi do:
  • Zwiększenia stężenia azotu mocznikowego we krwi
  • Azotemii
  • Kwasicy
  • Hiperfosfatemii

²⁸

Dodatkowo stosowanie tygecykliny w okresie rozwoju zębów może być związane z ich trwałym przebarwieniem.^{29 30}

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania tygecykliny u dzieci i młodzieży są bardzo ograniczone i pochodzą z dwóch badań farmakokinetycznych:³¹

• W otwartym badaniu farmakokinetycznym z zastosowaniem coraz większych, pojedynczych dawek tygecykliny oceniano bezpieczeństwo stosowania tego produktu u 25 dzieci w wieku od 8 do 16 lat, u których niedawno wyleczono zakażenie. Profil działań niepożądanych tygecykliny u tych dzieci był zasadniczo zgodny z obserwowanym u dorosłych.³²
• W drugim otwartym badaniu farmakokinetycznym z zastosowaniem coraz większych, wielokrotnych dawek leku oceniano bezpieczeństwo tygecykliny u 58 dzieci w wieku od 8 do 11 lat z:
  • powikłanymi zakażeniami skóry i tkanek miękkich (n=15)
  • powikłanymi zakażeniami wewnątrzbrzusznymi (n=24)
  • pozaszpitalnym zapaleniem płuc (n=19)

³³

Profil działań niepożądanych u tych 58 pacjentów był zasadniczo zgodny z obserwowanym u dorosłych, z wyjątkiem nudności (48,3%), wymiotów (46,6%) i zwiększonej aktywności lipazy w surowicy (6,9%), które występowały częściej u dzieci niż u dorosłych.³⁴

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁵

Dane kontaktowe:³⁶

• Al. Jerozolimskie 181C
• 02-222 Warszawa
• tel.: +48 22 49 21 301
• faks: +48 22 49 21 309
• strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.³⁷

Przedawkowanie

Nie są dostępne szczegółowe informacje dotyczące leczenia przedawkowania tygecykliny. Dożylne podanie tygecykliny w pojedynczej dawce 300 mg w ciągu 60 minut wywołało u zdrowych ochotników zwiększoną częstość nudności i wymiotów. Tygecyklina nie jest w znaczących ilościach usuwana metodą hemodializy.³⁸