Właściwości farmakodynamiczne
Tygecyklina

Tygecyklina, antybiotyk z grupy glicylocyklin, działa bakteriostatycznie poprzez wiązanie się z podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego i blokowanie przyłączania aminoacylo-tRNA do miejsca A, co hamuje syntezę białek. W stężeniu 4-krotnie przekraczającym MIC obserwuje się 2-logarytmiczne zmniejszenie liczebności kolonii Enterococcus spp., Staphylococcus aureus i Escherichia coli. Lek skutecznie pokonuje mechanizmy oporności tetracyklin, takie jak ochrona rybosomu i pompy efflux, choć u Enterobacteriaceae opornych na minocyklinę występuje oporność krzyżowa. Tygecyklina jest podatna na działanie chromosomalnych pomp efflux u Proteeae i Pseudomonas aeruginosa, co ogranicza jej skuteczność wobec tych patogenów. EUCAST ustalił wartości graniczne MIC dla tygecykliny: Enterobacterales (E. coli, Citrobacter koseri) ≤0,5 mg/l, Staphylococcus spp. ≤0,5 mg/l, Enterococcus spp. ≤0,25 mg/l, Streptococcus grup A, B, C, G ≤0,125 mg/l. Wartości MIC dla bakterii beztlenowych, takich jak Bacteroides i Clostridium, mogą przekraczać 2 mg/l, a brak jest ustalonych granic wrażliwości dla tej grupy.

Mechanizm działania tygecykliny

Tygecyklina jest antybiotykiem należącym do grupy glicylocyklin, który wykazuje specyficzny mechanizm hamowania translacji białek w komórkach bakterii. Lek wiąże się z podjednostką 30S rybosomu bakteryjnego i blokuje przyłączanie cząsteczek aminoacylo-tRNA do miejsca A rybosomu. Taki mechanizm działania zapobiega skutecznie wbudowywaniu reszt aminokwasowych do wydłużających się łańcuchów peptydowych podczas syntezy białek.1

Tygecyklina zaliczana jest do substancji o działaniu bakteriostatycznym. W badaniach wykazano, że podczas stosowania tygecykliny w stężeniu 4-krotnie przekraczającym najmniejsze stężenie hamujące (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) obserwuje się 2-krotne (w skali logarytmicznej) zmniejszenie liczebności kolonii Enterococcus spp., Staphylococcus aureus i Escherichia coli.2

Mechanizmy oporności na tygecyklinę

Tygecyklina skutecznie pokonuje dwa główne mechanizmy oporności charakterystyczne dla antybiotyków tetracyklinowych: mechanizm ochrony rybosomu oraz pompy aktywnie usuwające antybiotyk z komórki bakteryjnej (efflux). Jednak w przypadku szczepów Enterobacteriaceae opornych na minocyklinę wykazano występowanie oporności krzyżowej z tygecykliną. Ten rodzaj oporności wynika z działania pomp usuwających lek z komórki bakteryjnej i warunkujących wielolekooporność (MDR, ang. multi drug resistance).3

Istotne jest, że między tygecykliną i większością grup antybiotyków nie występuje oporność krzyżowa związana z miejscem docelowego działania antybiotyku, co zwiększa potencjał terapeutyczny tego leku w przypadku zakażeń wielolekoopornymi szczepami bakterii.4

Tygecyklina wykazuje podatność na działanie kodowanych chromosomalnie, wielolekowych pomp usuwających lek z komórki bakteryjnej u bakterii z rodziny Proteeae oraz u Pseudomonas aeruginosa. Patogeny z rodziny Proteeae (Proteus spp., Providencia spp. i Morganella spp.) na ogół wykazują mniejszą wrażliwość na działanie tygecykliny niż inni przedstawiciele rodziny Enterobacteriaceae. Obniżenie wrażliwości w obu grupach bakterii przypisuje się nadekspresji niespecyficznej wielolekowej pompy AcrAB.5 Natomiast zmniejszona wrażliwość szczepów Acinetobacter baumannii wynika z nadekspresji pompy AdeABC.6

Interakcje z innymi antybiotykami

W badaniach in vitro oceniających działanie przeciwbakteryjne tygecykliny w połączeniu z innymi lekami przeciwbakteryjnymi tylko w rzadkich przypadkach obserwowano antagonizm między tygecykliną a innymi powszechnie stosowanymi grupami antybiotyków.7 Ta cecha zwiększa możliwości wykorzystania tygecykliny w terapiach skojarzonej, co może być szczególnie istotne przy leczeniu ciężkich, polimikrobowych zakażeń.

Wartości graniczne dla tygecykliny

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing) ustalił wartości graniczne najmniejszego stężenia hamującego (MIC) dla tygecykliny, które pomagają w określeniu wrażliwości poszczególnych patogenów na ten antybiotyk.8

Patogen Wrażliwy (W) ≤ Oporny (O) >
Enterobacterales: Escherichia coli i Citrobacter koseri 0,5 mg/l 0,5 mg/l
Staphylococcus spp. 0,5 mg/l 0,5 mg/l
Enterococcus spp. 0,25 mg/l 0,25 mg/l
Streptococcus grupy A, B, C i G 0,125 mg/l 0,125 mg/l

9

Należy zaznaczyć, że dla pozostałych Enterobacterales aktywność tygecykliny jest zróżnicowana – od niewystarczającej dla Proteus spp., Morganella morganii i Providencia spp. do zmiennej dla innych gatunków.10

W przypadku bakterii beztlenowych, mimo istniejących dowodów klinicznych potwierdzających skuteczność tygecykliny przeciwko bakteriom beztlenowym wywołującym mieszane zakażenia wewnątrzbrzuszne, nie ustalono korelacji pomiędzy wartościami MIC, danymi farmakokinetycznymi i farmakodynamicznymi oraz przebiegiem klinicznym. Z tego powodu nie określono granicznych wartości wrażliwości dla tej grupy patogenów. Warto podkreślić, że zakres wartości MIC tygecykliny dla drobnoustrojów należących do rodzajów Bacteroides oraz Clostridium jest szeroki i wartości te mogą przekraczać 2 mg/l.11

Istnieją ograniczone dowody na skuteczność kliniczną tygecykliny wobec enterokoków. Niemniej jednak w badaniach klinicznych wykazano odpowiedź na leczenie tygecykliną wewnątrzbrzusznych zakażeń florą mieszaną zawierającą szczepy enterokoków.12

Spektrum aktywności mikrobiologicznej

Wrażliwość bakterii na tygecyklinę

Rozpowszechnienie nabytej oporności wśród poszczególnych gatunków drobnoustrojów może się zmieniać w zależności od położenia geograficznego i czasu, dlatego zaleca się uwzględnienie lokalnych danych na temat oporności, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadku gdy ze względu na lokalnie występujący rozkład oporności zastosowanie tego produktu leczniczego w określonych typach zakażeń budzi wątpliwości, wskazane jest zasięgnięcie porady specjalisty.13

Na podstawie badań ustalono wrażliwość różnych grup bakterii na tygecyklinę, które można podzielić następująco:

Gatunki bakterii zwykle wykazujące wrażliwość:

Tlenowe bakterie Gram-dodatnie:

  • Enterococcus spp. – mimo ograniczonych dowodów na skuteczność kliniczną tygecykliny wobec enterokoków, wykazano odpowiedź na leczenie zakażeń mieszanych wewnątrzbrzusznych
  • Staphylococcus aureus – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Staphylococcus epidermidis
  • Staphylococcus haemolyticus
  • Streptococcus agalactiae – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Streptococcus grupy anginosus (w tym S. anginosus, S. intermedius i S. constellatus) – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Streptococcus pyogenes – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Paciorkowce grupy viridans

14

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

  • Citrobacter freundii – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Citrobacter koseri
  • Escherichia coli – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu
  • Klebsiella oxytoca – w badaniach klinicznych wykazano zadowalającą skuteczność produktu

15

Bakterie beztlenowe:

16

Gatunki bakterii, w przypadku których może wystąpić oporność nabyta:

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

17

Bakterie beztlenowe:

18

Organizmy wykazujące oporność naturalną:

Tlenowe bakterie Gram-ujemne:

  • Morganella morganii
  • Proteus spp.
  • Providencia spp.
  • Serratia marcescens
  • Pseudomonas aeruginosa

19

Wpływ na elektrofizjologię serca

W randomizowanym, czteroramiennym badaniu z grupą kontrolną przyjmującą placebo i aktywny produkt, prowadzonym w układzie naprzemiennym, mającym na celu dokładną analizę odstępu QTc, w którym brało udział 46 zdrowych uczestników, nie stwierdzono istotnego wpływu tygecykliny na długość odstępu QTc po podaniu pojedynczej dawki dożylnej wynoszącej 50 lub 200 mg.20 Oznacza to, że tygecyklina nie wykazuje klinicznie istotnego wpływu na repolaryzację komórek mięśnia sercowego, co jest ważnym aspektem bezpieczeństwa stosowania leku.

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dostępne są dane z badań klinicznych dotyczących stosowania tygecykliny u dzieci. W otwartym badaniu z zastosowaniem coraz większych, wielokrotnych dawek tygecykliny (0,75; 1 lub 1,25 mg/kg mc.) lek podawano 39 dzieciom w wieku od 8 do 11 lat z powikłanymi zakażeniami wewnątrzbrzusznymi (cIAI) lub powikłanymi zakażeniami skóry i tkanek miękkich (cSSTI).21 Wszyscy pacjenci otrzymywali tygecyklinę dożylnie przez minimum 3 kolejne dni, a maksymalnie przez 14 kolejnych dni. W 4. dniu leczenia lub później istniała możliwość zmiany stosowanego leczenia na antybiotyk doustny.

Wyleczenie kliniczne oceniano po upływie 10-21 dni od podania ostatniej dawki produktu. Wyniki wyleczenia klinicznego w zmodyfikowanej populacji objętej zamiarem leczenia (mITT, ang. modified intent-to-treat) przedstawiono w poniższej tabeli:22

Wskazanie 0,75 mg/kg mc.
n/N (%)		 1 mg/kg mc.
n/N (%)		 1,25 mg/kg mc.
n/N (%)
Powikłane zakażenia wewnątrzbrzuszne (cIAI) 6/6 (100,0) 3/6 (50,0) 10/12 (83,3)
Powikłane zakażenia skóry i tkanek miękkich (cSSTI) 3/4 (75,0) 5/7 (71,4) 2/4 (50,0)
Łącznie 9/10 (90,0) 8/13 (62,0) 12/16 (75,0)

23

Należy podkreślić, że do powyższych danych dotyczących skuteczności należy podchodzić z ostrożnością z dwóch powodów. Po pierwsze, w badaniu tym dozwolone było jednoczesne stosowanie innych antybiotyków, co może wpływać na ocenę skuteczności samej tygecykliny. Po drugie, w badaniu uczestniczyła mała liczba pacjentów, co ogranicza możliwość wyciągania jednoznacznych wniosków dotyczących skuteczności leku w tej grupie wiekowej.24

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 16.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl