Działania niepożądane
Terazosyna

Wprowadzenie do działań niepożądanych terazosyny

Terazosyna jest substancją czynną należącą do grupy alfa-adrenolityków, stosowaną głównie w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz nadciśnienia tętniczego. Jak każdy lek, terazosyna może powodować działania niepożądane, które w większości przypadków mają charakter łagodny i przemijający, jednakże w niektórych sytuacjach mogą być na tyle nasilone, że wymagają odstawienia leku.¹

Istotne jest podkreślenie, że częstość występowania działań niepożądanych może różnić się w zależności od wskazania, w którym terazosyna jest stosowana. Obserwacje kliniczne wskazują, że niektóre działania niepożądane, jak np. niedociśnienie ortostatyczne, występują częściej u pacjentów leczonych z powodu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego niż u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Warto również zauważyć, że wiek pacjenta może mieć wpływ na częstość występowania działań niepożądanych – u pacjentów powyżej 65. roku życia występują one częściej (5,6%) w porównaniu z młodszymi pacjentami (2,6%).²

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Zgodnie z klasyfikacją MedDRA, częstość występowania działań niepożądanych terazosyny można skategoryzować następująco:<sup data-drug="Hytrin" data-section="Działania niepożądane" title="W tabelach poniżej uwzględniono następującą konwencję MedDRA układów i narządów dotyczącą częstości występowania działań niepożądanych: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100, <1/10), Niezbyt często (≥1/1,000, <1/100), Rzadko (≥1/10,000, <1/1000), Bardzo rzadko (3<sup data-drug="Kornam" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość działań niepożądanych uporządkowano w następujący sposób: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10) – występują u więcej niż 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u 1 do 10 na 100 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) – występują u 1 do 10 na 1000 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – występują u 1 do 10 na 10 000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów, w tym pojedyncze zgłoszenia
• Częstość nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

<sup data-drug="Hytrin" data-section="Działania niepożądane" title="W tabelach poniżej uwzględniono następującą konwencję MedDRA układów i narządów dotyczącą częstości występowania działań niepożądanych: Bardzo często (≥1/10), Często (≥1/100, <1/10), Niezbyt często (≥1/1,000, <1/100), Rzadko (≥1/10,000, <1/1000), Bardzo rzadko (5

Najczęstsze działania niepożądane terazosyny

W badaniach klinicznych dotyczących stosowania terazosyny w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi były: zawroty głowy (9,1%), astenia (osłabienie) (7,4%), bóle głowy (4,9%), niedociśnienie ortostatyczne (3,9%), senność (3,6%), przekrwienie błony śluzowej nosa (1,9%) oraz zaburzenia erekcji (1,6%). Wszystkie wymienione działania niepożądane, z wyjątkiem bólów głowy, występowały istotnie statystycznie częściej (p ≤ 0,05) w porównaniu do placebo.⁶

W przypadku pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, astenia, niewyraźne widzenie, zawroty głowy, przekrwienie błony śluzowej nosa, nudności, obrzęki obwodowe, kołatanie serca oraz senność były jedynymi objawami, które występowały istotnie statystycznie częściej u pacjentów otrzymujących terazosynę, niż u pacjentów otrzymujących placebo.<sup data-drug="Hytrin" data-section="Działania niepożądane" title="Astenia, niewyraźne widzenie, zawroty głowy, przekrwienie błony śluzowej nosa, nudności, obrzęki obwodowe, kołatanie serca oraz senność były jedynymi objawami, które występowały istotnie statystycznie częściej (p 7

Szczegółowy przegląd działań niepożądanych według układów i narządów

Zaburzenia układu nerwowego

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego należą do najczęściej zgłaszanych podczas terapii terazosyną. Do tej grupy zaliczamy przede wszystkim zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego (9,1% u pacjentów z BPH w porównaniu do 4,2% w grupie placebo), które mogą być szczególnie nasilone po przyjęciu pierwszej dawki leku lub przy zwiększaniu dawki.⁸

Inne często występujące zaburzenia układu nerwowego to:

• Bóle głowy – często (4,9%)
• Senność – często (3,6%)
• Omdlenia – niezbyt często (0,6%)
• Parestezje (zaburzenia czucia)
• Niepokój

⁹¹⁰

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym mogą być omdlenia, które mogą prowadzić do urazów, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku. Ryzyko to jest zwiększone na początku terapii lub przy szybkim zwiększaniu dawki leku.

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego są związane z mechanizmem działania terazosyny jako alfa-adrenolityku i obejmują:

• Niedociśnienie ortostatyczne – często (3,9%)
• Niedociśnienie – niezbyt często (0,6%)
• Kołatanie serca – niezbyt często (0,9%)
• Tachykardia – niezbyt często (0,3%)
• Zaburzenia rytmu serca
• Migotanie przedsionków – zgłaszane po wprowadzeniu do obrotu
• Rozszerzenie naczyń krwionośnych

¹¹¹²

Niedociśnienie ortostatyczne, charakteryzujące się spadkiem ciśnienia tętniczego podczas zmiany pozycji ciała z leżącej na stojącą, jest istotnym działaniem niepożądanym terazosyny, które może prowadzić do zawrotów głowy i omdleń. Zjawisko to jest szczególnie nasilone po pierwszej dawce leku (tzw. „efekt pierwszej dawki”) oraz po zwiększeniu dawki.

Zaburzenia układu oddechowego

W obrębie układu oddechowego terazosyna może powodować następujące działania niepożądane:

• Niedrożność nosa/nieżyt błony śluzowej nosa – często (1,9%)
• Duszność – często (1,7%)
• Kaszel
• Krwawienie z nosa

¹³¹⁴

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane dotyczące przewodu pokarmowego związane ze stosowaniem terazosyny obejmują:

• Nudności – często (1,7%)
• Ból brzucha
• Zaparcie
• Biegunka
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej
• Niestrawność
• Wzdęcia
• Wymioty

¹⁵¹⁶

Zaburzenia układu moczowo-płciowego

Terazosyna może wywoływać różnorodne działania niepożądane dotyczące układu moczowo-płciowego:

• Zaburzenia erekcji – często (1,6%)
• Obniżenie libido – niezbyt często (0,9%)
• Priapizm (długotrwały, bolesny wzwód prącia) – rzadko, zgłaszany po wprowadzeniu produktu do obrotu
• Zwiększona częstość oddawania moczu
• Nietrzymanie moczu

¹⁷¹⁸

Priapizm, choć występuje rzadko, stanowi stan nagły wymagający pilnej interwencji medycznej, gdyż może prowadzić do trwałego uszkodzenia tkanki prącia.

Zaburzenia oka

Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku związane z terapią terazosyną to:

• Niewyraźne widzenie, niedowidzenie – często (1,3%)
• Podwójne widzenie
• Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS) – podczas chirurgicznego leczenia zaćmy

¹⁹²⁰

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko występowania śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (IFIS) u pacjentów leczonych alfa-adrenolitykami, w tym terazosyną, którzy poddawani są zabiegowi chirurgicznego leczenia zaćmy. IFIS może zwiększać ryzyko powikłań śródoperacyjnych, dlatego przed planowanym zabiegiem chirurgii zaćmy należy poinformować okulistę o stosowaniu terazosyny.

Zaburzenia ogólne i reakcje w miejscu podania

Do ogólnych działań niepożądanych terazosyny należą:

• Astenia (osłabienie) – często (7,4%)
• Obrzęk obwodowy – niezbyt często (0,9%)
• Uczucie zmęczenia
• Obrzęk błon śluzowych
• Obrzęk twarzy
• Ból w klatce piersiowej
• Zwiększona temperatura ciała

²¹²²

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego zgłaszano rzadkie przypadki:

• Reakcji rzekomoanafilaktycznych (po wprowadzeniu do obrotu)
• Reakcji anafilaktycznych

²³²⁴

Reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne są groźnymi stanami alergicznymi wymagającymi natychmiastowej interwencji medycznej.

Inne działania niepożądane

Oprócz wyżej wymienionych kategorii, w trakcie leczenia terazosyną mogą wystąpić również:

• Zaburzenia krwi i układu chłonnego: małopłytkowość
• Zaburzenia ucha i błędnika: szum w uszach (1,4%), zawroty głowy pochodzenia błędnikowego
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: nadmierne pocenie się, świąd, wysypka
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: bóle kończyn, bóle pleców, bóle stawów, zapalenie stawów, artropatia, bóle mięśni, ból szyi, ból barków
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: dna moczanowa
• Badania diagnostyczne: zwiększenie masy ciała (0,5%), zmniejszone stężenie albuminy, zmniejszona wartość hematokrytu, zmniejszone stężenie hemoglobiny, zmniejszone stężenie białka całkowitego, zmniejszona liczba leukocytów

²⁵²⁶

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych terazosyny

²⁷

Potencjalne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi terazosyny

Niektóre działania niepożądane terazosyny mogą stwarzać szczególne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, dlatego wymagają szczególnej uwagi klinicystów oraz pacjentów.

Efekt pierwszej dawki

Jednym z najbardziej charakterystycznych i potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych terazosyny jest tzw. „efekt pierwszej dawki”, objawiający się występowaniem niedociśnienia ortostatycznego, zawrotów głowy, a nawet omdleń w ciągu kilku godzin po przyjęciu pierwszej dawki leku lub po znacznym zwiększeniu dawki. Zjawisko to wynika z mechanizmu działania terazosyny jako alfa-adrenolityku, powodującego rozszerzenie naczyń krwionośnych i spadek ciśnienia tętniczego.

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia efektu pierwszej dawki, zaleca się rozpoczynanie terapii od niskiej dawki (zazwyczaj 1 mg) podawanej wieczorem, tuż przed snem, oraz stopniowe zwiększanie dawki. Pacjenci powinni być poinformowani o możliwości wystąpienia zawrotów głowy i omdleń, szczególnie przy zmianie pozycji ciała z leżącej na stojącą.

Priapizm

Priapizm, czyli długotrwały, bolesny wzwód prącia niezwiązany z pobudzeniem seksualnym, jest rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym terazosyny, zgłaszanym po wprowadzeniu produktu do obrotu.²⁸²⁹

Stan ten stanowi nagły przypadek medyczny, wymagający natychmiastowej interwencji, ponieważ długotrwały priapizm może prowadzić do trwałego uszkodzenia tkanek prącia i nieodwracalnej impotencji. Pacjenci powinni być poinformowani o konieczności niezwłocznego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia wzwodu utrzymującego się dłużej niż 4 godziny.

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących terazosynę, którzy są poddawani operacji zaćmy, zgłaszano występowanie śródoperacyjnego zespołu wiotkiej tęczówki (IFIS), znanego również jako odmiana zespołu „małej źrenicy”.³⁰

IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych podczas i po zabiegu. Dlatego przed planowanym zabiegiem usunięcia zaćmy pacjent powinien poinformować okulistę o aktualnym lub wcześniejszym stosowaniu terazosyny lub innych alfa-adrenolityków.

Reakcje anafilaktyczne

Choć występują rzadko, reakcje anafilaktyczne i rzekomoanafilaktyczne związane ze stosowaniem terazosyny stanowią poważne zagrożenie dla życia pacjenta.³¹³²

Objawy reakcji anafilaktycznej mogą obejmować: wysypkę skórną, świąd, obrzęk twarzy i gardła, trudności w oddychaniu, spadek ciśnienia tętniczego i utratę przytomności. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, włącznie z podaniem adrenaliny, glikokortykosteroidów i leków przeciwhistaminowych.

Małopłytkowość

Małopłytkowość, czyli zmniejszenie liczby płytek krwi, zgłaszano jako rzadkie działanie niepożądane terazosyny.³³³⁴

Stan ten może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień, które mogą objawiać się podskórnymi wybroczynami, krwawieniami z nosa, dziąseł lub przewodu pokarmowego. Pacjenci z objawami małopłytkowości wymagają pilnej oceny lekarskiej i monitorowania parametrów krwi.

Wskazówki dla personelu medycznego dotyczące monitorowania i zarządzania działaniami niepożądanymi

W celu minimalizacji ryzyka wystąpienia poważnych działań niepożądanych terazosyny, personel medyczny powinien wdrożyć następujące środki ostrożności:

1. Odpowiednie dawkowanie – terapię należy rozpoczynać od niskiej dawki (1 mg) podawanej wieczorem, a następnie stopniowo zwiększać dawkę w zależności od odpowiedzi klinicznej i tolerancji leku. Pozwoli to zminimalizować ryzyko efektu pierwszej dawki.
2. Edukacja pacjenta – pacjenci powinni być poinformowani o możliwych działaniach niepożądanych, zwłaszcza tych związanych z niedociśnieniem ortostatycznym, oraz o postępowaniu w przypadku ich wystąpienia (np. powolna zmiana pozycji ciała, unikanie prowadzenia pojazdów po przyjęciu pierwszej dawki leku).
3. Monitorowanie ciśnienia tętniczego – szczególnie na początku terapii oraz przy zwiększaniu dawki leku.
4. Zachowanie ostrożności u pacjentów z wysokim ryzykiem – dotyczy to zwłaszcza osób w podeszłym wieku, pacjentów z chorobami układu krążenia, niewydolnością wątroby lub nerek.
5. Informowanie innych specjalistów – pacjenci przyjmujący terazosynę powinni informować o tym fakcie wszystkich lekarzy, a zwłaszcza okulistów przed planowanym zabiegiem chirurgicznego leczenia zaćmy.
6. Regularne kontrole lekarskie – w celu wczesnego wykrycia potencjalnych działań niepożądanych i dostosowania terapii.

Personel medyczny powinien również pamiętać o obowiązku zgłaszania podejrzewanych działań niepożądanych do odpowiednich organów, takich jak Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁵