Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sodu glicerofosforan

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania sodu glicerofosforanu

Sodu glicerofosforan jest składnikiem wielu preparatów stosowanych w żywieniu pozajelitowym, w tym worków trójkomorowych zawierających emulsje tłuszczowe, roztwory aminokwasów i glukozy. Stosowanie tego składnika wymaga zachowania szczególnej ostrożności i regularnego monitorowania pacjenta, ze względu na możliwość wystąpienia potencjalnych powikłań i działań niepożądanych.¹

Kontrola metabolizmu tłuszczów

Preparaty zawierające sodu glicerofosforan są często podawane w postaci emulsji, które zawierają również składniki tłuszczowe. Podczas stosowania tych preparatów konieczna jest regularna kontrola metabolizmu tłuszczów. Zaleca się oznaczanie stężenia triglicerydów w surowicy po upływie 5-6 godzin od zakończenia podawania emulsji tłuszczowych.² Podczas trwania infuzji stężenie triglicerydów w surowicy nie powinno przekraczać 3-4 mmol/l, zależnie od stosowanego preparatu.^{3 4}

U pacjentów ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń gospodarki tłuszczowej, w tym u osób z niewydolnością nerek, cukrzycą, zapaleniem trzustki, niewydolnością wątroby, niedoczynnością tarczycy czy posocznicą, preparaty zawierające sodu glicerofosforan należy stosować ze szczególną ostrożnością, monitorując ściśle stężenie triglicerydów w surowicy.^{5 6}

Zbyt wysokie stężenia tłuszczów mogą prowadzić do wystąpienia zespołu przedawkowania tłuszczu, charakteryzującego się istotnymi zaburzeniami metabolicznymi.⁷

Monitorowanie równowagi elektrolitowej

Sodu glicerofosforan jest źródłem fosforanów, dlatego ich stężenie powinno być dokładnie kontrolowane, zwłaszcza u pacjentów z niewydolnością nerek. W tej grupie pacjentów istnieje zwiększone ryzyko hiperfosfatemii i hiperkaliemii, co wymaga odpowiedniego dostosowania dawek tych elektrolitów.^{8 9}

Przed rozpoczęciem infuzji preparatów zawierających sodu glicerofosforan konieczna jest korekta ewentualnych zaburzeń elektrolitowych i bilansu płynów.^{10 11}

Ilość poszczególnych elektrolitów, w tym sodu glicerofosforanu, powinna być dobierana indywidualnie w zależności od stanu klinicznego pacjenta i wyników regularnych oznaczeń stężeń elektrolitów w surowicy.^{12 13}

Szczególnie istotne jest stosowanie ze zwiększoną ostrożnością preparatów zawierających sodu glicerofosforan u pacjentów z tendencją do retencji elektrolitów.^{14 15}

Ryzyko związane z dostępem żylnym

Przy podawaniu preparatów zawierających sodu glicerofosforan przez żyłę centralną istnieje zwiększone ryzyko zakażenia. Dlatego podczas zakładania i obsługi cewnika zalecane jest dokładne przestrzeganie zasad postępowania aseptycznego, aby uniknąć jakiegokolwiek zakażenia.^{16 17}

Przy podawaniu preparatów do żył obwodowych może wystąpić zakrzepowe zapalenie żył. Miejsce wprowadzenia cewnika powinno być codziennie kontrolowane pod kątem objawów miejscowego zapalenia.^{18 19}

Ryzyko wytrącania osadów

Przy stosowaniu preparatów zawierających sodu glicerofosforan istnieje ryzyko wytrącania osadów fosforanu wapnia, szczególnie przy nadmiernym dodawaniu wapnia i fosforanów. Może to prowadzić do powstawania osadów w naczyniach płucnych, powodując zatorowość naczyń płucnych i niewydolność oddechową, czasem prowadzącą do zgonu.^{20 21}

Poza kontrolą roztworu, należy również okresowo sprawdzać zestaw do infuzji oraz cewnik w kierunku występowania osadów. W przypadku wystąpienia objawów niewydolności oddechowej, należy przerwać infuzję i rozpocząć ocenę medyczną.^{22 23}

Interakcje z ceftriaksonem

Nie wolno mieszać lub podawać ceftriaksonu jednocześnie z dożylnymi roztworami zawierającymi wapń, w tym z preparatami zawierającymi sodu glicerofosforan, nawet przez różne linie do infuzji lub różne miejsca do infuzji. Istnieje ryzyko wytrącania się osadów.^{24 25}

Ceftriakson i roztwory zawierające wapń mogą być podawane kolejno jeden po drugim, jeśli stosuje się linie do infuzji w różnych miejscach lub jeśli linie do infuzji są dokładnie przepłukiwane między infuzjami roztworem fizjologicznym soli, aby uniknąć tworzenia osadów.²⁶

Zaburzenia przy rozpoczęciu żywienia pozajelitowego

U pacjentów niedożywionych rozpoczęcie żywienia pozajelitowego, z wykorzystaniem preparatów zawierających sodu glicerofosforan, może spowodować przemieszczenie płynów w organizmie i w wyniku tego prowadzić do obrzęku płuc i zastoinowej niewydolności krążenia. Może również dojść do zmniejszenia stężenia w surowicy potasu, fosforu, magnezu i witamin rozpuszczalnych w wodzie.^{27 28}

Te zaburzenia mogą wystąpić w ciągu 24-48 godzin od rozpoczęcia terapii, dlatego u pacjentów niedożywionych zaleca się ostrożne i powolne rozpoczynanie żywienia pozajelitowego, w połączeniu ze ścisłym monitorowaniem i odpowiednim uzupełnianiem płynów, elektrolitów, soli mineralnych i witamin.^{29 30}

Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych

Komponenty tłuszczowe w preparatach zawierających sodu glicerofosforan mogą mieć wpływ na wyniki niektórych badań laboratoryjnych, takie jak stężenie bilirubiny, dehydrogenazy mleczanowej, natlenowanie krwi czy stężenie hemoglobiny, jeśli krew zostanie pobrana przed usunięciem tłuszczów z krążenia. U większości pacjentów tłuszcze są usuwane z organizmu w ciągu 5-6 godzin po podaniu preparatu.^{31 32}

Ryzyko hiperglikemii

U pacjentów z hiperglikemią może być konieczne podawanie egzogennej insuliny podczas stosowania preparatów zawierających sodu glicerofosforan.^{33 34} Zaleca się regularne monitorowanie stężenia glukozy we krwi i odpowiednie dostosowanie dawki insuliny.³⁵

Suplementacja witaminami i pierwiastkami śladowymi

Żywienie pozajelitowe z wykorzystaniem preparatów zawierających sodu glicerofosforan prowadzi do zwiększonego wydalania z moczem pierwiastków śladowych, w szczególności cynku i miedzi. Należy to uwzględnić podczas ustalania dawki tych pierwiastków, zwłaszcza w długotrwałym żywieniu dożylnym.^{36 37}

Preparaty zawierające sodu glicerofosforan nie zawierają standardowo witamin w ilościach wystarczających do pokrycia potrzeb organizmu. Dlatego zawsze zaleca się dodatkowe podawanie witamin i pierwiastków śladowych, aby zapobiec niedoborom.^{38 39}

Stosowanie u szczególnych grup pacjentów

Preparaty zawierające sodu glicerofosforan należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów z:

• Niewydolnością nerek – ze względu na ryzyko hiperfosfatemii i hiperkaliemii⁴⁰
• Niewydolnością wątroby – istnieje ryzyko rozwoju lub nasilenia zaburzeń neurologicznych związanych z hiperamonemią⁴¹
• Kwasicą metaboliczną – należy regularnie przeprowadzać badania kliniczne i laboratoryjne⁴²
• Cukrzycą – należy monitorować stężenie glukozy we krwi i w moczu, ketonurię i w razie potrzeby dostosować dawkowanie insuliny⁴³
• Hiperlipidemią – ze względu na obecność tłuszczów w emulsji do infuzji⁴⁴
• Zaburzeniami metabolizmu aminokwasów⁴⁵

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Ze względu na skład roztworu aminokwasów, preparaty zawierające sodu glicerofosforan na ogół nie są zalecane do stosowania u noworodków i dzieci w wieku poniżej 2 lat.^{46 47} Przy stosowaniu u dzieci w wieku powyżej 2 lat ważne jest, aby używać worka o pojemności odpowiadającej dawce dobowej.⁴⁸

Ryzyko reakcji alergicznych

Produkty zawierające sodu glicerofosforan mogą zawierać również olej sojowy, olej z oliwek, olej rybi oraz fosfolipidy jaja kurzego, które rzadko mogą powodować reakcje alergiczne. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek oznak lub objawów reakcji anafilaktycznej (takich jak gorączka, dreszcze, wysypka lub duszność) należy natychmiast przerwać infuzję.^{49 50}

Obserwowano alergiczne reakcje krzyżowe pomiędzy soją i orzeszkami ziemnymi.^{51 52}

Dodatkowe środki ostrożności

Nie zaleca się podawania preparatów zawierających sodu glicerofosforan jednocześnie z krwią w tym samym zestawie infuzyjnym, ze względu na ryzyko wystąpienia pseudoaglutynacji.^{53 54}

Nie zaleca się dodawania innych produktów leczniczych ani substancji do worków zawierających sodu glicerofosforan bez wcześniejszego sprawdzenia ich zgodności oraz stabilności otrzymanej mieszaniny, w szczególności stabilności emulsji tłuszczowej. Powstanie osadów lub destabilizacja emulsji tłuszczowej może spowodować okluzję naczyń.^{55 56}

W celu uniknięcia zagrożeń związanych z infuzją o szybkości większej niż zalecana, rekomenduje się jej przeprowadzanie w sposób ciągły i odpowiednio kontrolowany, w miarę możliwości z użyciem pompy objętościowej.^{57 58}