Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Sodu glicerofosforan

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania sodu glicerofosforanu – wprowadzenie

Sodu glicerofosforan stanowi istotny składnik preparatów do żywienia pozajelitowego, dostarczając organizmowi zarówno sód, jak i fosfor w postaci organicznej. Substancja ta jest obecna w wielu złożonych preparatach do żywienia pozajelitowego, takich jak Kabiven Peripheral, Multimel N4-550E, Olimel N12E, SmofKabiven oraz ich różne warianty. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę dostępnych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania sodu glicerofosforanu, z uwzględnieniem jego potencjalnego wpływu na organizm w kontekście badań toksykologicznych, teratogenności oraz genotoksyczności.¹

Badania toksykologiczne sodu glicerofosforanu

W dostępnej dokumentacji przedklinicznej brak jest badań ukierunkowanych wyłącznie na sodu glicerofosforan jako izolowaną substancję. Bezpieczeństwo stosowania tej substancji oceniano głównie w kontekście złożonych preparatów do żywienia pozajelitowego, w których skład wchodzi.²

Toksyczność po podaniu wielokrotnym

Konwencjonalne badania farmakologiczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania, toksyczności po podaniu wielokrotnym oraz genotoksyczności produktów zawierających glicerofosforan sodu, nie wykazały szczególnego zagrożenia dla człowieka. Przeprowadzono liczne badania roztworów aminokwasów i glukozy o różnych stężeniach wraz z glicerofosforanem sodu, które potwierdziły brak znaczącej toksyczności w standardowych modelach badawczych.³

Warto zauważyć, że badania toksykologiczne z zastosowaniem emulsji tłuszczowych obecnych w preparatach typu SmofKabiven i Olimel ujawniły zmiany, które typowo występują przy wysokim poborze lipidów, takie jak:⁴

• Stłuszczenie wątroby
• Małopłytkowość
• Podwyższone stężenie cholesterolu w surowicy

⁵

Jednak te efekty nie są związane bezpośrednio z sodu glicerofosforanem, a wynikają z wysokiego stężenia lipidów w badanych preparatach.⁶

Tolerancja miejscowa

W badaniach tolerancji miejscowej przeprowadzonych na królikach, oceniających preparaty zawierające sodu glicerofosforan, nie zaobserwowano znaczących niepożądanych reakcji związanych bezpośrednio z tą substancją. W przypadku produktu SmofKabiven (który zawiera sodu glicerofosforan w składzie) infuzja dożylna, a także podanie dotętnicze, domięśniowe, okołożylne lub podskórne nie wykazały żadnych zmian związanych z substancją czynną u królików.⁷

Warto podkreślić, że w badaniach tolerancji miejscowej z produktem SMOFlipid, który jest jednym ze składników preparatów zawierających sodu glicerofosforan, obserwowano słabo nasilone, przemijające zapalenie po podaniu dotętniczym, okołożylnym lub podskórnym. Po podaniu domięśniowym stwierdzano u niektórych zwierząt umiarkowaną, przemijającą reakcję zapalną i martwicę tkanek.⁸ Efekty te jednak nie są przypisywane sodu glicerofosforanowi, a raczej składnikom emulsji tłuszczowej.

Wpływ na rozród i rozwój płodu

Brak działania teratogennego

W przeprowadzonych badaniach przedklinicznych nie zaobserwowano wpływu teratogennego ani innych uszkodzeń embriotoksycznych u królików po zastosowaniu roztworów aminokwasów. Na podstawie tych wyników nie należy oczekiwać takiego działania również po zastosowaniu glicerofosforanu sodu, gdy podaje się go w zalecanych dawkach jako leczenie substytucyjne.⁹

Wpływ na zdolności rozrodcze

Dostępne dane sugerują, że sodu glicerofosforan stosowany w stężeniach fizjologicznych w leczeniu substytucyjnym nie wywiera wpływu na zdolności rozrodcze ani płodność. Nie oczekuje się, by produkty żywieniowe zawierające glicerofosforan sodu stosowane w leczeniu substytucyjnym w stężeniach fizjologicznych były embriotoksyczne, teratogenne lub negatywnie wpływały na zdolności reprodukcyjne.¹⁰

Badania genotoksyczności i kancerogenności

W dokumentacji przedklinicznej brak jest szczegółowych danych dotyczących badań genotoksyczności i kancerogenności ukierunkowanych bezpośrednio na sodu glicerofosforan. Jednak dane uzyskane z konwencjonalnych badań genotoksyczności produktów zawierających tę substancję nie wykazały szczególnego zagrożenia dla ludzi.¹¹

Potencjał immunogenny

W badaniach immunogenności przeprowadzonych na składnikach preparatów zawierających sodu glicerofosforan nie wykazano bezpośredniego działania uczulającego tej substancji. Warto jednak zauważyć, że w badaniach przeprowadzonych na świnkach morskich (test maksymalizacji) olej rybi obecny w emulsji wykazywał umiarkowane działanie uczulające na skórę. W próbie antygenowości układowej nie stwierdzono działania anafilaktycznego oleju rybiego.¹² Te efekty nie są jednak bezpośrednio związane z sodu glicerofosforanem.

Bezpieczeństwo gotowych produktów zawierających sodu glicerofosforan

W przypadku większości gotowych produktów zawierających sodu glicerofosforan, takich jak Kabiven Peripheral, Multimel N4-550E, Olimel N12E czy różne warianty SmofKabiven, nie przeprowadzono ukierunkowanych nieklinicznych badań bezpieczeństwa stosowania całych preparatów. Badania przeprowadzono natomiast dla poszczególnych składników tych produktów.¹³¹⁴¹⁵

Przykładowo, w przypadku preparatu Multimel N4-550E badania przedkliniczne wykonane z użyciem roztworu aminokwasów i roztworu glukozy, zawartych w tym produkcie, przy różnych składach jakościowych i stężeniach, nie wykazywały specyficznej toksyczności.¹⁶

Podobnie w przypadku produktu Olimel N12E badania przedkliniczne przeprowadzone z zastosowaniem roztworów aminokwasów oraz glukozy w różnych składach jakościowych i stężeniach nie wykazały żadnych szczególnych właściwości toksycznych.¹⁷

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa przedklinicznego sodu glicerofosforanu

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można stwierdzić, że sodu glicerofosforan stosowany w preparatach do żywienia pozajelitowego w dawkach terapeutycznych charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa. Wnioski te opierają się na następujących obserwacjach:

• Brak specyficznej toksyczności związanej z sodu glicerofosforanem w badaniach przedklinicznych¹⁸
• Brak działania teratogennego, embriotoksycznego oraz wpływu na zdolności rozrodcze¹⁹
• Dobra tolerancja miejscowa przy podaniu dożylnym i innymi drogami²⁰
• Brak genotoksyczności i potencjału immunogennego związanego bezpośrednio z sodu glicerofosforanem²¹

Należy jednak zaznaczyć, że większość dostępnych danych przedklinicznych dotyczy złożonych preparatów zawierających sodu glicerofosforan, a nie samej substancji w izolowanej formie. W związku z tym wnioski dotyczące bezpieczeństwa sodu glicerofosforanu opierają się na badaniach, w których stanowił on jeden z wielu składników badanych preparatów.²²