Przedawkowanie
Prylokaina

Prylokaina, stosowana miejscowo w preparatach takich jak Anesderm, EMLA czy Motti, jest miejscowym środkiem znieczulającym, który w przypadku przedawkowania może prowadzić do poważnych powikłań, z których najistotniejszą jest methemoglobinemia. Methemoglobinemia objawia się zwiększonym stężeniem methemoglobiny we krwi, co upośledza transport tlenu i może manifestować się sinicą, zawrotami głowy, osłabieniem oraz tachykardią. Szczególnie narażone są noworodki i niemowlęta poniżej 12 miesiąca życia, osoby z genetyczną predyspozycją oraz pacjenci stosujący jednocześnie leki indukujące powstawanie methemoglobiny (np. sulfonamidy, nitrofurantoina, fenytoina, fenobarbital). Standardowe pulsoksymetry mogą zawyżać saturację w obecności methemoglobiny, dlatego w diagnostyce zaleca się użycie co-oksymetrii. Toksyczność prylokainy obejmuje również objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego (początkowo pobudzenie, następnie depresja, drgawki) oraz układu krążenia (hipotensja, arytmie, zatrzymanie krążenia).

  1. Przedawkowanie substancji prylokaina
    1. Methemoglobinemia jako główne zagrożenie przy przedawkowaniu
    2. Diagnostyka methemoglobinemii
    3. Neurotoksyczność i kardiotoksyczność
    4. Postępowanie w przypadku przedawkowania
    5. Objawy przedawkowania prylokainy
    6. Grupy podwyższonego ryzyka przedawkowania
    7. Profilaktyka przedawkowania
    8. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie substancji prylokaina

Prylokaina jest substancją czynną z grupy miejscowych leków znieczulających, występującą najczęściej w połączeniu z lidokainą w preparatach stosowanych miejscowo na skórę. Produkty lecznicze zawierające prylokainę (Anesderm, EMLA, EMLA PLASTER, Motti) stosowane są w celu miejscowego znieczulenia, jednak w przypadku przedawkowania mogą wystąpić poważne działania niepożądane wymagające natychmiastowej interwencji medycznej.1 2 3 4

Methemoglobinemia jako główne zagrożenie przy przedawkowaniu

Methemoglobinemia stanowi najpoważniejsze powikłanie związane z przedawkowaniem prylokainy. Zgłaszano rzadkie przypadki klinicznie istotnej methemoglobinemii w następstwie stosowania produktów zawierających prylokainę. Prylokaina w dużych dawkach może powodować zwiększenie stężenia methemoglobiny, co prowadzi do upośledzenia transportu tlenu w organizmie.5 6

Szczególne ryzyko występuje w następujących przypadkach:

Diagnostyka methemoglobinemii

Przy podejrzeniu methemoglobinemii należy pamiętać, że standardowe metody pomiaru saturacji mogą dawać błędne wyniki. Przy zwiększonej frakcji methemoglobiny odczyty z pulsoksymetru mogą zawyżać rzeczywiste wysycenie hemoglobiny tlenem. W przypadku podejrzenia methemoglobinemii bardziej użyteczne jest monitorowanie wysycenia krwi tlenem przy użyciu co-oksymetrii, która umożliwia dokładniejszą ocenę faktycznego stanu utlenowania krwi.10 11

Neurotoksyczność i kardiotoksyczność

Oprócz methemoglobinemii, przedawkowanie prylokainy może prowadzić do wystąpienia innych objawów ogólnoustrojowej toksyczności, podobnych do tych obserwowanych po podaniu innych anestetyków miejscowych. Toksyczność ta manifestuje się w dwóch głównych obszarach:12

Manifestacja toksyczności ośrodkowego układu nerwowego (OUN):

Objawy ze strony układu krążenia:

  • W ciężkich przypadkach zahamowanie czynności układu krążenia16
  • Zaburzenia rytmu serca
  • Hipotensja

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania prylokainy wymaga podejścia wielokierunkowego, zależnego od dominujących objawów klinicznych:17

W przypadku klinicznie istotnej methemoglobinemii:

W przypadku ciężkich objawów neurologicznych:

W przypadku objawów ze strony układu krążenia:

Należy pamiętać, że wchłanianie prylokainy z powierzchni nieuszkodzonej skóry jest powolne. Z tego względu pacjent z oznakami toksyczności powinien pozostawać pod obserwacją przez kilka godzin po zastosowaniu leczenia doraźnego.22 23

Objawy przedawkowania prylokainy

Objaw kliniczny Opis Dawka/Okoliczności wystąpienia
Methemoglobinemia Zwiększone stężenie methemoglobiny we krwi, prowadzące do zmniejszenia zdolności transportu tlenu; może objawiać się sinicą, zawrotami głowy, osłabieniem, tachykardią, bólami głowy Duże dawki prylokainy, szczególnie u noworodków i niemowląt poniżej 12 miesiąca życia, pacjenci podatni genetycznie, jednoczesne stosowanie z innymi lekami indukującymi powstawanie methemoglobiny
Objawy ze strony OUN – faza pobudzenia Niepokój, dezorientacja, szum w uszach, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, drżenia mięśniowe, drgawki Wzrost stężenia prylokainy w osoczu powyżej progu toksyczności
Objawy ze strony OUN – faza zahamowania Senność, utrata przytomności, depresja oddechowa, bezdech Wyższe stężenia prylokainy w osoczu niż w fazie pobudzenia
Objawy ze strony układu krążenia Hipotensja, bradykardia, arytmie, zatrzymanie krążenia Wysokie stężenia prylokainy w osoczu, często współwystępujące z ciężką depresją OUN
Fałszywe odczyty pulsoksymetru Zawyżone wartości saturacji krwi tlenem przy badaniu standardowym pulsoksymetrem Występuje przy zwiększonej frakcji methemoglobiny

Grupy podwyższonego ryzyka przedawkowania

Szczególną uwagę należy zwrócić na grupy pacjentów ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia powikłań po przedawkowaniu prylokainy:

Profilaktyka przedawkowania

Aby zmniejszyć ryzyko przedawkowania prylokainy podczas stosowania produktów leczniczych Anesderm, EMLA, EMLA PLASTER i Motti należy przestrzegać następujących zasad:26

  • Stosować minimalną skuteczną dawkę
  • Przestrzegać zalecanych czasów aplikacji
  • Unikać stosowania na dużych powierzchniach skóry jednocześnie
  • Zachować szczególną ostrożność u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka
  • Monitorować stan pacjenta po aplikacji, szczególnie przy wykorzystaniu większych ilości produktu

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 14.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl