Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Prednizolon

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania prednizolonu

Prednizolon, jako glikokortykosteroid, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania ze względu na potencjalne działania niepożądane oraz ryzyko interakcji z innymi stanami klinicznymi. Niniejszy artykuł przedstawia szczegółowe informacje na temat zagrożeń związanych ze stosowaniem prednizolonu oraz zalecanych środków ostrożności.¹

Reakcje nadwrażliwości i ryzyko infekcji

Podczas stosowania prednizolonu obserwowano przypadki ciężkich reakcji anafilaktycznych z poważnymi powikłaniami kardiologicznymi i oddechowymi, w tym niewydolność krążenia, zatrzymanie pracy serca, arytmie, skurcz oskrzeli oraz zmiany ciśnienia tętniczego (zarówno jego obniżenie, jak i podwyższenie).¹

Ze względu na działanie immunosupresyjne, prednizolon zwiększa ryzyko wystąpienia zakażeń różnego pochodzenia:

• bakteryjnych
• wirusowych
• pasożytniczych
• grzybiczych
• oportunistycznych

¹

Istotnym zagrożeniem jest maskowanie objawów istniejących lub rozwijających się infekcji, co może utrudniać diagnostykę. Dodatkowo, prednizolon może aktywować utajone zakażenia, takie jak gruźlica czy wirusowe zapalenie wątroby typu B.¹

Zalecenia dotyczące stosowania w przypadku infekcji

Leczenie prednizolonem powinno być prowadzone tylko po starannej analizie stosunku korzyści do ryzyka. W niektórych przypadkach konieczne jest jednoczesne zastosowanie celowanego leczenia przeciwdrobnoustrojowego. Szczególnej ostrożności wymagają następujące sytuacje kliniczne:¹

• Ostre zakażenia wirusowe, takie jak wirusowe zapalenie wątroby typu B, półpasiec, opryszczka, ospa wietrzna, opryszczkowe zapalenie rogówki
• Przewlekłe aktywne wirusowe zapalenie wątroby z dodatnim wynikiem testu na obecność HBsAg
• Okres około 8 tygodni przed do 2 tygodni po szczepieniach ochronnych z użyciem żywych szczepionek
• Układowe grzybice i zakażenia pasożytnicze (np. wywołane przez nicienie)
• U pacjentów z podejrzeniem lub potwierdzonym zakażeniem węgorkiem jelitowym (strongyloidoza) – glikokortykosteroidy mogą prowadzić do aktywacji i znacznego namnażania się pasożytów
• Choroba Heinego-Medina
• Zapalenie węzłów chłonnych po szczepieniu przeciw gruźlicy
• Ostre i przewlekłe zakażenia bakteryjne
• W przypadku gruźlicy w wywiadzie – stosować tylko z jednoczesną profilaktyką przeciwgruźliczą

¹

Stosowanie w przypadku chorób współistniejących

Prednizolon powinien być stosowany wyłącznie w przypadku bezwzględnych wskazań medycznych, z zastosowaniem dodatkowego swoistego leczenia w następujących przypadkach:¹

• Wrzody żołądka i jelit
• Osteoporoza
• Ciężka niewydolność serca
• Trudne do wyrównania nadciśnienie tętnicze
• Trudna do wyrównania cukrzyca
• Choroby psychiczne (również w wywiadzie), w tym myśli samobójcze – zalecany jest nadzór neurologiczny lub psychiatryczny
• Jaskra z wąskim i szerokim kątem przesączania – zalecany jest nadzór okulistyczny i leczenie towarzyszące
• Owrzodzenia i uszkodzenia rogówki – zalecany jest nadzór okulistyczny i leczenie towarzyszące

¹

Ryzyko perforacji jelita

Ze względu na ryzyko perforacji jelita, prednizolon można stosować wyłącznie w przypadku bezwzględnych wskazań medycznych i pod odpowiednim nadzorem w przypadku:¹

• Ciężkiego wrzodziejącego zapalenia jelita grubego z ryzykiem perforacji (nawet bez objawów podrażnienia otrzewnej)
• Zapalenia uchyłków jelita
• Zespołów jelitowych (bezpośrednio w okresie pooperacyjnym)

¹

U pacjentów otrzymujących duże dawki glikokortykosteroidów mogą nie występować objawy zapalenia otrzewnej po perforacji przewodu pokarmowego, co znacząco utrudnia wczesne rozpoznanie tego poważnego powikłania.¹

Ryzyko uszkodzenia ścięgien

Ryzyko zaburzeń w obrębie ścięgien, zapalenia ścięgna i zerwania ścięgna jest zwiększone w przypadku jednoczesnego podawania fluorochinolonów i glikokortykosteroidów. Należy zachować szczególną ostrożność przy łączeniu tych leków.¹

Zaburzenia widzenia

Podczas stosowania prednizolonu (zarówno ogólnoustrojowo jak i miejscowo) mogą wystąpić zaburzenia widzenia. Jeżeli u pacjenta wystąpią takie objawy jak nieostre widzenie lub inne zaburzenia widzenia, należy rozważyć skierowanie go do okulisty w celu ustalenia możliwych przyczyn, do których należą:¹²³

• Zaćma
• Jaskra
• Rzadkie choroby, takie jak centralna chorioretinopatia surowicza (CSCR)

¹

Szczepienia i infekcje wirusowe

Przebieg niektórych chorób wirusowych (ospa wietrzna, odra) może być szczególnie ciężki u pacjentów leczonych glikokortykosteroidami. Szczególne ryzyko występuje u pacjentów o osłabionej odporności, którzy wcześniej nie przechodzili zakażenia wirusem ospy wietrznej lub odry. W przypadku kontaktu takich pacjentów, będących w trakcie leczenia prednizolonem, z osobami chorującymi na odrę lub ospę wietrzną należy zastosować odpowiednie leczenie profilaktyczne.¹

Szczepienia inaktywowanymi szczepionkami są generalnie dopuszczalne, jednak należy pamiętać, że odpowiedź immunologiczna, a tym samym skuteczność szczepienia, mogą być zmniejszone po stosowaniu większych dawek kortykosteroidów.¹

Twardzinowy przełom nerkowy

U pacjentów z twardziną układową wymagane jest zachowanie szczególnej ostrożności ze względu na zwiększoną częstość występowania twardzinowego przełomu nerkowego (potencjalnie śmiertelnego) z nadciśnieniem i zmniejszeniem wytwarzania moczu, obserwowanym po podaniu prednizolonu w dawce wynoszącej co najmniej 15 mg na dobę. Zaleca się:¹

• Rutynowe sprawdzanie ciśnienia krwi
• Regularne monitorowanie czynności nerek (stężenie kreatyniny w surowicy)
• Staranną kontrolę ciśnienia krwi w przypadku podejrzenia wystąpienia przełomu nerkowego

¹

Przełom w przebiegu guza chromochłonnego

Po podaniu glikokortykosteroidów zgłaszano przypadki wystąpienia przełomu w przebiegu guza chromochłonnego nadnerczy (Pheochromocytoma crisis), który może prowadzić do śmierci. W przypadku pacjentów z podejrzeniem lub zdiagnozowanym guzem chromochłonnym nadnerczy glikokortykosteroidy należy podawać wyłącznie po odpowiedniej ocenie stosunku korzyści do ryzyka.¹

Zakończenie leczenia i zaburzenia metaboliczne

W trakcie zakończenia lub po ewentualnym przerwaniu długotrwałego leczenia glikokortykosteroidami należy uwzględnić ryzyko wystąpienia następujących sytuacji:¹

• Zaostrzenie lub nawrót choroby podstawowej
• Ostra niewydolność kory nadnerczy
• Zespół odstawienia kortyzonu

¹

W przypadku stosowania dużych dawek prednizolonu należy zapewnić odpowiednią podaż potasu i ograniczenie podaży sodu. Konieczne jest monitorowanie stężenia potasu w surowicy.¹

Jeśli podczas leczenia wystąpią sytuacje szczególnego obciążenia fizycznego, takie jak choroba przebiegająca z gorączką, wypadek, operacja, poród, konieczne może być okresowe zwiększenie dawki dobowej kortykosteroidu.¹

Inne specjalne ostrzeżenia

Współistniejąca miastenia może początkowo nasilić się podczas leczenia prednizolonem.¹

W pojedynczych przypadkach podczas lub po dożylnym podaniu dużej dawki prednizolonu może dojść do bradykardii, niekoniecznie związanej z szybkością lub czasem trwania podawania leku.¹

Stosowanie prednizolonu może prowadzić do dodatnich wyników w kontrolach antydopingowych, co należy uwzględnić w przypadku sportowców.¹

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

W fazie wzrostu dzieci należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka związanego z leczeniem prednizolonem, ze względu na potencjalny wpływ na rozwój kośćca.¹

U dzieci stosujących prednizolon w formie płynu na skórę nie wolno przekraczać dobowej dawki 0,2 g kwasu salicylowego (= 50 ml produktu Alpicort). Należy chronić oczy i błony śluzowe przed kontaktem z produktem.²

Osoby w podeszłym wieku

Pacjenci w podeszłym wieku są narażeni na większe ryzyko osteoporozy, dlatego należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka związanego z leczeniem prednizolonem w tej grupie pacjentów.¹

Ostrzeżenia związane ze szczególnymi postaciami leku

Produkty do stosowania miejscowego

Produkty zawierające prednizolon w postaci płynu na skórę (np. Alpicort, Alpicort E) ze względu na zawartość alkoholu izopropylowego mogą być stosowane wyłącznie zewnętrznie na skórze.²³

Glikol propylenowy znajdujący się w składzie niektórych produktów z prednizolonem może powodować podrażnienie skóry.²³

Przy leczeniu preparatami zawierającymi estrogen (np. Alpicort E) przez okres dłuższy niż 2–3 tygodnie należy stosować szczególne środki ostrożności:³

• W przypadku endometriozy lub mastopatii
• U kobiet, które już przyjmują produkty zawierające estrogen, leczenie należy prowadzić wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarza

³

Produkty do podania parenteralnego

Produkty zawierające prednizolon do podawania parenteralnego (np. Predasol) zawierają sód, co należy uwzględnić u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie. Zawartość sodu w poszczególnych dawkach leku wynosi:¹

Należy uwzględnić także zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika używanego do przygotowania roztworu do wstrzykiwań/infuzji. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.¹