Właściwości farmakokinetyczne
Prednizolon

Właściwości farmakokinetyczne prednizolonu

Prednizolon to glikokortykosteroid powszechnie wykorzystywany w terapii wielu schorzeń o podłożu zapalnym i immunologicznym. Właściwości farmakokinetyczne tej substancji są zróżnicowane w zależności od drogi podania oraz postaci farmaceutycznej, co ma istotne znaczenie kliniczne. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę procesu wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i wydalania prednizolonu.¹

Wchłanianie i biodostępność

Po podaniu doustnym prednizolon jest szybko i prawie całkowicie wchłaniany z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie w surowicy krwi (Cmax) osiągane jest w ciągu 1-2 godzin od przyjęcia leku. Biodostępność bezwzględna prednizolonu po podaniu doustnym jest wysoka.¹

W badaniach przeprowadzonych na zdrowych ochotnikach wykazano, że biodostępność bezwzględna prednizolonu po podaniu doustnym w porównaniu z podaniem dożylnym wynosi około 106% (zakres 86-134%). Wartość ta została obliczona na podstawie porównania pola pod krzywą stężenie-czas (AUC) po podaniu doustnym i dożylnym.²

W przypadku stosowania miejscowego na skórę (np. w preparatach Alpicort czy Alpicort E), prednizolon wykazuje zróżnicowane wchłanianie w zależności od podłoża i stanu skóry. Na podstawie właściwości roztworów alkoholowych można przypuszczać, że substancje czynne są całkowicie uwalniane w skórze.³

Biodostępność względna różnych dawek prednizolonu

Badania biodostępności względnej różnych dawek prednizolonu wykazały wysoką porównywalność między różnymi stężeniami tabletek. Porównanie pięciu tabletek 1 mg z jedną tabletką 5 mg wykazało biodostępność względną na poziomie 85%. Z kolei biodostępność względna jednej tabletki 20 mg w porównaniu z czterema tabletkami 5 mg wyniosła 108%.⁴

Dla porównania tabletki 10 mg z dwiema tabletkami 5 mg uzyskano następujące wyniki: Cmax wyniosło 224,4 ± 29,4 ng/ml dla tabletki 10 mg oraz 242,1 ± 25,3 ng/ml dla dwóch tabletek 5 mg, przy AUC wynoszącym odpowiednio 1101,4 ± 131,8 h×ng/ml oraz 1132,8 ± 139,7 h×ng/ml.⁵

Dystrybucja w organizmie

Po wchłonięciu prednizolon wiąże się odwracalnie z białkami osocza, głównie z transkortyną (białko wiążące kortykosteroidy) oraz albuminami. Wiązanie z białkami wpływa na biodostępność substancji aktywnej w tkankach docelowych.⁶

W przypadku stosowania miejscowego na skórze, jak w przypadku preparatów Alpicort i Alpicort E, przenikanie i wchłanianie prednizolonu jest podobne jak innych stosowanych naskórnie kortykosteroidów. Warto zauważyć, że wchłanianie przezskórne może zwiększać się w przypadku stanów zapalnych skóry lub dermatoz z nadżerkami oraz erytrodermii łuszczycowej.^{7 8}

Należy podkreślić, że kwas salicylowy, który jest składnikiem preparatów Alpicort i Alpicort E, zwiększa przenikanie prednizolonu przez skórę, co może wpływać na jego ogólnoustrojową dostępność.⁹

Metabolizm prednizolonu

Prednizolon, podobnie jak inne kortykosteroidy, jest metabolizowany głównie w wątrobie. Proces ten zachodzi poprzez:¹⁰

• Glukuronidację (około 70% metabolizmu)
• Sulfatację (około 30% metabolizmu)
• Częściowe przekształcenie do 11β, 17β-dihydroksyandrosta-1,4-dien-3-onu
• Częściowe przekształcenie do 1,4-pregnadien-20-olu

¹¹

Powstałe metabolity nie wykazują aktywności hormonalnej i są głównie wydalane przez nerki. W moczu pojawia się jedynie bardzo niewielka ilość niezmienionego prednizolonu.¹²

W przypadku stosowania miejscowego (Alpicort, Alpicort E), prednizolon, podobnie jak kortykosteroidy fizjologiczne, jest metabolizowany w wątrobie do biologicznie nieaktywnych związków, które następnie są wydalane głównie przez nerki.^{13 14}

Okres półtrwania i czas działania

Okres półtrwania prednizolonu w osoczu wynosi:^{15 16 17}

• Około 2-4 godzin w osoczu
• Może być wydłużony u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby

^{18 19}

Co istotne, biologiczny okres półtrwania prednizolonu jest znacznie dłuższy niż jego obecność w surowicy i wynosi od 12 do 36 godzin. Wynika to z faktu, że steroid związany w kompleksie receptorów cytozolowych dłużej pozostaje w komórce, co przekłada się na przedłużony efekt terapeutyczny.^{20 21 22}

Informacje o farmakokinetyce innych składników preparatów

W preparatach złożonych zawierających prednizolon, jak Alpicort i Alpicort E, występują również inne substancje aktywne, których właściwości farmakokinetyczne warto omówić:

Kwas salicylowy

Kwas salicylowy, będący składnikiem preparatów Alpicort i Alpicort E, wykazuje następujące właściwości farmakokinetyczne:

• Przenika szybko przez skórę, w zależności od podłoża i stanu skóry
• Wchłanianie przezskórne zwiększa się w przypadku dermatoz z zapalnymi lub ogniskowymi zmianami skórnymi
• Ogólnoustrojowo jest metabolizowany do:
  • kwasu salicylurowego
  • glukuronidów
  • kwasu gentyzynowego
  • kwasu dihydroksybenzoesowego
• Jest głównie wydalany przez nerki
• Okres półtrwania kwasu salicylowego wynosi od 2-3 godzin

^{23 24}

Benzoesan estradiolu

W preparacie Alpicort E obecny jest również benzoesan estradiolu, który wykazuje specyficzne właściwości farmakokinetyczne podczas stosowania miejscowego:

• Badania wykazały, że podczas stosowania na owłosionej głowie (na powierzchni 100 cm²) całkowite stężenie estrogenu w moczu nie ulega zmianie
• Wskazuje to, że benzoesan estradiolu zawarty w preparacie Alpicort E:
  • albo jest uwalniany bardzo powoli
  • albo jest metabolizowany już w skórze
• Dzięki temu nie dochodzi do podwyższenia stężenia estrogenu we krwi

²⁵

Parametry farmakokinetyczne prednizolonu w badaniach klinicznych

W badaniach farmakokinetycznych wykazano następujące parametry dla prednizolonu przy podaniu doustnym:

^{26 27 28 29}