Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Potas chlorek

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania potasu chlorku

Potas chlorek jest substancją wymagającą szczególnej uwagi podczas stosowania klinicznego ze względu na wąskie okno terapeutyczne oraz potencjalnie niebezpieczne konsekwencje zarówno niedoboru, jak i nadmiaru potasu w organizmie. Przestrzeganie odpowiednich środków ostrożności jest niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta w trakcie terapii potasem.¹

Sposób podawania i bezpieczeństwo

Koncentraty potasu chlorku (15%) są przeznaczone wyłącznie do podawania dożylnego i muszą być odpowiednio rozcieńczone przed podaniem. Bezpośrednie wstrzyknięcie stężonych roztworów chlorku potasu bez odpowiedniego rozcieńczenia może spowodować natychmiastową śmierć pacjenta.^{2 3}

Produkt leczniczy zawierający potas chlorek należy podawać powoli, zazwyczaj z szybkością 10 mmol/godz., nie przekraczając 20 mmol/godz. Zbyt szybka infuzja roztworów zawierających potas chlorek może wywołać ból i podrażnienie żyły w miejscu wstrzyknięcia, a nawet ostrą hiperkaliemię, prowadzącą w skrajnych przypadkach do zatrzymania krążenia.^{4 5}

Należy unikać podawania potasu chlorku przez wkłucie centralne ze względu na ryzyko miejscowego działania drażniącego. Podczas dożylnego podawania potasu należy zachować ostrożność, gdyż wynaczynienie może prowadzić do martwiczego uszkodzenia tkanek.^{6 7}

Monitorowanie pacjenta podczas suplementacji potasu

Podczas leczenia potasem należy prowadzić dokładne monitorowanie pacjenta. Niezbędne jest systematyczne sprawdzanie:⁸

• stanu klinicznego pacjenta
• stężenia elektrolitów w surowicy
• stężenia kreatyniny w osoczu
• stężenia azotu mocznikowego we krwi
• równowagi kwasowo-zasadowej
• zapisów EKG

^{9 10}

Należy monitorować oddawanie moczu przez pacjenta w celu zapewnienia jego prawidłowego przepływu, a także równowagę płynów ustrojowych. Stężenie potasu w osoczu musi być regularnie kontrolowane podczas leczenia, aby uniknąć rozwoju hiperkaliemii, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek i innymi chorobami często związanymi z hiperkaliemią.^{11 12}

Podczas leczenia powinny być dostępne urządzenia do wykonania EKG, szczególnie u pacjentów stosujących leczenie glikozydami naparstnicy, u których niezbędne jest regularne kontrolowanie stężenia potasu w osoczu.^{13 14}

Warto pamiętać, że stężenie potasu w surowicy nie zawsze odzwierciedla zawartość tego jonu w tkankach, co dodatkowo uzasadnia potrzebę kompleksowego monitorowania parametrów klinicznych i laboratoryjnych.¹⁵

Grupy pacjentów szczególnego ryzyka

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania potasu chlorku u pacjentów z następującymi stanami klinicznymi:^{16 17}

• Choroby serca – zawał mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu serca, niewyrównana niewydolność serca, ciężki lub całkowity blok przewodnictwa przedsionkowo-komorowego serca, pacjenci leczeni glikozydami naparstnicy
• Niewydolność nerek – osłabiona czynność nerek, stany przebiegające ze skąpomoczem lub bezmoczem, choroby nerek z upośledzoną funkcją cewek dystalnych
• Zaburzenia endokrynologiczne – niewydolność kory nadnerczy (choroba Addisona), stany niedoboru aldosteronu, zespół nadnerczowo-płciowy
• Stany zwiększonego ryzyka hiperkaliemii – ostre odwodnienie, rozległe uszkodzenie tkanek (np. w ciężkich oparzeniach), wstrząs z reakcjami hemolitycznymi, kwasica metaboliczna, stosowanie leków moczopędnych oszczędzających potas, hiperchloremia
• Schorzenia hematologiczne – niedokrwistość sierpowatokrwinkowa
• Zaburzenia neurologiczne – hiperkaliemiczne porażenie okresowe (ang. Gamstrop episodic adynamy), rzadkie zespoły neurologiczne (rodzinny okresowy paraliż hiperkaliemiczny)
• Inne stany – toczeń rumieniowaty układowy, migotanie komór, bloki przewodzenia wewnątrzkomorowe

^{18 19}

Sytuacje kliniczne sprzyjające rozwojowi hiperkaliemii

Rozwojowi hiperkaliemii (w wyniku przenikania potasu z komórek do przestrzeni pozakomórkowej) sprzyjają:²⁰

• niedobór insuliny
• kwasica
• nieselektywne blokery kanałów adrenergicznych beta
• leczenie statynami (rzadkie powikłanie w postaci uszkodzenia komórek z następową hiperkaliemią)
• chemioterapia (możliwość lizy guza)
• przetoczenie znacznej objętości koncentratu krwinek czerwonych
• współistniejące krwawienie wewnętrzne
• rozległe mechaniczne uszkodzenie tkanek (ryzyko rabdomiolizy z hiperkaliemią)

²¹

Nie należy podawać dożylnie potasu chlorku pacjentom z prawidłowym lub nieznacznie obniżonym stężeniem potasu, jeżeli u tych osób występuje niewydolność nerek lub inny stan sprzyjający retencji potasu i grożący rozwojem hiperkaliemii.²²

Specyficzne ostrzeżenia dla preparatów zawierających glukozę

W przypadku preparatów złożonych zawierających potas chlorek i glukozę należy uwzględnić dodatkowe ostrzeżenia dotyczące glukozy:^{23 24}

• Roztwory 5% glukozy są izotoniczne, jednak w organizmie mogą powodować stan przewodnienia w związku z aktywnym transportem glukozy do komórek.
• Dożylne podanie glukozy może powodować zaburzenia elektrolitowe, szczególnie hiponatremię hipo- lub hiperosmotyczną, w zależności od ciśnienia osmotycznego roztworu, objętości i szybkości infuzji oraz choroby podstawowej.
• Na początku terapii zastępczej potasem nie należy podawać roztworów glukozy do infuzji, ponieważ glukoza może powodować dalsze zmniejszenie stężenia potasu w osoczu.
• Infuzja roztworów zawierających glukozę jest przeciwwskazana w ciągu pierwszych 24 godzin po urazie głowy, a podczas występowania epizodów nadciśnienia wewnątrzczaszkowego należy dokładnie monitorować stężenie glukozy we krwi.
• Zaleca się, aby nie stosować roztworów glukozy po ostrym udarze niedokrwiennym, ponieważ hiperglikemia zwiększa niedokrwienne uszkodzenie mózgu i zaburza procesy naprawcze.
• U pacjentów z cukrzycą należy uwzględnić ilość glukozy podawanej w infuzji i odpowiednio dostosować dawkę insuliny.

^{25 26}

Ryzyko hiponatremii

Szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia hiponatremii, zwłaszcza przy stosowaniu roztworów zawierających glukozę:^{27 28}

Na ostrą hiponatremię po podaniu płynów fizjologicznie hipotonicznych w infuzji dożylnej szczególnie narażeni są pacjenci:

• z nieosmotycznym wydzielaniem wazopresyny (np. z ostrymi chorobami, dolegliwościami bólowymi, stresem pooperacyjnym, zakażeniami, oparzeniami i chorobami OUN)
• z chorobami serca, wątroby i nerek
• przyjmujący leki należące do grupy agonistów wazopresyny

²⁹

Ostra hiponatremia może prowadzić do rozwoju ostrej encefalopatii hiponatremicznej (obrzęku mózgu), charakteryzującej się występowaniem bólu głowy, nudności, drgawek, ospałości i wymiotów. Pacjenci z obrzękiem mózgu są szczególnie narażeni na wystąpienie ciężkiego, nieodwracalnego i zagrażającego życiu uszkodzenia mózgu.³⁰

Szczególnie narażone na ciężki i zagrażający życiu obrzęk mózgu w wyniku ostrej hiponatremii są:³¹

• dzieci
• kobiety w wieku rozrodczym
• pacjenci ze zmniejszoną podatnością mózgową (np. z zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, krwawieniem wewnątrzczaszkowym i po stłuczeniu mózgu)

³²

Ostrzeżenia dotyczące stosowania u dzieci

Stosowanie potasu chlorku u dzieci i młodzieży wymaga szczególnej uwagi:³³

• U dzieci i młodzieży należy ściśle kontrolować stężenia elektrolitów w osoczu, ze względu na ograniczoną zdolność do regulacji zawartości płynów i elektrolitów w tej grupie.
• Noworodki, szczególnie urodzone przed czasem i z niską masą urodzeniową, znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka wystąpienia hipo- lub hiperglikemii podczas leczenia dożylnymi roztworami glukozy.
• Hipoglikemia u noworodka może prowadzić do przedłużonych napadów drgawek, śpiączki i uszkodzenia mózgu.
• Hiperglikemia u noworodków wiąże się z wystąpieniem szeregu poważnych powikłań: krwotoku dokomorowego, opóźnionego zakażenia bakteryjnego i grzybiczego, retinopatii wcześniaków, martwiczego zapalenia jelit, dysplazji oskrzelowo-płucnej, przedłużeniem hospitalizacji i zgonem.

³⁴

Zasady bezpieczeństwa przy podawaniu noworodkom

Należy zwrócić szczególną uwagę na sposób podawania produktu leczniczego u noworodków, aby uniknąć infuzji nadmiernej ilości płynów dożylnych, co może zakończyć się zgonem:³⁵

• Podczas stosowania pompy strzykawkowej do podawania noworodkom płynów dożylnych lub produktów leczniczych, nie należy pozostawiać butelki z płynem połączonej ze strzykawką.
• Podczas stosowania pompy do infuzji, wszystkie zaciski zestawu do podawania dożylnego muszą być zamknięte przed odłączeniem zestawu do podawania od pompy lub przed wyłączeniem pompy. Jest to wymagane niezależnie od tego, czy zestaw do podawania ma zabezpieczenie przed swobodnym wypływem.
• Należy często kontrolować zestaw do infuzji dożylnej oraz urządzenia stosowane do podawania.

³⁶

Rozcieńczanie i kompatybilność

Koncentraty potasu chlorku (15%) muszą być rozcieńczone przed podaniem. Produkty te można rozcieńczać:³⁷

• roztworem glukozy 5%
• roztworem chlorku sodu 0,9%
• płynem Ringera
• płynem Ringera z mleczanem sodu
• płynem Hartmanna

³⁸

Przy rozcieńczaniu należy uwzględnić, że zawartość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika powinna być brana pod uwagę w obliczeniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu.³⁹

W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.⁴⁰

Inne informacje dotyczące bezpieczeństwa

W przypadku długotrwałego podawania preparatów zawierających potas, należy zapewnić pacjentowi odpowiednie żywienie kliniczne.^{41 42}

U pacjentów z niewydolnością serca lub oddechową, infuzję dużych objętości roztworu należy podawać pod szczególną kontrolą.^{43 44}

Produkty Kalii chloridum + Glucosum Kabi zawierają glukozę otrzymywaną z kukurydzy. Należy je stosować ostrożnie u pacjentów ze znaną nadwrażliwością na kukurydzę.^{45 46}