Właściwości farmakodynamiczne
Potas chlorek

Właściwości farmakodynamiczne potasu chlorku

Potas chlorek (Kalii chloridum) jest związkiem chemicznym wykorzystywanym w farmakoterapii do uzupełniania niedoborów potasu w organizmie. Substancja ta występuje w różnych postaciach leczniczych, w tym jako składnik roztworów do infuzji oraz jako koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji, co determinuje jej specyficzne właściwości farmakodynamiczne i zastosowanie kliniczne.¹

Charakterystyka biochemiczna potasu

Potas jest głównym kationem wewnątrzkomórkowym, występującym przede wszystkim w mięśniach. W płynie zewnątrzkomórkowym znajduje się jedynie około 2% całkowitej ilości potasu w organizmie. Stężenie wewnątrzkomórkowe potasu wynosi około 150 mmol/l, podczas gdy prawidłowe stężenie w osoczu mieści się w zakresie 3,5-5,5 mmol/l.^{2 3}

Jon chlorkowy natomiast jest głównie anionem zewnątrzkomórkowym. Występuje w dużym stężeniu wewnątrzkomórkowym w czerwonych krwinkach i błonie śluzowej żołądka. Chlorek potasu pomaga utrzymać ciśnienie osmotyczne oraz równowagę jonową w organizmie.^{4 5}

Rola potasu w organizmie

Potas odgrywa kluczową rolę w wielu procesach fizjologicznych i metabolicznych zachodzących w organizmie człowieka. Jest niezbędny w następujących funkcjach:^{6 7}

• Przekaźnictwo nerwowe i utrzymanie potencjału błon komórkowych⁸
• Kurczliwość mięśni, w tym mięśnia sercowego⁹
• Utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej¹⁰
• Utrzymanie równowagi wodno-elektrolitowej i prawidłowej osmolarności płynów ustrojowych¹¹
• Metabolizm węglowodanów i udział w procesie magazynowania glikogenu¹²
• Synteza białek¹³
• Udział w wielu reakcjach enzymatycznych¹⁴

Fizjologiczne zapotrzebowanie na potas

Dobowe zapotrzebowanie na potas wynosi około 1 do 1,5 mmol/kg masy ciała. W praktyce klinicznej, szczególnie w przypadku dzieci, zaleca się dożylne podanie produktu leczniczego po rozcieńczeniu w odpowiednim roztworze do maksymalnej dawki 3 mmol potasu/kg masy ciała lub 40 mmol/m² powierzchni ciała. U dzieci ważących 25 kg i więcej, należy stosować dawki jak u dorosłych pacjentów.¹⁵

Hipokaliemia i jej przyczyny

Hipokaliemia, czyli obniżenie stężenia potasu w surowicy poniżej 3,5 mmol/l, może być spowodowana różnymi czynnikami:^{16 17}

• Niedostateczne spożycie – ciężkie niedożywienie, alkoholizm
• Zwiększona utrata przez przewód pokarmowy – uporczywe wymioty, biegunka, przetoki jelitowe
• Zwiększone wydalanie przez nerki:
  • Stosowanie diuretyków tiazydowych i pętlowych
  • Diureza osmotyczna, w tym niewyrównana cukrzyca
  • Pierwotny lub wtórny aldosteronizm (np. nadciśnienie tętnicze naczyniowo-nerkowe, guzy wydzielające reninę, marskość wątroby)
  • Choroby nerek z utratą potasu, w tym kwasice cewkowe dystalna lub proksymalna
  • Zespoły: Liddle’a, Bartter’a, Gitelmana
  • Leczenie kortykosteroidami
• Zwiększenie wychwytu wewnątrzkomórkowego:
  • Leczenie kwasicy
  • Terapia glukoza-insulina
  • Zasadowica
  • Wyrzut katecholamin w stresie
  • Rodzinny okresowy paraliż hipokaliemiczny

¹⁸

Objawy niedoboru potasu

Niedobór potasu manifestuje się szeregiem objawów klinicznych, które mogą dotyczyć różnych układów:^{19 20}

• Objawy ze strony układu nerwowo-mięśniowego:
  • Osłabienie mięśni
  • Niedowład mięśni szkieletowych
  • Zanik lub osłabienie odruchów
  • Parestezje
  • Porażenie mięśni oddechowych (rzadko)
  • Niepokój
  • Niekiedy tężyczka i śpiączka
• Objawy ze strony układu pokarmowego:
  • Atonia jelit z zaparciem
  • Niedrożność porażenna jelit
• Objawy ze strony układu moczowego:
  • Zaburzone stężenie w nerkach
  • Zatrzymanie moczu
  • Wielomocz (nefropatia hipokaliemiczna – moczówka nerkowa)
  • Wzmożone pragnienie
• Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego:
  • Tachyarytmia
  • Arytmie serca
  • Zmiany w zapisie EKG: spłaszczenie załamków T, wysoka fala U, obniżenie odcinka ST-T, w końcu – migotanie komór
• Zaburzenia metaboliczne:
  • Zasadowica metaboliczna

²¹

Charakterystyka dostępnych preparatów

Na rynku dostępne są różne preparaty zawierające potas chlorek, różniące się stężeniem, postacią i przeznaczeniem:

Roztwory do infuzji

Kalii chloridum 0,15% + Glucosum 5% Kabi jest hipertonicznym roztworem elektrolitów i glukozy o osmolarności około 318 mOsm/l. Preparat zawiera 1,5 mg/ml potasu chlorku (co odpowiada 20 mmol/l jonów K+) i 50 mg/ml glukozy.^{22 23}

Kalii chloridum 0,3% + Glucosum 5% Kabi jest hipertonicznym roztworem elektrolitów i glukozy o osmolarności około 358 mOsm/l. Preparat zawiera 3 mg/ml potasu chlorku (co odpowiada 40 mmol/l jonów K+) i 50 mg/ml glukozy.^{24 25}

Koncentraty do sporządzania roztworu do infuzji

Kalium chloratum 15% Kabi jest koncentratem do sporządzania roztworu do infuzji zawierającym 150 mg/ml potasu chlorku, co odpowiada 2 mmol/ml jonów potasu. Roztwór ma osmolarność teoretyczną 4000 mOsm/l.²⁶

Kalium chloratum WZF 15% to koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zawierający 150 mg/ml potasu chlorku. Każda ampułka 10 ml zawiera 1,5 g potasu chlorku, co odpowiada 20 mmol potasu.²⁷

* Wartość wyliczona na podstawie stężenia substancji

Powyższa tabela przedstawia porównanie składu i właściwości fizykochemicznych dostępnych preparatów zawierających potas chlorek.^{28 29 30 31}

Farmakokinetyka kliniczna

Potas chlorek po podaniu dożylnym jest szybko dystrybuowany w organizmie. Potas jest głównym kationem płynu wewnątrzkomórkowego, z średnim stężeniem około 150 mmol/l. Utrzymanie prawidłowego stężenia potasu w płynie zewnątrzkomórkowym i wewnątrzkomórkowym jest kluczowe dla prawidłowych funkcji komórkowych.³²

Z punktu widzenia farmakodynamicznego, potas chlorek jest wykorzystywany w składzie roztworów do infuzji w różnych stężeniach, dostosowanych do potrzeb klinicznych. Poza samodzielnymi preparatami, występuje również w połączeniu z glukozą (jak w przypadku produktów Kalii chloridum + Glucosum Kabi), co pozwala na jednoczesne uzupełnienie niedoboru potasu oraz dostarczenie energii i poprawę transportu potasu do komórek.³³