Dawkowanie i sposób podawania
Potas chlorek

Dawkowanie i sposób podawania potasu chlorku

Potasu chlorek (KCl) stanowi kluczowy element w leczeniu i profilaktyce hipokaliemii. Prawidłowe dawkowanie tej substancji ma krytyczne znaczenie kliniczne, gdyż zarówno niedobór, jak i nadmiar potasu mogą prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. Dawkowanie potasu chlorku zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjenta, masy ciała, stanu klinicznego, równowagi kwasowo-zasadowej oraz stanu nawodnienia.¹²

Przeliczniki dawek potasu

Dawki potasu mogą być wyrażone w różnych jednostkach, co wymaga znajomości odpowiednich przeliczników. Najczęściej stosuje się następujące zależności:³⁴⁵

• 1 g KCl = 525 mg K+ lub 13,4 mEq lub 13,4 mmol K+ i Cl–
• 1 mmol K+ = 39,1 mg K+

³⁴

Obliczanie niedoboru potasu

W praktyce klinicznej użyteczny jest wzór pozwalający oszacować niedobór potasu w organizmie:⁶

Niedobór potasu (mmol) = masa ciała (kg) × 0,2 × 2 × (4,5 mmol/l – stężenie potasu w surowicy)

gdzie objętość zewnątrzkomórkową oblicza się jako masa ciała (kg) × 0,2.⁶

W uproszczeniu można przyjąć, że podanie 10 mmol potasu chlorku prowadzi do zwiększenia stężenia potasu w surowicy o około 0,1 mmol/l. Należy jednak pamiętać, że rzeczywisty efekt podanej dawki na kaliemię zależy od wielu czynników, w tym: wolemii, stanu gospodarki kwasowo-zasadowej, równowagi hormonalnej, wydolności nerek, współistniejących chorób oraz przyjmowanych leków.⁷

Dawkowanie u dorosłych pacjentów

Zapobieganie hipokaliemii

W profilaktyce hipokaliemii u dorosłych, pacjentów w podeszłym wieku i młodzieży zazwyczaj stosuje się dawkę potasu do 50 mmol na dobę. Podobne dawki mogą być odpowiednie w przypadku łagodnego niedoboru potasu. Maksymalna zalecana dawka potasu wynosi od 2 do 3 mmol/kg masy ciała na dobę.⁸⁹

Leczenie hipokaliemii

W leczeniu hipokaliemii u dorosłych pacjentów zalecane dawkowanie zależy od nasilenia niedoboru potasu:¹⁰¹¹

• Przy stężeniu potasu w surowicy >3 mmol/l: nie należy przekraczać szybkości infuzji 10 mmol/godzinę przy maksymalnym stężeniu potasu w płynie infuzyjnym 40 mmol/l. Dawka dobowa nie powinna przekraczać 200 mmol.¹²
• Przy stężeniu potasu w surowicy <3 mmol/l, szczególnie gdy stwierdza się zmiany obrazu EKG lub niedowład mięśni: należy podawać potas w infuzji z szybkością 20 mmol/godzinę (a w uzasadnionych przypadkach do 40 mmol/godzinę). Stężenie potasu w płynie infuzyjnym nie powinno przekraczać 40 mmol/l. W uzasadnionych przypadkach dawka dobowa może przekraczać 200 mmol.¹³

Standardowo w leczeniu hipokaliemii zaleca się podanie 20 mmol potasu w czasie od 2 do 3 godzin (czyli 7-10 mmol/godz.), kontrolując zapis EKG. Maksymalna szybkość infuzji nie powinna przekraczać 15-20 mmol/godz.¹⁴¹⁵

Dawkowanie w zaburzeniach czynności nerek

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek powinni otrzymywać mniejsze dawki potasu chlorku.¹⁶¹⁷¹⁸ Dawkę należy dostosować indywidualnie, w oparciu o wyniki badań laboratoryjnych i stan kliniczny pacjenta.

Dawkowanie u dzieci i niemowląt

Leczenie hipokaliemii u dzieci

W leczeniu hipokaliemii u dzieci zalecane dawkowanie wynosi 0,3-0,5 mmol/kg masy ciała/godzinę. Dawkę należy ustalać na podstawie wyników często przeprowadzanych badań laboratoryjnych. Maksymalna zalecana dawka potasu wynosi od 2 do 3 mmol/kg masy ciała/dobę.¹⁹²⁰

Kalium chloratum WZF 15% zaleca u dzieci dawkę 0,25-0,5 mmol/kg masy ciała. Szybkość infuzji nie powinna przekraczać 10 mmol/godzinę, a dawka nie powinna przekraczać 1 mmol/kg mc./godzinę.²¹

Leczenie niedoboru węglowodanów i płynów

Zalecane dawkowanie w leczeniu niedoboru węglowodanów i płynów u niemowląt i dzieci:^{20 kg masy ciała: 1500 ml + (20 ml/kg mc. powyżej 20 kg) na dobę.”>2220 kg masy ciała: 1500 ml + (20 ml/kg mc. powyżej 20 kg) na dobę.”>23}

• 0-10 kg masy ciała: 100 ml/kg mc. na dobę
• 10-20 kg masy ciała: 1000 ml + (50 ml/kg mc. powyżej 10 kg) na dobę
• >20 kg masy ciała: 1500 ml + (20 ml/kg mc. powyżej 20 kg) na dobę

^{20 kg masy ciała: 1500 ml + (20 ml/kg mc. powyżej 20 kg) na dobę.”>2220 kg masy ciała: 1500 ml + (20 ml/kg mc. powyżej 20 kg) na dobę.”>23}

Aby uniknąć wystąpienia hiperglikemii, szybkość infuzji nie powinna przekraczać zdolności pacjenta do utleniania glukozy. Maksymalna dawka wynosi od 5 mg/kg mc./min. dla dorosłych pacjentów do 10-18 mg/kg mc./min. dla niemowląt i dzieci, w zależności od wieku i masy ciała.²⁴²⁵

Sposób podawania potasu chlorku

Preparaty potasu chlorku mogą być podawane wyłącznie drogą dożylną i konieczne jest przestrzeganie ściśle określonych zasad dotyczących sposobu podania.²⁶²⁷

Rozcieńczanie koncentratu

Koncentraty potasu chlorku (np. Kalium chloratum WZF 15%, Kalium chloratum 15% Kabi) są przeznaczone wyłącznie do podawania dożylnego w infuzji i muszą być rozcieńczone przed podaniem w dużej objętości roztworu do infuzji.²⁸²⁹

Kalium chloratum WZF 15% koncentrat można rozcieńczać: 5% roztworem glukozy, 0,9% roztworem chlorku sodu, płynem Ringera, płynem Ringera z mleczanem sodu lub płynem Hartmanna.³⁰

Zalecane rozcieńczenia dla Kalium chloratum WZF 15%:³¹

• 10 ml koncentratu zawierającego 20 mmol potasu (zawartość ampułki) należy rozcieńczyć do 500 ml roztworem do infuzji.
• 20 ml koncentratu zawierającego 40 mmol potasu (zawartość fiolki) należy rozcieńczyć do 1000 ml roztworem do infuzji.

³¹

Otrzymany roztwór należy dokładnie wymieszać. Stężenie potasu w uzyskanym w ten sposób roztworze wynosi 40 mmol/l.³²

Miejsce podania

Podanie dożylne potasu powinno odbywać się do dużej żyły obwodowej lub żyły centralnej, w celu zmniejszenia ryzyka stwardnienia żyły.³³³⁴

W przypadku podania do żyły centralnej należy upewnić się, że cewnik nie znajduje się w rejonie przedsionka lub komory serca, aby uniknąć wystąpienia miejscowej hiperkaliemii.³⁵³⁶

Roztworu potasu chlorku nie należy podawać zbyt szybko przez cewnik centralny (wprowadzony do żyły podobojczykowej, szyjnej lub udowej), ponieważ grozi to zatrzymaniem krążenia.³⁷

Miejscowe objawy (ból) mogą uniemożliwić infuzję i w takich przypadkach należy podawać infuzję do dwóch żył lub do dużej żyły, np. żyły udowej.³⁸

Szybkość infuzji

Roztwory zawierające potas należy podawać powoli.³⁹⁴⁰ Aby uniknąć wystąpienia niebezpiecznej hiperkaliemii, szybkość infuzji podczas podawania potasu nie powinna przekraczać 15 do 20 mmol/godz.⁴¹⁴²

Zaleca się podawanie za pomocą pompy infuzyjnej, szczególnie w przypadku roztworów o wyższym stężeniu.⁴³

Monitorowanie leczenia

Podczas podawania preparatów potasu chlorku konieczne jest odpowiednie monitorowanie stanu pacjenta:⁴⁴⁴⁵

• Należy zapewnić wystarczający odpływ moczu
• Należy uważnie kontrolować stężenia potasu i innych elektrolitów w osoczu
• Podawanie większych dawek lub infuzję z większą szybkością należy prowadzić kontrolując zapis z badania EKG

⁴⁴⁴⁵

Ze względu na ryzyko hiponatremii, przed podaniem i w trakcie podawania produktu może być konieczne kontrolowanie bilansu płynów, stężenia glukozy w surowicy oraz stężenia sodu i innych elektrolitów w surowicy, zwłaszcza u pacjentów, u których stwierdza się nieosmotyczną stymulację wydzielania wazopresyny (zespół nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego, SIADH) oraz u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki należące do grupy agonistów wazopresyny.⁴⁶⁴⁷

Kontrola stężenia sodu w surowicy jest szczególnie ważna w przypadku produktów leczniczych o niższym stężeniu sodu w porównaniu do stężenia sodu w surowicy. Po podaniu roztworu chlorku potasu i glukozy do infuzji następuje szybki, aktywny transport glukozy do komórek. Ten stan może powodować przewodnienie, co może prowadzić do ciężkiej hiponatremii.⁴⁸⁴⁹

Należy szczególnie uważnie monitorować EKG pacjenta i powtarzać pomiary stężeń potasu i innych elektrolitów w surowicy, zwłaszcza u dzieci.⁵⁰

Sytuacje szczególne w dawkowaniu potasu chlorku

Hipokaliemia w przebiegu kwasicy ketonowej

W specyficznych warunkach stężenie potasu w surowicy może nie odzwierciedlać rzeczywistych zasobów potasu w ustroju. Typowym przykładem jest hiperkaliemia u pacjenta z niewyrównaną cukrzycą i kwasicą metaboliczną. Pacjent taki ma ogólnoustrojowy niedobór potasu z uwagi na jego utratę w wyniku diurezy osmotycznej. Kwasica powoduje ucieczkę potasu z komórek do przestrzeni pozakomórkowej i hiperkaliemię. Należy pamiętać o suplementacji potasu w miarę nawadniania i korekcji kwasicy metabolicznej.⁵¹

Odwodnienie

Pacjentom odwodnionym przed podaniem płynów zawierających potas należy podać 1000 ml płynu bez potasu, chyba że występuje hipokaliemia.⁵²

Niedobór magnezu

Niedoborowi potasu często towarzyszy niedobór magnezu; niedobór ten powinien być równolegle uzupełniany.⁵³

Szczegółowa tabela dawkowania potasu chlorku

Dawkowanie preparatu Kalium chloratum WZF 15%

Dla preparatu Kalium chloratum WZF 15% koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji zaleca się następujące rozcieńczenia:⁵⁴

• 10 ml koncentratu (ampułka) zawierającego 20 mmol potasu należy rozcieńczyć do 500 ml roztworem do infuzji
• 20 ml koncentratu (fiolka) zawierającego 40 mmol potasu należy rozcieńczyć do 1000 ml roztworem do infuzji

⁵⁴

Stężenie potasu w uzyskanym w ten sposób roztworze wynosi 40 mmol/l.⁵⁵

Szczególne uwagi dotyczące przechowywania

Produkty Kalium chloratum WZF 15% i roztwory do infuzji używane do rozcieńczenia koncentratu nie zawierają środków konserwujących. Dlatego roztwór do infuzji należy przygotowywać bezpośrednio przed podaniem i zużyć w ciągu 6 godzin. Niewykorzystany roztwór należy zniszczyć.⁵⁶

Po pobraniu pierwszej dawki koncentratu z fiolki, pozostałość można przechowywać do 24 godzin w temperaturze poniżej 25°C.⁵⁷