Właściwości farmakodynamiczne
Polisacharyd haemophilus influenzae typ b

Wprowadzenie do polisacharydu Haemophilus influenzae typ b

Polisacharyd Haemophilus influenzae typ b (Hib) stanowi kluczowy składnik nowoczesnych szczepionek skojarzonych, takich jak Pentaxim. W preparatach tych występuje w postaci oczyszczonego polisacharydu otoczkowego PRP (fosforanu polirybozorybitolu), który zostaje skoniugowany z białkiem nośnikowym – toksoidem tężcowym, tworząc kompleks określany jako PRP-T. W szczepionce Pentaxim zawartość polisacharydu Haemophilus influenzae typ b wynosi 10 mikrogramów na dawkę, przy czym jest on skoniugowany z toksoidem tężcowym, co znacząco wpływa na jego właściwości immunologiczne.¹

Mechanizm działania polisacharydu Hib

Polisacharyd otoczkowy PRP (fosforan polirybozorybitolu) w swej naturalnej formie wywołuje odpowiedź immunologiczną i produkcję przeciwciał anty-PRP u ludzi. Jednak kluczowym ograniczeniem niezmodyfikowanego polisacharydu jest charakter wywoływanej odpowiedzi immunologicznej, która jest grasiczoniezależna. Oznacza to, że cechuje ją niska immunogenność u niemowląt oraz brak pamięci immunologicznej, szczególnie u dzieci poniżej 15. miesiąca życia.²

Znaczenie koniugacji w modyfikacji odpowiedzi immunologicznej

Istotnym przełomem w zwiększeniu skuteczności szczepionek przeciwko Haemophilus influenzae typ b było wprowadzenie technologii koniugacji. Kowalencyjne wiązanie polisacharydu otoczkowego Hib z białkiem nośnikowym, jakim jest toksoid tężcowy, fundamentalnie zmienia charakter wywoływanej odpowiedzi immunologicznej. Dzięki tej modyfikacji, skoniugowana szczepionka zachowuje się jak antygen grasiczozależny, co prowadzi do dwóch kluczowych efektów immunologicznych:³

• Wywołanie swoistej odpowiedzi serologicznej anty-PRP u niemowląt, nawet tych najmłodszych
• Powstanie pamięci immunologicznej, co jest kluczowe dla długotrwałej ochrony

⁴

Odpowiedź immunologiczna na polisacharyd Hib

Odpowiedź po szczepieniu pierwotnym

Badania immunogenności przeprowadzone u niemowląt miesiąc po zakończeniu pełnego cyklu szczepienia pierwotnego (trzy dawki) wykazały wysoką skuteczność polisacharydu Hib w indukowaniu odpowiedzi immunologicznej. Co najmniej 97,2% niemowląt uzyskało poziom przeciwciał anty-PRP przekraczający 0,15 µg/ml, co jest uznawane za wartość progową zapewniającą ochronę przed inwazyjnymi zakażeniami wywołanymi przez Haemophilus influenzae typ b.⁵

Odpowiedź po szczepieniu uzupełniającym

Szczególnie istotne wyniki obserwuje się po podaniu dawki uzupełniającej w 16-18 miesiącu życia. Badania wykazały, że po tej dawce poziom przeciwciał anty-PRP ≥ 1,0 µg/ml został osiągnięty u 100% zaszczepionych dzieci. Ten poziom przeciwciał jest uznawany za korelujący z długotrwałą ochroną przed chorobą inwazyjną wywołaną przez Haemophilus influenzae typ b.⁶

Porównanie z innymi technologiami immunizacji

Polisacharyd Haemophilus influenzae typ b w formie skoniugowanej (PRP-T) wykazuje znaczące zalety w porównaniu z niezmodyfikowanym polisacharydem. Podczas gdy niezmodyfikowany polisacharyd wywołuje odpowiedź grasiczoniezależną, która jest niewystarczająca u niemowląt, koniugat PRP-T indukuje silną odpowiedź grasiczozależną. Umożliwia to skuteczną ochronę nawet u najmłodszych dzieci, stanowiących grupę szczególnie narażoną na inwazyjne zakażenia wywołane przez Haemophilus influenzae typ b.⁷

Skuteczność kliniczna i ochrona przed zakażeniami

Skuteczność polisacharydu Haemophilus influenzae typ b w formie skoniugowanej z toksoidem tężcowym (PRP-T) ocenia się na podstawie poziomów przeciwciał anty-PRP uzyskanych po szczepieniu. Przyjmuje się dwa kluczowe progi stężenia przeciwciał:⁸

• Poziom ≥ 0,15 µg/ml – uznawany za minimalny poziom ochronny, zapewniający krótkoterminową ochronę przeciwko inwazyjnym zakażeniom Hib
• Poziom ≥ 1,0 µg/ml – korelujący z długotrwałą ochroną przed chorobą inwazyjną

⁹

Uzyskanie poziomu przeciwciał ≥ 1,0 µg/ml u wszystkich dzieci po dawce uzupełniającej potwierdza wysoką skuteczność polisacharydu Hib w formie skoniugowanej w zapewnianiu długotrwałej ochrony przed inwazyjnymi zakażeniami wywołanymi przez Haemophilus influenzae typ b.¹⁰

Interakcje z innymi składnikami szczepionki

W szczepionce Pentaxim polisacharyd Haemophilus influenzae typ b występuje w połączeniu z innymi antygenami, w tym toksoidem błoniczym, toksoidem tężcowym, antygenami krztuśca (bezkomórkowymi) oraz inaktywowanymi wirusami poliomyelitis. Badania immunogenności nie wykazały istotnych interakcji immunologicznych między tymi składnikami, które mogłyby negatywnie wpływać na odpowiedź immunologiczną wobec któregokolwiek z antygenów. Wręcz przeciwnie, koniugacja polisacharydu Hib z toksoidem tężcowym wykorzystuje synergistyczne działanie prowadzące do wzmocnienia odpowiedzi immunologicznej na antygen Hib.¹¹

Pochodzenie i proces produkcji

Polisacharyd Haemophilus influenzae typ b zawarty w szczepionce Pentaxim jest pozyskiwany z hodowli bakteryjnych Haemophilus influenzae typ b. Po izolacji i oczyszczeniu polisacharyd otoczkowy PRP jest chemicznie koniugowany z toksoidem tężcowym, co prowadzi do powstania kompleksu PRP-T o znacznie ulepszonych właściwościach immunogennych. Ten proces produkcyjny jest kluczowy dla uzyskania preparatu o wysokiej skuteczności i bezpieczeństwie stosowania.¹²

Znaczenie w profilaktyce zakażeń Hib

Polisacharyd Haemophilus influenzae typ b w formie skoniugowanej odgrywa kluczową rolę w profilaktyce inwazyjnych zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae typ b, które przed wprowadzeniem powszechnych szczepień stanowiły istotną przyczynę zachorowalności i śmiertelności wśród niemowląt i małych dzieci. Dzięki zdolności do wywoływania silnej odpowiedzi immunologicznej i tworzenia pamięci immunologicznej, PRP-T przyczynia się do skutecznej ochrony przed takimi jednostkami chorobowymi jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie nagłośni, septycemia, zapalenie płuc i zapalenie stawów wywoływanymi przez Haemophilus influenzae typ b.¹³