Wskazania do stosowania
Olej rybi

Wskazania do stosowania oleju rybiego w żywieniu pozajelitowym

Olej rybi bogaty w kwasy omega-3 stanowi istotny składnik nowoczesnych preparatów do żywienia pozajelitowego. Ta substancja czynna jest uwzględniana w składzie emulsji tłuszczowych stosowanych u pacjentów, którzy nie mogą przyjmować pokarmów drogą doustną lub dojelitową, lub gdy takie żywienie jest niewystarczające czy przeciwwskazane.^{1 2}

Grupy pacjentów kwalifikujących się do terapii

Preparaty zawierające olej rybi są przeznaczone zarówno dla pacjentów dorosłych, jak i pediatrycznych powyżej 2 roku życia wymagających żywienia pozajelitowego.^{3 4 5 6}

Skład emulsji zawierających olej rybi

Olej rybi wchodzi w skład kompleksowych preparatów do żywienia pozajelitowego, które są dostępne w trójkomorowych workach zawierających emulsję tłuszczową, roztwór aminokwasów i roztwór glukozy. Część tłuszczowa tych preparatów to złożona mieszanina różnych olejów, gdzie olej rybi stanowi jeden z komponentów.⁷

Komponent tłuszczowy i proporcje oleju rybiego

W dostępnych preparatach olej rybi bogaty w kwasy omega-3 występuje w towarzystwie innych źródeł lipidów, takich jak olej sojowy oczyszczony, olej z oliwek oczyszczony oraz triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha (MCT). Proporcje pomiędzy tymi składnikami zostały tak dobrane, aby zapewnić optymalny profil kwasów tłuszczowych.⁸

Przykładowo, w preparacie Finomel dla worka o objętości 1085 ml ilości poszczególnych olejów wynoszą:⁹

• Olej rybi bogaty w omega-3 kwasy: 8,24 g
• Olej z oliwek oczyszczony: 10,30 g
• Olej sojowy oczyszczony: 12,36 g
• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha: 10,30 g

¹⁰

Z kolei w preparacie Finomel Peri o objętości 1085 ml zawartość olejów jest nieco niższa:¹¹

• Olej rybi bogaty w omega-3 kwasy: 6,12 g
• Olej z oliwek oczyszczony: 7,65 g
• Olej sojowy oczyszczony: 9,18 g
• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha: 7,65 g

¹²

Dla preparatu SmofKabiven Nutribase o objętości 1026 ml zawartość oleju rybiego i innych komponentów tłuszczowych przedstawia się następująco:¹³

• Olej rybi bogaty w omega-3 kwasy: 6,0 g
• Olej z oliwek oczyszczony: 10 g
• Olej sojowy oczyszczony: 12 g
• Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha: 12 g

¹⁴

Wartości odżywcze emulsji z olejem rybim

Wartość energetyczna preparatów z olejem rybim jest zróżnicowana w zależności od konkretnego produktu i jego objętości. Energia dostarczana przez tłuszcze, w tym olej rybi, stanowi znaczącą część całkowitej wartości energetycznej preparatów.¹⁵

W większości dostępnych preparatów tłuszcze, w tym olej rybi, zapewniają około 33-45% całkowitej wartości energetycznej mieszaniny, co jest zgodne z zalecanym udziałem lipidów w żywieniu pozajelitowym.^{16 17}

Zastosowanie kliniczne oleju rybiego w żywieniu pozajelitowym

Olej rybi bogaty w kwasy omega-3 w preparatach do żywienia pozajelitowego stosuje się w sytuacjach, gdy pacjent nie może być adekwatnie żywiony drogą doustną lub dojelitową. Dotyczy to pacjentów z różnymi schorzeniami, które uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego lub utrudniają przyjmowanie pokarmów.¹⁸

Sytuacje kliniczne uzasadniające zastosowanie

Zastosowanie oleju rybiego jako składnika emulsji tłuszczowych w żywieniu pozajelitowym jest wskazane w następujących sytuacjach klinicznych:^{19 20}

• Niemożność żywienia doustnego lub dojelitowego – np. u pacjentów z niedrożnością przewodu pokarmowego, ciężkim zapaleniem trzustki, zaburzeniami połykania, przedłużającą się śpiączką
• Niewystarczające żywienie doustne lub dojelitowe – np. u pacjentów z zespołem krótkiego jelita, zespołem złego wchłaniania, niedożywieniem towarzyszącym chorobom nowotworowym, urazom czy oparzeniom
• Przeciwwskazania do żywienia doustnego lub dojelitowego – np. u pacjentów z ciężkimi chorobami jelit, takimi jak nieswoiste zapalenia jelit w fazie zaostrzenia, niedokrwienie jelit, przetoki przewodu pokarmowego

^{21 22}

Zalety włączenia oleju rybiego do emulsji tłuszczowych

Zastosowanie oleju rybiego bogatego w kwasy omega-3 jako składnika emulsji tłuszczowych w żywieniu pozajelitowym ma kilka istotnych zalet klinicznych w porównaniu do tradycyjnych emulsji opartych wyłącznie na oleju sojowym:²³

• Korzystniejszy profil kwasów tłuszczowych – olej rybi dostarcza długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (EPA i DHA), które mają potencjalne działanie przeciwzapalne i immunomodulujące
• Zmniejszenie ryzyka immunosupresji – zrównoważony profil kwasów tłuszczowych w mieszaninach zawierających olej rybi może ograniczać efekt immunosupresyjny, który jest obserwowany przy stosowaniu emulsji opartych wyłącznie na oleju sojowym
• Zmniejszenie ryzyka rozwoju zaburzeń czynności wątroby związanych z żywieniem pozajelitowym – preparaty zawierające olej rybi mogą zmniejszać ryzyko rozwoju cholestazy i stłuszczenia wątroby, które mogą wystąpić podczas długotrwałego żywienia pozajelitowego
• Potencjalne działanie przeciwzapalne – może mieć szczególne znaczenie u pacjentów z chorobami przebiegającymi z nasilonym stanem zapalnym

²⁴

Właściwości fizyczne emulsji zawierających olej rybi

Emulsje zawierające olej rybi mają specyficzne właściwości fizyczne, które należy uwzględnić przy ich stosowaniu.²⁵

Właściwości emulsji po zmieszaniu

Preparaty zawierające olej rybi jako składnik emulsji tłuszczowej są pakowane w trójkomorowe worki, które przed podaniem wymagają zmieszania zawartości wszystkich komór. Po połączeniu zawartości trzech komór (roztwór glukozy, roztwór aminokwasów, emulsja tłuszczowa) powstaje jednorodna biała emulsja.^{26 27}

Właściwości fizykochemiczne poszczególnych preparatów różnią się między sobą, co ma znaczenie kliniczne przy wyborze odpowiedniego produktu dla danego pacjenta:^{28 29}

• Osmolarność – może wynosić od około 750 mOsm/l (SmofKabiven Low Osmo Peripheral) do około 1440 mOsm/l (Finomel), co wpływa na wybór miejsca podania (żyła obwodowa lub centralna)
• pH – po zmieszaniu zawartości wszystkich komór wynosi około 5,6-6,0
• Wygląd – prawidłowo przygotowana emulsja powinna być biała i jednorodna, bez widocznego rozdziału faz lub cząstek stałych

^{30 31}

Preparaty o niższej osmolarności, takie jak Finomel Peri (około 850 mOsm/l) czy SmofKabiven Low Osmo Peripheral (około 750 mOsm/l), mogą być podawane do żył obwodowych, co jest istotną zaletą przy braku dostępu centralnego.^{32 33}

Wybór preparatu zawierającego olej rybi

Wybór konkretnego preparatu zawierającego olej rybi zależy od kilku kluczowych czynników klinicznych:^{34 35}

• Wieku pacjenta – większość preparatów jest wskazana dla dorosłych i dzieci powyżej 2 roku życia
• Stanu klinicznego pacjenta – zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze może się różnić w zależności od stanu klinicznego
• Dostępności dostępu naczyniowego – preparaty o wyższej osmolarności (np. Finomel, SmofKabiven Nutribase) wymagają podania do żyły centralnej, a te o niższej osmolarności (np. Finomel Peri, SmofKabiven Low Osmo Peripheral) mogą być podawane do żył obwodowych
• Zapotrzebowania energetycznego i na poszczególne składniki odżywcze – preparaty różnią się zawartością aminokwasów, glukozy i tłuszczów, w tym oleju rybiego
• Potrzeby związanej z określoną objętością płynów – dostępne są worki o różnych objętościach, co umożliwia dostosowanie do ograniczeń płynowych

^{36 37}

Istotne jest, aby wybór preparatu był zindywidualizowany i uwzględniał wszystkie aspekty stanu klinicznego pacjenta oraz specyfikę danego produktu, w tym zawartość oleju rybiego i innych składników odżywczych.³⁸