Działania niepożądane
Olej rybi

Działania niepożądane oleju rybiego

Olej rybi, bogaty w kwasy omega-3, jest ważnym składnikiem wielu preparatów do żywienia pozajelitowego. Pomimo jego korzystnego profilu terapeutycznego, jak każda substancja aktywna, może wywoływać działania niepożądane. Profil bezpieczeństwa oleju rybiego wymaga szczegółowej analizy, szczególnie w kontekście jego stosowania w emulsjach do infuzji, które często zawierają mieszaninę różnych olejów (sojowy, z oliwek, MCT) wraz z olejem rybim bogatym w kwasy omega-3.¹

Zaburzenia immunologiczne

Jednym z istotnych działań niepożądanych podczas stosowania preparatów zawierających olej rybi są reakcje nadwrażliwości. Mogą one przybierać formę reakcji anafilaktycznych lub anafilaktoidalnych, które w niektórych przypadkach mogą stanowić zagrożenie dla życia pacjenta. Objawami nadwrażliwości mogą być wysypka skórna, pokrzywka, uderzenia gorąca oraz ból głowy.^{2 3}

Zaburzenia metaboliczne i odżywiania

W kontekście zaburzeń metabolicznych, stosowanie emulsji zawierających olej rybi może prowadzić do rozwoju zespołu ponownego odżywienia, szczególnie u pacjentów niedożywionych. Zespół ten charakteryzuje się przesunięciem potasu, fosforu i magnezu do wnętrza komórek, gdy pacjent przechodzi w stan anaboliczny. Dodatkowo może wystąpić niedobór tiaminy i zatrzymanie płynów.⁴

U pacjentów otrzymujących preparaty zawierające olej rybi może również wystąpić hiperglikemia, szczególnie gdy zdolność pacjenta do usuwania glukozy zostanie przekroczona.^{5 6}

Zespół przeciążenia tłuszczami

Szczególnie istotnym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem emulsji zawierających olej rybi jest zespół przeciążenia tłuszczami. Zespół ten może być spowodowany nieprawidłowym podaniem preparatu (np. przedawkowaniem lub zbyt szybką infuzją), jednakże objawy tego zespołu mogą również pojawić się na początku infuzji, nawet gdy produkt podawany jest zgodnie z zaleceniami.⁷

Zmniejszona lub ograniczona zdolność metabolizowania lipidów zawartych w preparatach z olejem rybim, wraz z przedłużonym klirensem osoczowym, może prowadzić do konsekwencji w postaci zespołu przeciążenia tłuszczami. Przyczyna tego zjawiska może być genetyczna (odmienność osobnicza metabolizmu) lub może wynikać z zaburzenia metabolizmu tłuszczu spowodowanego obecnymi lub przebytymi chorobami.⁸

Zespół ten może wystąpić w trakcie ciężkiej hipertriglicerydemii, nawet w przypadku podawania infuzji z zalecaną szybkością, oraz w związku z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, na przykład w wyniku zaburzenia czynności nerek lub zakażenia.⁹

Objawy zespołu przeciążenia tłuszczami

Zespół przeciążenia tłuszczami charakteryzuje się szeregiem objawów klinicznych i laboratoryjnych, takich jak:¹⁰

• Hiperlipidemia
• Gorączka
• Naciekanie tłuszczem różnych tkanek
• Powiększenie wątroby z żółtaczką lub bez
• Powiększenie śledziony
• Anemia
• Leukopenia
• Trombocytopenia
• Zaburzenia krzepnięcia krwi
• Hemoliza i retikulocytoza
• Nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych
• W ciężkich przypadkach – śpiączka

¹¹

Wszystkie wymienione objawy zespołu przeciążenia tłuszczami zwykle ustępują po przerwaniu infuzji emulsji zawierających olej rybi.¹²

Zaburzenia układu nerwowego

Podczas stosowania preparatów zawierających olej rybi mogą wystąpić zaburzenia układu nerwowego, takie jak:¹³

• Zawroty głowy
• Ból głowy

Zaburzenia naczyniowe

W trakcie stosowania emulsji z olejem rybim mogą pojawić się następujące zaburzenia naczyniowe:^{14 15}

• Niedociśnienie tętnicze
• Nadciśnienie tętnicze
• Zakrzepowe zapalenie żył

W przypadku podawania preparatów do żył obwodowych, w ciągu kilku dni może wystąpić podrażnienie żył, zapalenie żył lub zakrzepowe zapalenie żył.¹⁶

Zaburzenia układu oddechowego

Stosowanie preparatów z olejem rybim może prowadzić do następujących zaburzeń układu oddechowego:¹⁷

• Zatorowość płucna
• Niewydolność oddechowa
• Duszność

Zaburzenia żołądka i jelit

Podczas stosowania emulsji zawierających olej rybi mogą wystąpić następujące działania niepożądane ze strony układu pokarmowego:^{18 19}

• Brak łaknienia
• Nudności
• Wymioty

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Podanie preparatów zawierających olej rybi może wywołać takie objawy jak:^{20 21}

• Gorączka lub nieznaczne podwyższenie temperatury ciała
• Wynaczynienie
• Dreszcze
• Uczucie gorąca lub zimna
• Bladość
• Sinica
• Ból w obrębie szyi, pleców, kości, klatki piersiowej i lędźwi

Zaburzenia serca

Podczas stosowania emulsji z olejem rybim może wystąpić tachykardia.²²

Nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych

Podawanie preparatów zawierających olej rybi może wiązać się z następującymi nieprawidłowościami w wynikach badań laboratoryjnych:²³

• Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających olej rybi jest różna. Poniżej przedstawiono klasyfikację częstości występowania według dostępnych danych:<sup data-drug="SmofKabiven extra Nitrogen EF" data-section="Działania niepożądane" title="Często ≥1/100 do <1/10, Niezbyt często ≥1/1000 do <1/100, Rzadko ≥1/10 000 do 24

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych podczas stosowania preparatów zawierających olej rybi, należy zastosować odpowiednie postępowanie:²⁵

1. Przerwać infuzję preparatu zawierającego olej rybi lub, w razie potrzeby, kontynuować ją w zmniejszonej dawce.
2. W przypadku zespołu przeciążenia tłuszczami – przerwać infuzję tłuszczów, co zwykle prowadzi do ustąpienia objawów.
3. W przypadku przedawkowania aminokwasów (objawy: nudności, wymioty, dreszcze i nadmierna potliwość) – dostosować szybkość infuzji.
4. W przypadku hiperglikemii – dostosować dawkę glukozy lub podać insulinę.
5. W przypadku ciężkich reakcji nadwrażliwości – natychmiast przerwać infuzję i wdrożyć odpowiednie leczenie przeciwwstrząsowe.

²⁶

Monitorowanie pacjenta

Podczas stosowania preparatów zawierających olej rybi, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów, istotne jest regularne monitorowanie stanu klinicznego pacjenta oraz wykonywanie odpowiednich badań laboratoryjnych w celu wczesnego wykrycia ewentualnych działań niepożądanych.²⁷

Szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie:²⁸

• Stężenia triglicerydów w surowicy krwi
• Parametrów funkcji wątroby (aktywność enzymów wątrobowych)
• Morfologii krwi
• Parametrów układu krzepnięcia
• Stężenia glukozy we krwi
• U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek – stężenia metabolitów zawierających azot (np. kreatyniny, mocznika)

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego zawierającego olej rybi do obrotu, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁹

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:³⁰

• Al. Jerozolimskie 181C
• 02-222 Warszawa
• Tel.: +48 22 49 21 301
• Faks: +48 22 49 21 309
• e-mail: [email protected]
• strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany preparat.³¹