Działania niepożądane
Nikotyna

Działania niepożądane nikotyny

Nikotyna jest substancją czynną występującą w różnych postaciach farmaceutycznych stosowanych w terapii zastępczej nikotynowej (NTZ). Działania niepożądane związane z nikotyną mogą wynikać zarówno z jej farmakologicznego działania, jak i z syndromu odstawiennego związanego z zaprzestaniem palenia. Większość działań niepożądanych występuje w początkowym okresie terapii, zwykle w ciągu pierwszych 3-4 tygodni leczenia, i często ma charakter zależny od dawki.^{1 2}

Przyczyny działań niepożądanych

Działania niepożądane związane z nikotyną mogą mieć kilka źródeł pochodzenia:

• Farmakologiczne działanie nikotyny zależne od dawki¹
• Niewłaściwa technika stosowania preparatów (np. zbyt szybkie żucie gum, nieprawidłowa aplikacja plastrów)¹
• Zespół odstawienny związany z zaprzestaniem palenia¹
• Reakcje miejscowe w zależności od postaci farmaceutycznej (podrażnienie jamy ustnej, reakcje skórne przy plastrach)^{1 3}

Adaptacja do działań niepożądanych

Większość pacjentów przyzwyczaja się do występujących działań niepożądanych, zwłaszcza miejscowych, w trakcie kontynuowania terapii.^{1 4}

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej występujących działań niepożądanych związanych z nikotyną należy wymienić:

Objawy ze strony układu nerwowego

Ból głowy jest najczęstszym neurologicznym działaniem niepożądanym, występującym bardzo często (>1/10 pacjentów).^{1 4}

Często występują również:

• Zaburzenia smaku (dysgeuzja)¹
• Parestezje (zaburzenia czucia manifestujące się drętwieniem, mrowieniem)¹
• Zawroty głowy⁵

Rzadziej mogą wystąpić drgawki, zwłaszcza u pacjentów przyjmujących leki przeciwdrgawkowe lub z padaczką w wywiadzie.^{2 4}

Objawy ze strony układu pokarmowego

Nudności są najczęstszym działaniem niepożądanym ze strony układu pokarmowego, występującym bardzo często.^{1 6}

Często zgłaszane są również:

• Wymioty¹
• Ból brzucha¹
• Wzdęcia¹
• Biegunka¹
• Suchość w ustach¹
• Niestrawność (dyspepsja)¹
• Nadmierne wydzielanie śliny¹
• Zapalenie jamy ustnej¹

Niezbyt często występują:

• Odbijanie¹
• Zapalenie języka¹
• Pęcherze i łuszczenie się błony śluzowej jamy ustnej¹
• Parestezja jamy ustnej¹

Objawy ze strony układu oddechowego

Bardzo często występują:

• Kaszel¹
• Czkawka¹
• Podrażnienie gardła¹

Niezbyt często występują:

• Skurcz oskrzeli¹
• Dysfonia (zaburzenia głosu)¹
• Duszność¹
• Przekrwienie błon śluzowych nosa¹
• Ból jamy ustnej i gardła¹
• Kichanie¹
• Ucisk w gardle¹

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego

Niezbyt często występują:

• Palpitacje (kołatanie serca)¹
• Tachykardia (przyspieszenie rytmu serca)¹
• Zaczerwienienie twarzy¹
• Nadciśnienie tętnicze¹

Rzadko może wystąpić:

• Migotanie przedsionków¹

Reakcje skórne

Niezbyt często występują:

• Pokrzywka¹
• Nadmierne pocenie¹
• Świąd¹
• Wysypka¹

Z nieznaną częstością mogą wystąpić:

• Obrzęk naczynioruchowy¹
• Rumień¹

Reakcje alergiczne

Często występuje:

• Nadwrażliwość¹

Z nieznaną częstością może wystąpić:

• Reakcja anafilaktyczna¹

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często występują:

• Niezwykłe sny¹

Ogólne objawy

Często występują:

• Uczucie pieczenia¹
• Zmęczenie¹

Niezbyt często występują:

• Astenia (osłabienie)¹
• Dyskomfort i ból w klatce piersiowej¹
• Złe samopoczucie¹

Działania niepożądane zależne od postaci farmaceutycznej

Gumy do żucia

W przypadku gum do żucia zawierających nikotynę, specyficznymi działaniami niepożądanymi mogą być:

• Możliwość przyklejania się preparatu do protez dentystycznych, a w rzadkich przypadkach ich uszkodzenie⁷
• Sztywność mięśni szczęki¹
• Ból szczęki¹

Plastry transdermalne

W przypadku plastrów zawierających nikotynę, najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są miejscowe reakcje skórne:

• U około 20% pacjentów stosujących plastry nikotynowe podczas pierwszych tygodni leczenia występują łagodne, miejscowe reakcje skórne³
• Przemijająca wysypka, świąd, uczucie pieczenia i palenia, uczucie drętwienia, obrzęk, ból i pokrzywka w miejscu aplikacji⁵
• W rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, m.in. alergiczne zapalenie skóry i kontaktowe zapalenie skóry⁵

Aerozole do jamy ustnej

W przypadku aerozoli z nikotyną do stosowania w jamie ustnej:

• Szczególnie często występuje czkawka²
• Podrażnienie jamy ustnej i gardła w ciągu pierwszych kilku dni leczenia²

Różnice w nasileniu i częstości występowania działań niepożądanych

Nasilenie i częstość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających nikotynę zazwyczaj zależy od:

• Dawki nikotyny – większe dawki mogą powodować silniejsze działania niepożądane¹
• Formy podania – różne postaci farmaceutyczne mogą wywoływać specyficzne działania niepożądane²
• Indywidualnej wrażliwości pacjenta⁸

Tabela działań niepożądanych nikotyny

Objawy odstawienia nikotyny

Ważne jest rozróżnienie działań niepożądanych nikotyny od objawów odstawiennych związanych z zaprzestaniem palenia. Bez względu na stosowane środki, podczas rzucania palenia mogą wystąpić różnorodne objawy odstawienne, w tym:¹

Objawy emocjonalne i poznawcze

• Dysforia lub pogorszenie nastroju¹
• Bezsenność¹
• Drażliwość¹
• Frustracja lub gniew¹
• Niepokój¹
• Problemy z koncentracją¹
• Nerwowość lub zniecierpliwienie¹

Objawy fizyczne

• Obniżona częstość akcji serca¹
• Zwiększone łaknienie lub zwiększenie masy ciała¹
• Zawroty głowy lub objawy przedomdleniowe¹
• Kaszel¹
• Zaparcia¹
• Krwawienie dziąseł¹
• Owrzodzenia aftowe¹
• Zapalenie nosa i gardła¹

Głód nikotynowy

Znaczenie kliniczne ma także głód nikotynowy połączony z silną chęcią zapalenia.¹

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem nikotyny, należy rozważyć następujące kroki:

• W przypadku nasilonych lub długotrwałych miejscowych reakcji w miejscu aplikacji plastra lub uogólnionych reakcji skórnych, należy zaprzestać stosowania plastrów i skontaktować się z lekarzem⁵
• W przypadku klinicznie znaczącego nasilenia dolegliwości układu sercowo-naczyniowego, zaleca się zastosowanie mniejszej dawki leku lub przerwanie jego stosowania⁵
• U pacjentów ze skłonnością do nietolerancji żołądkowej, którzy doświadczają dolegliwości żołądkowych podczas stosowania gum nikotynowych, zaleca się powolne żucie zgodnie z zaleceniami stosowania, z dłuższymi przerwami w żuciu⁸
• Osoby ze skłonnościami do niestrawności mogą doświadczać niestrawności lub zgagi niewielkiego stopnia przy stosowaniu wyższych dawek nikotyny – w takich przypadkach zaleca się stosowanie niższej dawki (w razie konieczności częściej)⁹

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, PL-02 222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• e-mail: [email protected]
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.¹