Przedawkowanie
Nikotyna

Przedawkowanie nikotyny

Nikotyna jest substancją aktywną farmakologicznie, której przedawkowanie może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci. Ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania dotyczy szczególnie pacjentów, którzy przed rozpoczęciem leczenia przyjmowali niewielkie dawki nikotyny lub jednocześnie przyjmują nikotynę z innych źródeł niż przepisane preparaty lecznicze.¹²

Dawki śmiertelne nikotyny

Toksyczność nikotyny, zarówno ostra jak i przewlekła, jest w dużym stopniu zależna od sposobu i drogi podania substancji. Tolerancja nikotyny u osób palących jest znacząco wyższa w porównaniu do osób niepalących.³⁴

Uważa się, że minimalna śmiertelna dawka doustna nikotyny w ostrym zatruciu wynosi:⁵⁶

• dla dorosłych: od 40 do 60 mg
• dla dorosłych niepalących: od 0,8 do 1,0 mg/kg masy ciała
• dla dzieci: od 40 do 60 mg (np. po doustnym przyjęciu tytoniu z papierosów)

⁷⁸

Grupy szczególnego ryzyka

Dzieci stanowią grupę szczególnie narażoną na zatrucie nikotyną. Dawki nikotyny tolerowane przez osoby dorosłe podczas leczenia mogą u małych dzieci powodować objawy ciężkiego zatrucia, które mogą być śmiertelne. Podejrzenie zatrucia nikotyną u dziecka należy uznać za stan wymagający pilnej interwencji medycznej i należy przystąpić do jego natychmiastowego leczenia.⁹¹⁰

Szczególnie niebezpieczne jest narażenie dzieci na kontakt z preparatami nikotynowymi. Nawet niewielkie ilości nikotyny mogą być niebezpieczne dla dzieci i mogą spowodować zgon, dlatego należy bezwzględnie przechowywać preparaty nikotynowe w miejscu niedostępnym dla dzieci.¹¹¹²

Objawy przedawkowania nikotyny

Objawy przedawkowania nikotyny są tożsame z objawami ostrego zatrucia nikotyną. Ich nasilenie jest zależne od przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹³¹⁴

Objawy wczesne

Wczesne objawy przedawkowania nikotyny obejmują:¹⁵¹⁶

• nudności
• wymioty
• nadmierne ślinienie
• ból brzucha
• biegunkę
• nadmierne pocenie się
• ból głowy
• zawroty głowy
• zaburzenia słuchu
• znaczne osłabienie

¹⁷

W przypadku ciężkiego przedawkowania mogą pojawić się także inne objawy, takie jak:¹⁸¹⁹

• bladość
• zimne poty
• zaburzenia widzenia
• drżenie
• splątanie

Objawy ciężkiego przedawkowania

Przy dużych dawkach nikotyny mogą wystąpić objawy wskazujące na ciężkie zatrucie:²⁰²¹

• niedociśnienie tętnicze
• słabe i niemiarowe tętno
• trudności w oddychaniu
• wyczerpanie
• zapaść krążeniowa/naczyniowa
• uogólnione drgawki

²²

W krańcowych przypadkach ciężkiego przedawkowania drgawki mogą prowadzić do śmierci.²³²⁴

W przypadku przedawkowania po spożyciu plastrów nikotynowych, objawy mogą obejmować także krańcowe wyczerpanie, śpiączkę z porażeniem ośrodka oddechowego lub rzadziej niewydolność mięśnia sercowego.²⁵

Rodzaje przedawkowania nikotyny

Rodzaj i nasilenie objawów przedawkowania nikotyny zależy od wielu czynników, w tym od drogi podania preparatu nikotynowego oraz przyjętej dawki.²⁶

Przedawkowanie po podaniu doustnym

Dotyczy tabletek, gum do żucia i pastylek zawierających nikotynę. Ryzyko zatrucia w następstwie połknięcia gumy do żucia jest oceniane jako bardzo małe, ponieważ wchłanianie nikotyny przy braku żucia jest wolne i niepełne.²⁷²⁸

W przypadku połknięcia nadmiernej ilości nikotyny, węgiel aktywowany podawany doustnie zmniejsza wchłanianie nikotyny z przewodu pokarmowego.²⁹³⁰

Przedawkowanie po podaniu przezskórnym

Dotyczy plastrów zawierających nikotynę. W przypadku przedawkowania po podaniu miejscowym, należy niezwłocznie usunąć plaster nikotynowy i przemyć miejsce aplikacji wodą. Nie zaleca się używania mydła, gdyż może to zwiększyć wchłanianie nikotyny.³¹

Należy pamiętać, że nikotyna może być dostarczana do krążenia przez kilka godzin po usunięciu plastra ze względu na jej magazynowanie się w skórze.³²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku podejrzenia przedawkowania nikotyny należy podjąć natychmiastowe działania:³³³⁴

1. Natychmiast przerwać podawanie nikotyny
2. Pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się do lekarza
3. Rozpocząć leczenie objawowe

³⁵

Szczególne postępowanie terapeutyczne

W zależności od stanu pacjenta i drogi podania nikotyny, należy wdrożyć odpowiednie działania terapeutyczne:³⁶³⁷

• W przypadku ciężkiej niewydolności oddechowej – zastosować sztuczne oddychanie z podawaniem tlenu
• W przypadku niedociśnienia tętniczego i zapaści sercowo-naczyniowej – podawać płyny
• Przy nadmiernym pobudzeniu układu przywspółczulnego – atropina
• Przy wystąpieniu drgawek – diazepam lub barbiturany
• W przypadku połknięcia nadmiernej ilości nikotyny – podać węgiel aktywowany

³⁸³⁹

Tabela objawów przedawkowania nikotyny

Specyficzne przypadki przedawkowania

Przedawkowanie u dzieci

Zatrucie nikotyną u dzieci należy traktować priorytetowo, jako stan wymagający pilnej interwencji medycznej. Nawet małe dawki nikotyny mogą wywołać u dzieci ciężkie objawy zatrucia, które mogą zakończyć się zgonem.⁴⁰⁴¹

Podczas stosowania produktów nikotynowych należy zachować szczególną ostrożność, by nie pozostawiać ich w miejscach dostępnych dla dzieci. Dotyczy to zwłaszcza tabletek, pastylek, gum do żucia i plastrów, które mogą zostać przypadkowo spożyte lub przyklejone do skóry.⁴²

Przedawkowanie przez połknięcie plastra

W przypadku połknięcia plastra nikotynowego należy podać węgiel aktywowany tak długo, jak plaster pozostaje w przewodzie pokarmowym, ponieważ będzie on uwalniał nikotynę przez wiele godzin.⁴³

Bardzo ważne jest szybkie podjęcie działań, gdyż nikotyna uwalniana jest z plastra przez dłuższy czas, co może prowadzić do narastania objawów zatrucia.⁴⁴