Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Laktoza

Wpływ laktozy na płodność

Laktoza jako substancja pomocnicza występująca w lekach nie wykazuje bezpośredniego wpływu na płodność u ludzi. W charakterystykach produktów leczniczych zawierających laktozę, odniesienia do płodności dotyczą głównie substancji czynnych, a nie samej laktozy. Warto jednak zauważyć, że wiele leków zawierających laktozę jako substancję pomocniczą zostało przebadanych pod kątem wpływu na płodność.^{1 2}

Na przykład, w przypadku produktu leczniczego Adoben zawierającego tapentadol oraz laktozę jako substancję pomocniczą, nie zaobserwowano wpływu na parametry rozrodu u samców i samic szczurów w badaniu płodności i wczesnego rozwoju embrionalnego.³

Podobnie, w przypadku leku Pregabalin Reddy, który również zawiera laktozę, brak jest dostępnych danych dotyczących wpływu na płodność u ludzi, jednak w badaniu klinicznym oceniającym wpływ pregabaliny na ruchliwość plemników u zdrowych mężczyzn nie stwierdzono żadnego wpływu po 3 miesiącach przyjmowania leku.⁴

W odniesieniu do produktu DHC Continus zawierającego dihydrokodeinę i laktozę, brak jest danych dotyczących wpływu na płodność.⁵

Laktoza a ciąża

Na podstawie dostępnych danych z charakterystyk produktów leczniczych (ChPL) wynika, że sama laktoza jako substancja pomocnicza nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla kobiet w ciąży. Jednak należy zwrócić uwagę na substancje czynne zawarte w lekach, które mogą mieć wpływ na przebieg ciąży i rozwój płodu.

Przeciwwskazania w ciąży

Wiele leków zawierających laktozę jest przeciwwskazanych do stosowania w okresie ciąży lub wymaga szczególnej ostrożności:

• Etorykoksyb (Kostarox, Xaleba) – stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane, ponieważ może powodować niedowład macicy oraz przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego w ostatnim trymestrze ciąży.^{6 7}
• Rozuwastatyna (Rosuvastatin MSN) – stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane, ponieważ cholesterol oraz produkty jego przemiany są niezbędne do prawidłowego rozwoju płodu.⁸
• Dazatynib (Dasatinib Krka, Dasatinib Sandoz) – nie powinien być stosowany w okresie ciąży, chyba że stan kliniczny kobiety wymaga leczenia. Istnieje podejrzenie, że dazatynib wywołuje wady wrodzone, w tym wady cewy nerwowej.^{9 10}

Szczególne ostrzeżenia dotyczące stosowania w ciąży

W przypadku niektórych leków konieczna jest staranna ocena stosunku korzyści do ryzyka:

• Tapentadol (Adoben) – nie należy stosować w ciąży, chyba że potencjalna korzyść jest większa niż potencjalne ryzyko dla płodu. Długotrwałe stosowanie przez matkę opioidów podczas ciąży może prowadzić do wystąpienia zespołu odstawiennego u noworodka.¹¹
• Dihydrokodeina (DHC Continus) – powinna być stosowana u kobiet w ciąży tylko w razie bezwzględnej konieczności. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do wystąpienia noworodkowego zespołu odstawiennego.¹²
• Glimepiryd (Glibetic) – stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane; zaleca się przejście na insulinę. Nieprawidłowe stężenia glukozy we krwi w czasie ciąży wiążą się z wyższą częstością występowania wad wrodzonych i umieralności okołoporodowej.¹³

Ryzyko dla noworodków

Leki zawierające substancje psychoaktywne, opioidy oraz inne działające na ośrodkowy układ nerwowy mogą powodować szczególne ryzyko dla noworodków:

• Kwetiapina (Questax) – u noworodków matek, które w trzecim trymestrze ciąży przyjmowały leki przeciwpsychotyczne, mogą wystąpić działania niepożądane, w tym objawy pozapiramidowe i/lub objawy odstawienia. Zgłaszano występowanie pobudzenia, hipertonii, hipotonii, drżenia, senności, niewydolności oddechowej lub zaburzeń pobierania pokarmu.¹⁴
• Tapentadol (Adoben) – noworodki, których matki przyjmowały tapentadol, powinny być obserwowane w kierunku wystąpienia depresji oddechowej ze względu na agonistyczne działanie tapentadolu na receptory opioidowe μ.¹⁵

Antykoncepcja w trakcie leczenia

Niektóre leki zawierające laktozę wymagają stosowania skutecznej antykoncepcji w trakcie leczenia:

• Dazatynib (Dasatinib Krka, Dasatinib Sandoz) – zarówno mężczyźni aktywni seksualnie, jak i kobiety w wieku rozrodczym powinni stosować skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia.^{16 17}
• Pregabalina (Pregabalin Reddy) – kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną metodę antykoncepcji w trakcie leczenia.¹⁸
• Rozuwastatyna (Rosuvastatin MSN) – pacjentki w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczne metody zapobiegania ciąży.¹⁹

Laktoza a karmienie piersią

Podobnie jak w przypadku ciąży, sama laktoza jako substancja pomocnicza nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią. Jednak wiele leków zawierających laktozę może przenikać do mleka matki, co może mieć wpływ na dziecko karmione piersią.

Przeciwwskazania do karmienia piersią

Leki, których stosowanie jest przeciwwskazane podczas karmienia piersią:

• Tapentadol (Adoben) – brak danych dotyczących wydzielania tapentadolu z mlekiem kobiet, ale badania na szczurach wykazały, że przenika on do mleka. Nie można wykluczyć ryzyka dla dzieci karmionych piersią.²⁰
• Dazatynib (Dasatinib Krka, Dasatinib Sandoz) – dane wskazują na przenikanie dazatynibu do mleka kobiecego. Podczas leczenia należy przerwać karmienie piersią.^{21 22}
• Etorykoksyb (Kostarox, Xaleba) – kobiety stosujące etorykoksyb nie mogą karmić piersią.^{23 24}
• Rozuwastatyna (Rosuvastatin MSN) – rozuwastatyna jest wydzielana z mlekiem karmiących samic szczura. Stosowanie produktu w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane.²⁵
• Glimepiryd (Glibetic) – ze względu na ryzyko hipoglikemii u noworodków, nie należy podawać glimepirydu podczas karmienia piersią.²⁶

Przypadki wymagające oceny korzyści i ryzyka

W niektórych przypadkach decyzja o karmieniu piersią powinna uwzględniać korzyści dla dziecka i korzyści z leczenia dla matki:

• Pregabalina (Pregabalin Reddy) – przenika do mleka ludzkiego. Należy podjąć decyzję, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać podawanie pregabaliny.²⁷
• Kwetiapina (Questax) – decyzję o tym, czy przerwać karmienie piersią, czy przerwać terapię kwetiapiną, należy podjąć uwzględniając korzyści dla dziecka i korzyści dla kobiety.²⁸
• Dihydrokodeina (DHC Continus) – u karmiących piersią lek należy podawać jedynie w przypadkach bezwzględnej konieczności.²⁹

Przypadki o nieustalonym bezpieczeństwie

Dla niektórych leków brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa podczas karmienia piersią:

• Sinusit – Pascoe – ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa, nie zaleca się stosowania produktu u kobiet w okresie laktacji.³⁰

Podsumowanie zaleceń dla lekarzy

Lekarze przepisujący leki zawierające laktozę kobietom w ciąży lub karmiącym piersią powinni:

• Dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka dla matki i płodu/dziecka przed przepisaniem leku.
• Poinformować pacjentkę o potencjalnym ryzyku dla płodu w przypadku stosowania leku w ciąży.
• Rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży.
• Ściśle monitorować stan noworodków matek, które przyjmowały leki w trzecim trymestrze ciąży, zwłaszcza pod kątem objawów odstawienia i depresji oddechowej.
• Zalecić przerwanie karmienia piersią lub zmianę leczenia, gdy istnieje ryzyko dla dziecka.
• W przypadku konieczności leczenia cukrzycy u kobiet w ciąży, rozważyć zastąpienie doustnych leków przeciwcukrzycowych insuliną.
• Doradzić stosowanie skutecznej antykoncepcji podczas leczenia lekami, które mogą mieć szkodliwy wpływ na płód.

Należy podkreślić, że sama laktoza jako substancja pomocnicza nie stanowi przeciwwskazania do stosowania leków w ciąży lub podczas karmienia piersią. Główne zagrożenia wynikają z działania substancji czynnych zawartych w lekach.^{31 32}