Właściwości farmakodynamiczne
Kwas ursodeoksycholowy

Właściwości farmakodynamiczne kwasu ursodeoksycholowego

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) należy do grupy farmakoterapeutycznej leków żółciopędnych, kwasów żółciowych i ich pochodnych, oznaczonej kodem ATC: A05AA02 i A05B. Jest to naturalnie występujący kwas żółciowy, który w żółci człowieka występuje fizjologicznie w niewielkich ilościach.^{1 2}

Mechanizm działania na metabolizm cholesterolu

Po doustnym podaniu kwasu ursodeoksycholowego dochodzi do zmniejszenia wysycenia żółci cholesterolem. Efekt ten wynika z dwóch mechanizmów działania:³

• zahamowanie wchłaniania cholesterolu w jelicie
• zmniejszenie wydzielania cholesterolu do żółci

⁴

Kwas ursodeoksycholowy powoduje stopniowe rozpuszczanie złogów cholesterolowych, prawdopodobnie na skutek dwóch procesów:^{5 6}

• rozpraszanie cholesterolu w żółci
• tworzenie ciekłych kryształów

⁷

W żółci zdrowych osób stosunek stężeń cholesterolu i kwasów żółciowych utrzymuje cholesterol w stanie rozpuszczonym, co zapobiega tworzeniu się kamieni żółciowych (stan określany jako żółć nie-litologiczna). U pacjentów z kamieniami cholesterolowymi ten stosunek jest zaburzony, a żółć staje się wysycona cholesterolem (żółć litologiczna), co z czasem prowadzi do wytrącania się kryształków cholesterolu i formowania kamieni. Kwas ursodeoksycholowy może przekształcać żółć litologiczną w nie-litologiczną, stopniowo rozpuszczając istniejące kamienie żółciowe.⁸

Mechanizm działania w chorobach wątroby i dróg żółciowych

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, działanie kwasu ursodeoksycholowego w chorobach wątroby i cholestazie opiera się na trzech głównych mechanizmach:^{9 10}

• Względna wymiana (zastępowanie) lipofilnych, detergentopodobnych, toksycznych kwasów żółciowych przez hydrofilny, nietoksyczny kwas ursodeoksycholowy o właściwościach cytoprotekcyjnych
• Poprawa czynności wydzielniczej hepatocytów
• Regulacja procesów immunologicznych

¹¹

Badania nad wpływem kwasu ursodeoksycholowego u pacjentów z zastojem żółci, zaburzeniami drenażu dróg żółciowych, objawami żółciowej marskości wątroby lub zwłóknieniem torbielowatym wykazały gwałtowny spadek parametrów cholestazy we krwi. Obserwowano obniżenie poziomów fosfatazy alkalicznej (AP), gamma-glutamylotransferazy (gamma-GT) i bilirubiny. Dodatkowo zanotowano zmniejszenie świądu skóry oraz uczucia zmęczenia u większości pacjentów.¹²

Zastosowanie w populacji pediatrycznej

Leczenie zaburzeń związanych z mukowiscydozą

Dostępne są raporty kliniczne z wieloletnich obserwacji (10 lat i dłuższe) stosowania kwasu ursodeoksycholowego u dzieci z zaburzeniami czynności wątroby i dróg żółciowych związanymi z mukowiscydozą (CFAHD, ang. Cystic Fibrosis Associated Hepatobiliary Disorders). Istnieją dowody naukowe wskazujące, że leczenie kwasem ursodeoksycholowym może przynosić następujące korzyści:^{13 14}

• Zmniejszenie proliferacji w obrębie przewodu żółciowego
• Zatrzymanie progresji histologicznego uszkodzenia wątroby i dróg żółciowych
• Potencjalne odwrócenie zmian patologicznych w przypadku podania we wczesnym stadium CFAHD

¹⁵

Aby zoptymalizować skuteczność leczenia, podawanie kwasu ursodeoksycholowego należy rozpocząć jak najwcześniej po rozpoznaniu zaburzeń wątroby i dróg żółciowych związanych z mukowiscydozą.^{16 17 18}

Kwasy żółciowe, w tym kwas ursodeoksycholowy, odgrywają ważną rolę jako składnik żółci, pobudzając jej produkcję oraz utrzymując cholesterol w żółci w postaci rozpuszczonej. Ta właściwość ma szczególne znaczenie w prewencji i leczeniu kamicy żółciowej oraz w regulacji funkcji wątroby i dróg żółciowych.¹⁹

Kwas ursodeoksycholowy wykazuje również działanie ochronne na hepatocyty (cytoprotekcyjne), co stanowi istotny element jego właściwości terapeutycznych, szczególnie w przewlekłych chorobach wątroby i dróg żółciowych. Mechanizm cytoprotekcji wiąże się głównie z zastępowaniem toksycznych kwasów żółciowych przez nietoksyczny kwas ursodeoksycholowy, który wykazuje właściwości hydrofilne.^{20 21}