Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Kwas borowy

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania kwasu borowego

Kwas borowy to substancja czynna stosowana w wielu produktach leczniczych do stosowania miejscowego na skórę, w różnych stężeniach i postaciach farmaceutycznych. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa tej substancji są ograniczone, jednak dostępne informacje wskazują na potencjalne ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej, szczególnie gdy substancja jest stosowana na uszkodzoną skórę lub wchłania się do krwiobiegu.¹

Toksyczność ostra

Badania przedkliniczne wykazały, że kwas borowy nawet w niewielkich dawkach może wywoływać ostre zatrucie. W modelach zwierzęcych obserwowano takie objawy jak wymioty, nudności oraz możliwość uszkodzenia nerek.²

Podczas stosowania na uszkodzoną, zranioną lub zmienioną zapalnie skórę, kwas borowy może wchłaniać się do krwi i kumulować w organizmie. W takich przypadkach mogą wystąpić ogólnoustrojowe objawy niepożądane, takie jak:³

• Biegunka
• Wymioty
• Bóle brzucha
• Uszkodzenie wątroby i nerek
• Niewydolność krążenia obwodowego
• Wysypka
• Gorączka
• Zapaść
• Drgawki
• W skrajnych przypadkach zgon

⁴

Toksyczność przewlekła

Długotrwałe stosowanie kwasu borowego może prowadzić do objawów przewlekłego zatrucia. W badaniach przedklinicznych zaobserwowano następujące objawy toksyczności przewlekłej:⁵

• Utrata apetytu
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• Zapalenie skóry
• Zaburzenia miesiączkowania
• Niedokrwistość
• Osłabienie
• Drgawki
• Wyłysienie

⁶

Toksyczność reprodukcyjna i rozwojowa

Szczególnie istotnym aspektem bezpieczeństwa kwasu borowego jest jego potencjalne działanie na reprodukcję i rozwój płodu. Badania przedkliniczne jednoznacznie wykazały toksyczne działanie kwasu borowego na funkcje reprodukcyjne oraz rozwój płodu.⁷ Jest to kluczowa informacja z punktu widzenia bezpieczeństwa stosowania tej substancji, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym i kobiet ciężarnych.

Interakcje z innymi substancjami czynnymi w produktach złożonych

W niektórych produktach leczniczych kwas borowy występuje w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, co może modyfikować jego profil bezpieczeństwa. Przykładowo, w leku Afronis kwas borowy występuje w połączeniu z rezorcynolem, lewomentholem i tymolem.⁸

W badaniach przedklinicznych wykazano, że rezorcynol wywołuje objawy zatrucia podobne do zatrucia fenolem, z jednoczesnym wytworzeniem methemoglobiny. Podany doustnie hamuje czynność tarczycy, a w dawce 1-2 g wywołuje objawy zatrucia.⁹

Lewomentol, kolejna substancja występująca w preparacie Afronis, wykazuje działanie hepatotoksyczne w badaniach na zwierzętach. Podawany szczurom dożołądkowo przez 28 dni powodował uszkodzenie wątroby.¹⁰

Tymol, również obecny w leku Afronis, może działać drażniąco na nerki i powodować białkomocz. W ostrych zatruciach tymolem obserwowano objawy ze strony przewodu pokarmowego.¹¹

W produkcie Antypot kwas borowy występuje w połączeniu z kwasem salicylowym.¹² Kwas salicylowy dobrze wchłania się przez skórę, co może prowadzić do wystąpienia ogólnoustrojowych objawów niepożądanych podczas stosowania na dużą powierzchnię skóry. Objawy te mogą obejmować zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, zaburzenia oddychania, słuchu, zawroty głowy, a przy długotrwałym stosowaniu – krwawienia, zmiany skórne i wyprysk.¹³

Ograniczenia danych przedklinicznych

Należy zaznaczyć, że dla niektórych produktów zawierających kwas borowy dostępne dane przedkliniczne są ograniczone. W przypadku produktów takich jak Gemiderma (zawierająca 5 mg/g kwasu borowego)¹⁴, Homeoplasmine (zawierająca 4,0 g/100 g kwasu borowego)¹⁵ oraz Maść borna Aflofarm (zawierająca 10 g/100 g kwasu borowego)¹⁶, w charakterystykach produktu leczniczego znajdują się informacje o braku wystarczających danych przedklinicznych.^{17 18 19}

Pomimo tych ograniczeń, dostępne dane z piśmiennictwa oraz informacje zawarte w charakterystykach innych produktów zawierających kwas borowy pozwalają na sformułowanie ogólnych wniosków dotyczących bezpieczeństwa stosowania tej substancji, zwłaszcza w kontekście jej potencjalnej toksyczności ostrej, przewlekłej oraz wpływu na reprodukcję i rozwój płodu.

Profil bezpieczeństwa kwasu borowego

Na podstawie dostępnych danych przedklinicznych można stwierdzić, że kwas borowy ma dobrze udokumentowany potencjał toksyczności zarówno w zatruciach ostrych, jak i przewlekłych. Szczególnie istotne jest jego działanie na funkcje reprodukcyjne i rozwój płodu, co powinno być brane pod uwagę przy stosowaniu produktów zawierających tę substancję. Wchłanianie ogólnoustrojowe kwasu borowego, szczególnie przy stosowaniu na uszkodzoną skórę lub na dużą powierzchnię ciała, może prowadzić do szeregu poważnych działań niepożądanych, dotyczących różnych układów i narządów.²⁰