Działania niepożądane
Kwas borowy

Działania niepożądane kwasu borowego

Kwas borowy, jako substancja stosowana w preparatach dermatologicznych, może wywoływać szereg działań niepożądanych, które zależą od wielu czynników, takich jak: stężenie substancji w preparacie, powierzchnia aplikacji, stan skóry (zwłaszcza naruszenie ciągłości naskórka), czas stosowania oraz indywidualna wrażliwość pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających kwas borowy.¹

Miejscowe działania niepożądane

Miejscowe reakcje niepożądane po zastosowaniu preparatów z kwasem borowym obejmują głównie zmiany skórne. Do najczęściej obserwowanych należą:^{2 3}

• Podrażnienie skóry
• Zaczerwienienie
• Wysypka
• Wysuszenie skóry
• Stan zapalny skóry (kontaktowe zapalenie skóry)
• Łuszczenie się naskórka

^{4 5 6}

Szczególnie niebezpieczne są reakcje u noworodków i małych dzieci, u których obserwowano rozległe i nasilone zaczerwienienie skóry oraz złuszczanie z początkowym rumieniem, występującym zwłaszcza na pośladkach lub wokół ust. Objawy te wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.⁷

Reakcje alergiczne

U osób predysponowanych może dojść do wystąpienia reakcji nadwrażliwości na kwas borowy, które manifestują się jako:^{8 9}

• Nasilone reakcje skórne
• Świąd
• Rumień
• Pokrzywka

Ogólnoustrojowe działania niepożądane

Istotnym zagrożeniem związanym ze stosowaniem preparatów zawierających kwas borowy jest możliwość jego wchłaniania do krwiobiegu, szczególnie gdy jest stosowany na uszkodzoną skórę, duże powierzchnie ciała lub stosowany długotrwale. Wchłonięty kwas borowy może prowadzić do zatrucia ostrego lub przewlekłego.^{10 11}

Ostre zatrucie kwasem borowym

W przypadku stosowania preparatów z kwasem borowym na uszkodzoną skórę mogą wystąpić następujące objawy zatrucia ostrego:¹²

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe:
  • Brak łaknienia
  • Wymioty
  • Biegunka
  • Krwawe stolce
• Zaburzenia neurologiczne:
  • Drgawki
  • Senność
  • Śpiączka
• Inne objawy ogólnoustrojowe:
  • Gorączka
  • Zapaść
  • Uszkodzenie nerek
  • Skąpomocz

^{13 14}

Przewlekłe zatrucie kwasem borowym

Długotrwałe stosowanie kwasu borowego może prowadzić do kumulacji tej substancji w organizmie i objawów zatrucia przewlekłego, takich jak:¹⁵

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• Zapalenie skóry
• Zaburzenia hormonalne (zaburzenia miesiączkowania)
• Niedokrwistość
• Osłabienie ogólne
• Drgawki
• Wyłysienie

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Na podstawie dostępnych danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających kwas borowy można stworzyć klasyfikację częstości występowania działań niepożądanych zgodnie z konwencją MedDRA:<sup data-drug="Afronis" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane leku przedstawiono zgodnie z klasyfikacją narządów i układów wg MedDRA oraz częstością występowania: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (16 <sup data-drug="Maść borna Aflofarm" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane leku przedstawiono zgodnie z klasyfikacją narządów i układów wg MedDRA oraz częstością występowania: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (17

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Działania niepożądane związane ze stosowaniem kwasu borowego mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów, zwłaszcza w określonych sytuacjach klinicznych i u niektórych grup pacjentów.¹⁸

Szczególne grupy ryzyka

Noworodki i małe dzieci są szczególnie narażone na wystąpienie poważnych działań niepożądanych po zastosowaniu preparatów z kwasem borowym. Wynika to z niedojrzałości bariery skórnej, większego stosunku powierzchni ciała do masy ciała oraz niedojrzałości układów enzymatycznych odpowiedzialnych za metabolizm i wydalanie substancji chemicznych. U dzieci obserwowano ciężkie reakcje skórne wymagające interwencji lekarskiej.¹⁹

Ryzyko przy zastosowaniu na uszkodzoną skórę

Stosowanie preparatów z kwasem borowym na uszkodzoną skórę znacznie zwiększa wchłanianie tej substancji do krwiobiegu, co może prowadzić do ostrego zatrucia objawiającego się zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi, neurologicznymi oraz uszkodzeniem nerek. W skrajnych przypadkach może dojść do zapaści i śpiączki, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.²⁰

Ryzyko przy długotrwałym stosowaniu

Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających kwas borowy, zwłaszcza na duże powierzchnie ciała, może prowadzić do kumulacji tej substancji w organizmie i objawów zatrucia przewlekłego. Szczególnie niebezpieczne mogą być zaburzenia hormonalne, niedokrwistość, drgawki oraz uszkodzenie nerek.^{21 22}

Uszkodzenie nerek

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym jest uszkodzenie nerek i związane z nim zaburzenia czynności wydalniczej (skąpomocz). Uszkodzenie nerek może być nieodwracalne i prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.²³

Zaburzenia neurologiczne

Kwas borowy może powodować zaburzenia neurologiczne w postaci drgawek, senności i śpiączki, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.²⁴

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatów zawierających kwas borowy. Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{25 26}