Właściwości farmakodynamiczne
Kwas borowy

Właściwości farmakodynamiczne kwasu borowego

Kwas borowy (Acidum boricum) to substancja czynna o wielokierunkowym działaniu terapeutycznym, stosowana w preparatach dermatologicznych. Związek ten charakteryzuje się przede wszystkim działaniem przeciwdrobnoustrojowym oraz właściwościami ściągającymi i wysuszającymi. W zależności od zastosowanego stężenia oraz formy leku, właściwości farmakodynamiczne kwasu borowego mogą się nieznacznie różnić.^{1 2}

Działanie przeciwdrobnoustrojowe

Głównym mechanizmem działania kwasu borowego jest aktywność przeciwdrobnoustrojowa, która obejmuje zarówno działanie przeciwbakteryjne, jak i przeciwgrzybicze. Farmakodynamicznie kwas borowy wykazuje działanie:

• Bakteriostatyczne – hamuje wzrost i namnażanie bakterii
• Przeciwgrzybicze – wykazuje działanie grzybostatyczne
• Antyseptyczne – działa odkażająco na skórę

^{3 4 5}

W preparacie Borasol, zawierającym 3% roztwór kwasu borowego, substancja ta stosowana miejscowo wykazuje zarówno działanie przeciwbakteryjne, jak i przeciwgrzybicze. Należy zaznaczyć, że kwas borowy nie wykazuje silnego działania bakteriobójczego, a jedynie bakteriostatyczne, co oznacza, że hamuje wzrost i namnażanie bakterii, nie powodując ich bezpośredniego zniszczenia.^{6 7}

Działanie ściągające i wysuszające

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego kwasu borowego jest jego wpływ na środowisko skóry poprzez:

• Zakwaszanie środowiska – prowadzi do działania ściągającego
• Działanie wysuszające – zmniejsza wilgotność powierzchni skóry
• Efekt osuszający – szczególnie ważny w zapobieganiu nadmiernemu poceniu

^{8 9}

W przypadku preparatu Gemiderma, zawierającego kwas borowy w stężeniu 5 mg/g, działanie związane z zakwaszaniem środowiska prowadzi do efektu ściągającego, wysuszającego i słabo antyseptycznego na skórę. Podobny efekt obserwuje się w przypadku Maści bornej Aflofarm (10% kwasu borowego).^{10 11}

Zastosowanie w preparatach wieloskładnikowych

Kwas borowy jest często stosowany w preparatach wieloskładnikowych, gdzie jego działanie jest uzupełniane przez inne substancje aktywne, co pozwala na osiągnięcie synergistycznego efektu terapeutycznego. W przypadku takich preparatów, kwas borowy wykazuje następujące właściwości:

Synergizm z innymi substancjami przeciwdrobnoustrojowymi

W preparacie Afronis, kwas borowy (3%) działa w synergii z rezorcynolem (2%), lewomentolerm (0,2%) i tymolem (0,05%). Lewomentol wykazuje działanie bakteriobójcze, słabo znieczulające i przeciwświądowe, natomiast tymol i rezorcynol zwiększają działanie przeciwbakteryjne produktu. Kwas borowy działa bakteriostatycznie i dodatkowo nasila antyseptyczne działanie całego preparatu.¹²

Działanie w preparatach przeciwpotnych

W preparacie Antypot, kwas borowy (10%) działa w połączeniu z kwasem salicylowym (1%). Preparat zapobiega nadmiernemu poceniu się stóp dzięki działaniu odkażającemu, ściągającemu i osuszającemu skórę, likwidując jednocześnie przykrą woń potu. Po zastosowaniu miejscowym, substancje czynne preparatu działają odkażająco. Dodatkowo preparat zawiera ałun glinowo-potasowy (10%), który wykazuje działanie ściągające.¹³

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Preparaty zawierające kwas borowy jako substancję czynną są klasyfikowane w różny sposób w zależności od ich zastosowania. Najczęściej są one przypisywane do następujących grup:

^{14 15 16 17 18}

Różnice w stężeniach i formach produktów

Kwas borowy jest stosowany w różnych stężeniach i formach farmaceutycznych, co ma wpływ na jego właściwości farmakodynamiczne:

• Borasol – 3% roztwór na skórę (30 mg/g) – działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
• Gemiderma – 0,5% maść (5 mg/g) – słabe działanie bakterio- i grzybostatyczne, działanie ściągające i wysuszające
• Maść borna Aflofarm – 10% maść (10 g/100 g) – działanie bakterio- i grzybostatyczne, ściągające, wysuszające i słabo antyseptyczne
• Antypot – 10% puder na skórę (100 mg/g) – działanie odkażające w połączeniu z kwasem salicylowym
• Afronis – 3% płyn do stosowania na skórę (3 g/100 g) – działanie bakteriostatyczne i nasilające działanie antyseptyczne
• Homeoplasmine – 4% maść (4 g/100 g) – brak danych dotyczących właściwości farmakodynamicznych

^{19 20 21 22 23 24 25}

Należy zaznaczyć, że w przypadku preparatu Homeoplasmine, zawierającego 4% kwasu borowego, brak jest danych dotyczących właściwości farmakodynamicznych.²⁶

Podsumowanie właściwości farmakodynamicznych

Kwas borowy jest substancją czynną o wielokierunkowym działaniu, którego właściwości farmakodynamiczne obejmują:

1. Działanie przeciwdrobnoustrojowe:
   • Bakteriostatyczne – hamuje wzrost i namnażanie bakterii
   • Grzybostatyczne – hamuje rozwój grzybów
2. Działanie ściągające i wysuszające:
   • Zakwaszanie środowiska skóry
   • Zmniejszanie wilgotności powierzchni skóry
3. Działanie antyseptyczne:
   • Odkażanie powierzchni skóry
   • Nasilanie działania antyseptycznego innych substancji

^{27 28 29}

Te właściwości farmakodynamiczne sprawiają, że kwas borowy jest skutecznym składnikiem preparatów stosowanych w leczeniu różnych schorzeń skóry, szczególnie o podłożu infekcyjnym oraz w preparatach zapobiegających nadmiernemu poceniu.³⁰