Działania niepożądane
Flutykazon

Działania niepożądane flutykazonu

Flutykazon propionian jest substancją należącą do grupy kortykosteroidów stosowanych głównie w leczeniu chorób układu oddechowego, w tym astmy oskrzelowej, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) oraz alergicznego nieżytu nosa. Występuje w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak aerozole do inhalacji, proszki do inhalacji, zawiesiny do nebulizacji oraz aerozole do nosa. Pomimo wysokiej skuteczności terapeutycznej, stosowanie flutykazonu wiąże się z możliwością wystąpienia wielu działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstotliwości występowania.¹

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Jednym z najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem flutykazonu jest kandydoza jamy ustnej i gardła, która pojawia się często u pacjentów stosujących tę substancję w postaci inhalacyjnej.² Wynika to z miejscowego działania immunosupresyjnego kortykosteroidu, który zmniejsza odporność błon śluzowych na zakażenia grzybicze. W rzadkich przypadkach może dojść również do kandydozy przełyku.³

U pacjentów z POChP leczonych flutykazonem często obserwuje się zapalenie płuc oraz zapalenie oskrzeli.⁴ Jest to związane zarówno z chorobą podstawową, jak i z miejscowym działaniem immunosupresyjnym kortykosteroidów, które może zwiększać podatność na infekcje bakteryjne.⁵

Zaburzenia układu immunologicznego

Z niezbyt częstą częstotliwością mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w tym skórne reakcje nadwrażliwości.⁶ Rzadko natomiast obserwuje się poważniejsze reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy (głównie obrzęk twarzy, jamy ustnej i gardła), objawy ze strony układu oddechowego (duszność lub skurcz oskrzeli) oraz reakcje anafilaktyczne, włącznie ze wstrząsem anafilaktycznym.⁷

Zaburzenia endokrynologiczne

Długotrwałe stosowanie flutykazonu, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych wynikających z absorpcji systemowej kortykosteroidu. Rzadko obserwuje się zespół Cushinga, cechy cushingoidalne, zahamowanie czynności kory nadnerczy, spowolnienie wzrostu u dzieci i młodzieży oraz zmniejszenie gęstości mineralnej kości.⁸

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Podczas stosowania flutykazonu, zwłaszcza w połączeniu z długo działającymi beta-2-mimetykami (np. salmeterol), często obserwuje się hipokaliemię (obniżone stężenie potasu we krwi).⁹ Z niezbyt częstą częstotliwością może wystąpić hiperglikemia (podwyższone stężenie glukozy we krwi).¹⁰

Zaburzenia psychiczne

Zaburzenia psychiczne związane ze stosowaniem flutykazonu obserwuje się stosunkowo rzadko, ale mogą one obejmować lęk i zaburzenia snu (niezbyt często),¹¹ a także zmiany zachowania, w tym nadpobudliwość psychoruchową i drażliwość, które występują głównie u dzieci (rzadko).¹² Z częstotliwością nieznaną raportuje się przypadki depresji i agresji, również głównie u dzieci.¹³

Zaburzenia układu nerwowego

Bóle głowy są bardzo częstym działaniem niepożądanym podczas stosowania flutykazonu, zwłaszcza w połączeniu z beta-2-mimetykami.¹⁴ Niezbyt często obserwuje się drżenia.¹⁵

Zaburzenia oka

Długotrwałe stosowanie flutykazonu może prowadzić do powstawania zaćmy (niezbyt często)¹⁶ oraz jaskry (rzadko).¹⁷ Z częstotliwością nieznaną raportuje się przypadki nieostrego widzenia.¹⁸

Zaburzenia serca

Zaburzenia serca związane ze stosowaniem flutykazonu obserwuje się głównie w połączeniu z beta-2-mimetykami. Niezbyt często występują kołatanie serca i tachykardia,¹⁹ a rzadko zaburzenia rytmu serca (w tym częstoskurcz nadkomorowy oraz skurcze dodatkowe).²⁰ Niezbyt często obserwuje się również migotanie przedsionków i chorobę niedokrwienną serca.²¹

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W przypadku stosowania flutykazonu w postaci inhalacyjnej bardzo często obserwuje się zapalenie części nosowej gardła.²² Często występują podrażnienie gardła, chrypka i bezgłos oraz zapalenie zatok.²³

Rzadko obserwuje się paradoksalny skurcz oskrzeli, który objawia się nagle nasilającymi się świstami i dusznością bezpośrednio po przyjęciu leku.²⁴ Jest to poważne działanie niepożądane wymagające natychmiastowego leczenia szybko działającym lekiem rozszerzającym oskrzela.²⁵

W przypadku donosowego stosowania flutykazonu bardzo często występują krwawienia z nosa.²⁶ Często obserwuje się suchość i podrażnienie błony śluzowej nosa i gardła.²⁷ Bardzo rzadko może dojść do perforacji przegrody nosowej.²⁸ Z częstotliwością nieznaną raportuje się przypadki owrzodzenia błony śluzowej nosa.²⁹

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często obserwuje się łatwiejsze siniaczenie (zwiększoną skłonność do powstawania siniaków).³⁰

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Podczas stosowania flutykazonu, zwłaszcza w połączeniu z beta-2-mimetykami, często obserwuje się kurcze mięśni, bóle stawów i bóle mięśni.³¹ U pacjentów z POChP często raportuje się również złamania pourazowe.³²

Dzieci i młodzież

Dzieci i młodzież są szczególnie narażone na ogólnoustrojowe działania niepożądane flutykazonu ze względu na większą powierzchnię ciała w stosunku do masy ciała oraz niedojrzałość metaboliczną. Zahamowanie wzrostu jest poważnym działaniem niepożądanym, które może wystąpić u dzieci i młodzieży podczas długotrwałego stosowania flutykazonu.³³

U dzieci mogą również wystąpić zmiany zachowania, takie jak lęk, zaburzenia snu, nadmierna aktywność oraz drażliwość.³⁴

Miejscowe działania niepożądane

W przypadku stosowania flutykazonu w postaci inhalacyjnej często występuje kandydoza jamy ustnej i gardła (pleśniawki) oraz chrypka. Płukanie jamy ustnej wodą po inhalacji może zmniejszyć ryzyko wystąpienia tych działań niepożądanych.³⁵

W przypadku stosowania flutykazonu donosowo często występują uczucie dyskomfortu w jamie nosowej (w tym podrażnienie, pieczenie, swędzenie), kichanie, suchość jamy nosowej, kaszel, suchość w gardle oraz podrażnienie gardła.³⁶

Tabela działań niepożądanych związanych z flutykazonem

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Mimo że większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem flutykazonu ma charakter łagodny i przemijający, niektóre z nich mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia pacjenta. Do najpoważniejszych niebezpieczeństw należą:

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, są rzadkimi, ale potencjalnie zagrażającymi życiu działaniami niepożądanymi. Objawiają się one nagłym spadkiem ciśnienia tętniczego, nasileniem duszności, obrzękiem naczynioruchowym (obrzękiem twarzy, warg, języka i gardła), skurczem oskrzeli oraz pokrzywką.³⁷ W przypadku wystąpienia takich objawów należy natychmiast przerwać stosowanie leku i niezwłocznie szukać pomocy medycznej.

Paradoksalny skurcz oskrzeli

Paradoksalny skurcz oskrzeli jest rzadkim, ale poważnym działaniem niepożądanym, które objawia się nagłym nasileniem świstów i duszności bezpośrednio po zastosowaniu leku.³⁸ Jest to stan zagrażający życiu, który wymaga natychmiastowego leczenia szybko działającym lekiem rozszerzającym oskrzela oraz przerwania stosowania flutykazonu.³⁹

Działania ogólnoustrojowe

Długotrwałe stosowanie flutykazonu, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych, takich jak zespół Cushinga, zahamowanie czynności kory nadnerczy, zahamowanie wzrostu u dzieci i młodzieży oraz zmniejszenie gęstości mineralnej kości (osteoporoza).⁴⁰

U dzieci i młodzieży zahamowanie wzrostu jest szczególnie niepokojącym działaniem niepożądanym, które może mieć długotrwałe konsekwencje dla rozwoju.⁴¹

Zaburzenia oka

Długotrwałe stosowanie flutykazonu może prowadzić do rozwoju zaćmy i jaskry, które nieleczone mogą prowadzić do utraty wzroku.⁴²

Perforacja przegrody nosowej

Przy donosowym stosowaniu flutykazonu, zwłaszcza przez dłuższy czas, bardzo rzadko może dojść do perforacji przegrody nosowej.⁴³ Jest to poważne powikłanie, które może wymagać interwencji chirurgicznej.

Infekcje oportunistyczne

Miejscowe działanie immunosupresyjne flutykazonu zwiększa ryzyko rozwoju infekcji oportunistycznych, takich jak kandydoza jamy ustnej i gardła oraz kandydoza przełyku.⁴⁴

U pacjentów z POChP zwiększa się również ryzyko zapalenia płuc i zapalenia oskrzeli.⁴⁵

Wnioski

Flutykazon propionian jest substancją o udowodnionej skuteczności w leczeniu wielu chorób układu oddechowego, jednak jego stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych o różnym nasileniu – od łagodnych do poważnych, zagrażających życiu. Większość działań niepożądanych ma charakter miejscowy i jest związana z drogą podania leku, jednak długotrwałe stosowanie flutykazonu, zwłaszcza w dużych dawkach, może prowadzić do ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki flutykazonu przez możliwie najkrótszy czas potrzebny do kontroli objawów choroby oraz regularne monitorowanie stanu pacjenta. Szczególnie istotne jest monitorowanie dzieci i młodzieży pod kątem potencjalnego zahamowania wzrostu oraz pacjentów predysponowanych do rozwoju jaskry, zaćmy i osteoporozy.

W przypadku stosowania flutykazonu w postaci inhalacyjnej ważne jest płukanie jamy ustnej wodą po inhalacji, co może zmniejszyć ryzyko wystąpienia kandydozy jamy ustnej i gardła oraz chrypki. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy skonsultować się z lekarzem, który może zmodyfikować dawkę leku lub zalecić alternatywne leczenie.