Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Dorzolamid

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania dorzolamidu

Dorzolamid, stosowany jako substancja aktywna w leczeniu jaskry, wymaga zachowania szeregu środków ostrożności związanych z jego potencjalnymi działaniami niepożądanymi oraz interakcjami. Jako sulfonamid podawany miejscowo do oka, dorzolamid wchłania się do krążenia ogólnego, co może powodować skutki systemowe wymagające szczególnej uwagi.¹

Wpływ na układy sercowo-naczyniowy i oddechowy

W preparatach zawierających dorzolamid w połączeniu z tymololem (beta-adrenolitykiem), należy zwrócić szczególną uwagę na możliwość wystąpienia ogólnoustrojowych działań niepożądanych charakterystycznych dla leków blokujących receptory beta-adrenergiczne. Częstość występowania tych działań jest mniejsza przy podaniu miejscowym do oka niż przy podaniu ogólnym.²

U pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego (choroba niedokrwienna serca, dławica Prinzmetala, niewydolność serca) oraz hipotensją należy przeprowadzić dokładną ocenę ryzyka przed zastosowaniem preparatów zawierających dorzolamid i tymolol. Należy również zachować ostrożność u pacjentów z blokiem serca pierwszego stopnia ze względu na niekorzystny wpływ beta-adrenolityków na czas przewodzenia impulsów elektrycznych.³

Szczególna ostrożność wymagana jest podczas leczenia pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia obwodowego, takimi jak ciężka postać choroby Raynauda lub zespół Raynauda.⁴

W przypadku układu oddechowego, po podaniu niektórych leków okulistycznych o działaniu beta-adrenolitycznym zgłaszano występowanie reakcji ze strony układu oddechowego, w tym zgonów spowodowanych skurczem oskrzeli u pacjentów z astmą. Należy zachować ostrożność w przypadku stosowania produktów zawierających dorzolamid i tymolol u pacjentów z łagodną lub umiarkowanie ciężką postacią przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).⁵

Wpływ na układ immunologiczny i nadwrażliwość

Dorzolamid zawiera grupę sulfonamidową, która jest typowa dla wszystkich sulfonamidów. Mimo miejscowego podania do oka, dorzolamid wchłania się do krążenia ogólnego, co może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych charakterystycznych dla ogólnie podawanych sulfonamidów.⁶

Po miejscowym podaniu dorzolamidu mogą wystąpić ciężkie reakcje nadwrażliwości, takie jak zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczna nekroliza naskórka (toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka). W przypadku stwierdzenia objawów ciężkich działań niepożądanych lub nadwrażliwości należy natychmiast przerwać stosowanie produktu.⁷

Podczas stosowania beta-adrenolityków u pacjentów, u których w wywiadzie stwierdzono atopię lub ciężkie reakcje anafilaktyczne na wiele alergenów, może wystąpić zwiększona reaktywność na powtórny kontakt z tymi alergenami. Pacjenci ci mogą nie reagować na dawki adrenaliny stosowane standardowo w leczeniu reakcji anafilaktycznych.⁸

Zaburzenia czynności wątroby i nerek

Nie prowadzono badań dotyczących stosowania dorzolamidu u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania go u tych pacjentów.⁹

W przypadku produktów zawierających sam dorzolamid, nie badano również ich stosowania u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (klirens kreatyniny < 30 ml/min). Ponieważ dorzolamid i jego metabolity są wydalane głównie przez nerki, stosowanie produktów zawierających tę substancję u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek nie jest zalecane.¹⁰

Kamica układu moczowego

Leczenie doustnymi inhibitorami anhydrazy węglanowej jest związane z występowaniem kamicy układu moczowego wskutek zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, szczególnie u pacjentów z kamicą nerkową w wywiadzie. Pomimo że podczas stosowania dorzolamidu miejscowo nie zaobserwowano występowania zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, zgłaszano niezbyt częste przypadki kamicy układu moczowego.¹¹

Ponieważ dorzolamid jest inhibitorem anhydrazy węglanowej stosowanym miejscowo, który wchłania się do krążenia ogólnego, u pacjentów z kamicą nerkową w wywiadzie ryzyko wystąpienia kamicy układu moczowego może być zwiększone podczas stosowania tego produktu.¹²

Stosowanie jednoczesne z innymi lekami

U pacjentów otrzymujących doustne inhibitory anhydrazy węglanowej i jednocześnie stosujących dorzolamid miejscowo, istnieje możliwość wystąpienia nasilenia ogólnoustrojowego działania inhibitorów anhydrazy węglanowej. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania dorzolamidu i doustnych inhibitorów anhydrazy węglanowej.¹³

W przypadku preparatów zawierających dorzolamid w połączeniu z tymololem, wpływ na ciśnienie wewnątrzgałkowe czy też znane ogólnoustrojowe skutki blokady receptorów beta-adrenergicznych mogą być silniejsze u pacjentów przyjmujących już lek beta-adrenolityczny o działaniu ogólnym. U tych pacjentów należy ściśle obserwować reakcję. Nie zaleca się również stosowania jednocześnie dwóch podawanych miejscowo leków blokujących receptory beta-adrenergiczne.¹⁴

Wpływ na rogówkę i spojówki

U pacjentów z istniejącymi przewlekłymi uszkodzeniami rogówki i/lub po wewnątrzgałkowym zabiegu chirurgicznym odnotowano obrzęk i nieodwracalną dekompensację rogówki podczas stosowania dorzolamidu. Możliwość rozwoju obrzęku rogówki jest bardziej prawdopodobna u pacjentów ze zmniejszoną liczbą komórek śródbłonka. Zalecając stosowanie produktów zawierających dorzolamid pacjentom z tej grupy, należy przedsięwziąć odpowiednie środki ostrożności.¹⁵

W badaniach klinicznych w czasie długotrwałego stosowania dorzolamidu obserwowano miejscowe objawy niepożądane, głównie zapalenie spojówek i podrażnienie powiek. Niektóre z tych reakcji miały obraz kliniczny i przebieg reakcji alergicznej, która ustępowała po zakończeniu stosowania leku. W tych sytuacjach należy rozważyć konieczność przerwania leczenia dorzolamidem.¹⁶

Leki okulistyczne o działaniu beta-adrenolitycznym mogą także wywołać objawy suchego oka. Należy zatem zachować ostrożność w przypadku ich stosowania u pacjentów z chorobami rogówki.¹⁷

Inne specjalne ostrzeżenia

Podczas stosowania środków hamujących wytwarzanie cieczy wodnistej (np. dorzolamidu, tymololu) po zabiegach filtracyjnych opisywano przypadki odwarstwienia naczyniówki oka z jednoczesną hipotonią wewnątrzgałkową.¹⁸

W przypadku leków zawierających tymolol, nie zaleca się nagłego odstawienia leku u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca – produkt należy odstawiać stopniowo. Dodatkowo, beta-adrenolityki mogą maskować objawy hipoglikemii u pacjentów z cukrzycą oraz objawy nadczynności tarczycy.¹⁹

Beta-adrenolityki mogą również hamować ogólnoustrojowy efekt pobudzenia receptorów beta-adrenergicznych przez adrenalinę. Jeśli pacjent stosuje tymolol, należy poinformować o tym anestezjologa przed zabiegiem operacyjnym. Terapia lekami beta-adrenolitycznymi może również pogorszyć objawy miastenii.²⁰

Leczenie pacjentów z ostrą jaskrą z zamkniętym kątem wymaga, poza podawaniem leków obniżających ciśnienie wewnątrzgałkowe, także innych interwencji terapeutycznych. Nie badano zastosowania dorzolamidu u pacjentów z ostrą jaskrą z zamkniętym kątem.²¹

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Dorzolamid nie był badany u pacjentów urodzonych przed 36. tygodniem ciąży oraz u noworodków w pierwszym tygodniu życia. Ze względu na możliwe ryzyko wystąpienia kwasicy metabolicznej, pacjenci ze znaczną niedojrzałością cewek nerkowych powinni otrzymywać dorzolamid po ostrożnym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka związanego z leczeniem.²²

Z powodu niewielkiej liczby danych nie odnotowano znaczących różnic w profilu działań niepożądanych u dzieci w porównaniu z osobami dorosłymi. Należy jednak pamiętać, że oczy dzieci wykazują silniejszą reakcję na bodźce niż oczy osób dorosłych, co może wpływać na skuteczność leczenia.²³

Stosowanie soczewek kontaktowych

Preparaty zawierające benzalkoniowy chlorek jako środek konserwujący mogą być absorbowane przez miękkie soczewki kontaktowe i zmieniać ich zabarwienie. Należy usunąć soczewki kontaktowe przed zakropleniem i odczekać co najmniej 15 minut przed ponownym założeniem.²⁴

Benzalkoniowy chlorek może powodować także podrażnienie oczu, objawy zespołu suchego oka lub wpływać na film łzowy i powierzchnię rogówki. Należy go stosować ostrożnie u pacjentów z zespołem suchego oka lub z uszkodzeniami rogówki. Pacjentów leczonych długotrwale należy regularnie kontrolować.²⁵

W przypadku preparatów bez środków konserwujących (np. Cosopt PF), nie przeprowadzono badań dotyczących stosowania ich u pacjentów używających soczewek kontaktowych.²⁶