Właściwości farmakodynamiczne
Dezogestrel

Właściwości farmakodynamiczne dezogestrelu

Dezogestrel należy do grupy farmakoterapeutycznej hormonalnych środków antykoncepcyjnych do stosowania ogólnego, podgrupy progestagenów, i jest oznaczony kodem ATC: G03AC09. Jest syntetycznym progestagenem stosowanym zarówno w preparatach jednoskładnikowych zawierających tylko progestagen, jak i w preparatach złożonych w połączeniu z estrogenami.^{1 2}

Mechanizm działania

Dezogestrel w produktach jednoskładnikowych (zawierających tylko progestagen) działa antykoncepcyjnie w sposób odmienny od tradycyjnych tabletek zawierających wyłącznie progestagen. Jego głównym mechanizmem działania jest hamowanie owulacji, co odróżnia go od klasycznych środków zawierających wyłącznie progestagen.^{3 4}

Dodatkowym mechanizmem działania dezogestrelu jest zwiększenie lepkości śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników i dodatkowo zabezpiecza przed ciążą.^{5 6}

W preparatach złożonych, zawierających dezogestrel w połączeniu z etynyloestradiolem, mechanizm działania antykoncepcyjnego opiera się na współdziałaniu różnych czynników. Najważniejszymi z nich są hamowanie owulacji oraz zmiany w konsystencji śluzu szyjkowego.^{7 8}

Skuteczność kliniczna

Badania kliniczne przeprowadzone dla dezogestrelu w preparatach jednoskładnikowych wykazały wysoką skuteczność antykoncepcyjną. W badaniu przeprowadzonym przez 2 cykle, częstość występowania owulacji określono na zaledwie 1% (1/103) przy 95% przedziale ufności wynoszącym 0,02%-5,29% w grupie zgodnej z zaplanowanym leczeniem „intention-to-treat”.^{9 10}

Co istotne, zahamowanie owulacji występuje już od pierwszego cyklu stosowania dezogestrelu.^{11 12} Po przerwaniu stosowania preparatów zawierających dezogestrel, powrót owulacji następuje stosunkowo szybko – w cytowanych badaniach średnio po 17 dniach (zakres 7-30 dni) od zaprzestania przyjmowania leku.^{13 14}

W badaniach porównawczych skuteczności antykoncepcyjnej (z maksymalnie dozwolonym 3-godzinnym pominięciem w przyjmowaniu tabletki), całkowity współczynnik Pearla dla dezogestrelu wynosił 0,4 (95% przedział ufności 0,09-1,20), w porównaniu z wartością 1,6 (95% przedział ufności 0,42-3,96) dla tabletek zawierających 30 mikrogramów lewonorgestrelu.^{15 16}

Współczynnik Pearla dla preparatów zawierających dezogestrel jest porównywalny ze wskaźnikiem określonym dla złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych w ogólnej populacji kobiet stosujących doustne środki antykoncepcyjne.^{17 18}

W przypadku złożonych preparatów antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel w połączeniu z etynyloestradiolem, w największym badaniu wieloośrodkowym (n=23 258 cykli lub n=26 822 cykli, w zależności od źródła) nieskorygowany indeks Pearla oszacowano na wartość 0,1-0,18 (95% przedział ufności 0,0-0,46).^{19 20}

Wpływ na parametry fizjologiczne organizmu

Stosowanie dezogestrelu w tabletkach zawierających wyłącznie progestagen prowadzi do zmniejszenia stężenia estradiolu w organizmie do poziomu odpowiadającego wczesnej fazie pęcherzykowej (folikularnej) cyklu.^{21 22}

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego jest brak wpływu dezogestrelu na ważne parametry metaboliczne organizmu. W badaniach klinicznych nie wykazano klinicznie istotnego wpływu na metabolizm węglowodanów, gospodarkę lipidową oraz hemostazę.^{23 24 25}

Dodatkowe korzyści stosowania preparatów zawierających dezogestrel

W przypadku złożonych preparatów antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel w połączeniu z etynyloestradiolem, oprócz działania antykoncepcyjnego, obserwuje się dodatkowe korzystne efekty:²⁶

• Większa regularność cykli miesiączkowych²⁷
• Zmniejszenie bolesności miesiączkowania²⁸
• Zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych²⁹
• Zmniejszenie ryzyka niedokrwistości z niedoboru żelaza (związane z mniejszą obfitością krwawień)³⁰

Dodatkowo, u kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające większe dawki hormonów (50 μg etynyloestradiolu), wykazano zmniejszone ryzyko wystąpienia:³¹

• włóknisto-torbielowatych guzów piersi³²
• torbieli jajników³³
• zapalenia narządów miednicy mniejszej³⁴
• ciąży pozamacicznej³⁵
• raka endometrium³⁶
• raka jajnika³⁷

Należy jednak zaznaczyć, że wciąż nie ustalono jednoznacznie, czy podobne korzyści dotyczą również stosowania preparatów zawierających mniejsze dawki hormonów, w tym dezogestrelu w niższych dawkach.^{38 39}

Charakterystyka farmakokinetyczna w populacjach szczególnych

Dzieci i młodzież

Brak jest dostępnych danych klinicznych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa stosowania dezogestrelu (zarówno w preparatach jednoskładnikowych, jak i złożonych) u młodzieży w wieku poniżej 18 lat.^{40 41 42}

Dane dotyczące krwawień podczas stosowania dezogestrelu

W badaniach klinicznych z zastosowaniem złożonych środków antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel zaobserwowano, że u niektórych kobiet występowały zmiany w charakterze krwawień miesiączkowych. W jednym z badań po 6-miesięcznym cyklu leczenia:⁴³

• 7,2% kobiet zgłosiło brak krwawienia z odstawienia⁴⁴
• 9,2-12,5% kobiet zgłosiło występowanie nieregularnego krwawienia^{45 46}