Wskazania do stosowania
Dezogestrel

Wskazania do stosowania substancji czynnej dezogestrel

Dezogestrel jest syntetycznym progestagenem, składnikiem aktywnym preparatów antykoncepcyjnych dostępnych na rynku farmaceutycznym. Występuje w dwóch podstawowych formach: jako składnik jednoskładnikowych tabletek antykoncepcyjnych (pigułek zawierających tylko progestagen) lub jako składnik złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych (w połączeniu z etynyloestradiolem).^{1 2 3}

Dezogestrel w jednoskładnikowej antykoncepcji

Preparaty zawierające wyłącznie dezogestrel w dawce 75 mikrogramów (μg) są wskazane do stosowania jako środki antykoncepcyjne. Do tej grupy należą takie produkty lecznicze jak: Azalia, Cerazette, Desogestrel Symphar, Dessette mono, Lemena, Limetic, Ovulan czy Symonette.^{4 5 6}

Preparaty jednoskładnikowe z dezogestrelem są przeznaczone do stosowania jako doustna metoda zapobiegania ciąży. W przeciwieństwie do tradycyjnych tabletek progestagenowych (minipigułek), działanie antykoncepcyjne preparatów zawierających dezogestrel w dawce 75 μg opiera się przede wszystkim na hamowaniu owulacji, co zwiększa ich skuteczność antykoncepcyjną.^{7 8}

Dezogestrel w złożonej antykoncepcji hormonalnej

Dezogestrel występuje również jako składnik złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, w połączeniu z etynyloestradiolem. W tej formie jest składnikiem takich preparatów jak: Dessette, Dessette forte, Marvelon, Mercilon, Novynette, Ovulastan, Ovulastan Forte czy Regulon.^{9 10 11}

W preparatach złożonych dezogestrel występuje najczęściej w dawce 150 mikrogramów (0,15 mg) w połączeniu z etynyloestradiolem w dawce:

• 20 mikrogramów (0,02 mg) – np. Dessette, Mercilon, Novynette, Ovulastan
• 30 mikrogramów (0,03 mg) – np. Dessette forte, Marvelon, Ovulastan Forte, Regulon

^{12 13 14 15}

Indywidualizacja wyboru preparatu ze złożoną antykoncepcją

W przypadku złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel i etynyloestradiol, szczególną uwagę należy zwrócić na indywidualną ocenę czynników ryzyka u pacjentki. W charakterystykach produktów leczniczych (np. Dessette, Dessette forte, Marvelon, Mercilon, Novynette, Ovulastan, Ovulastan Forte, Regulon) podkreślono, że decyzja o przepisaniu tych produktów powinna zostać podjęta na podstawie dokładnej analizy czynników ryzyka występujących u konkretnej pacjentki.^{16 17}

Szczególną uwagę należy zwrócić na ocenę ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej u pacjentki oraz ryzyka tej choroby związanego ze stosowaniem konkretnego produktu zawierającego dezogestrel w porównaniu z innymi złożonymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi.^{18 19}

Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentce stosowanie dezogestrelu

Wskazania do jednoskładnikowej antykoncepcji z dezogestrelem

Tabletki zawierające wyłącznie dezogestrel (75 μg) mogą być szczególnie zalecane w następujących przypadkach:

• U kobiet, u których występują przeciwwskazania do stosowania estrogenów lub które nie tolerują estrogenów
• U kobiet karmiących piersią (po ustabilizowaniu laktacji)
• U kobiet z czynnikami ryzyka zakrzepicy (np. wywiad rodzinny, wiek powyżej 35 lat, otyłość, palenie tytoniu)
• U kobiet z migreną (szczególnie z aurą)
• U kobiet z podwyższonym ciśnieniem tętniczym
• U kobiet, które preferują antykoncepcję bez estrogenów

^{20 21 22}

Preparaty jednoskładnikowe z dezogestrelem charakteryzują się wysoką skutecznością antykoncepcyjną, porównywalną z preparatami złożonymi, przy mniejszym wpływie na parametry metaboliczne i ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych.^{23 24}

Wskazania do złożonej antykoncepcji hormonalnej z dezogestrelem

Złożone tabletki antykoncepcyjne zawierające dezogestrel i etynyloestradiol mogą być zalecane w następujących przypadkach:

• U kobiet preferujących regularne krwawienia miesiączkowe
• U kobiet pragnących dodatkowych korzyści pozaantykoncepcyjnych, takich jak zmniejszenie nasilenia bolesnych miesiączek czy objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego
• U kobiet z trądzikiem lub łojotokiem
• U kobiet bez istotnych czynników ryzyka powikłań zakrzepowo-zatorowych

^{25 26}

Wybór pomiędzy preparatami z różną zawartością etynyloestradiolu

W przypadku złożonych preparatów antykoncepcyjnych zawierających dezogestrel, wybór między produktami z różną zawartością etynyloestradiolu (20 μg vs 30 μg) powinien uwzględniać:

• Preparaty z mniejszą dawką etynyloestradiolu (20 μg) mogą być preferowane u kobiet:
  • Z tendencją do występowania działań niepożądanych zależnych od estrogenów (np. nudności, tkliwość piersi)
  • Z podwyższonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych
  • Z istniejącymi zaburzeniami metabolicznymi
• Preparaty z wyższą dawką etynyloestradiolu (30 μg) mogą być rozważane u kobiet:
  • Z występującymi krwawieniami międzymiesiączkowymi przy stosowaniu preparatów z niższą dawką etynyloestradiolu
  • Wymagających silniejszego działania antykoncepcyjnego przy jednoczesnym przyjmowaniu leków obniżających skuteczność antykoncepcji hormonalnej
  • Z nasilonymi objawami androgenizacji (np. nasilony trądzik, łojotok)

^{27 28}

Ocena indywidualnego ryzyka przed przepisaniem

Przed przepisaniem preparatów zawierających dezogestrel (zarówno jednoskładnikowych, jak i złożonych) należy przeprowadzić dokładną ocenę czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Wywiadu medycznego pacjentki
• Wywiadu rodzinnego (szczególnie w kierunku chorób sercowo-naczyniowych i zakrzepowo-zatorowych)
• Obecności chorób współistniejących
• Przyjmowanych leków mogących wchodzić w interakcje z antykoncepcją hormonalną
• Wieku pacjentki
• Występowania czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, dyslipidemia, otyłość)
• Preferencji pacjentki dotyczącej rodzaju antykoncepcji

^{29 30}

W przypadku złożonych preparatów antykoncepcyjnych należy szczególnie starannie ocenić ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i rozważyć stosunek korzyści do ryzyka w porównaniu z innymi dostępnymi metodami antykoncepcji.^{31 32}