Dawkowanie i sposób podawania
Dezogestrel

Dawkowanie i sposób podawania dezogestrelu

Dezogestrel to syntetyczny progestagen stosowany w antykoncepcji hormonalnej, zarówno jako składnik tabletek jednoskładnikowych (zawierających wyłącznie progestagen), jak i w połączeniu z etynyloestradiolem w tabletkach dwuskładnikowych. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat dawkowania i sposobu podawania tej substancji z uwzględnieniem różnych preparatów oraz szczególnych sytuacji klinicznych.¹

Dawkowanie podstawowe preparatów jednoskładnikowych (minipigułki)

W przypadku preparatów zawierających wyłącznie dezogestrel, typowa dawka wynosi 75 mikrogramów (0,075 mg) dezogestrelu, przyjmowana raz na dobę. Tabletki należy przyjmować codziennie o tej samej porze, aby odstęp czasowy między przyjęciem dwóch tabletek wynosił zawsze 24 godziny, co jest kluczowe dla zachowania skuteczności antykoncepcyjnej.^{2 3}

Preparat jednoskładnikowy z dezogestrelem przyjmuje się w sposób ciągły, bez przerw między opakowaniami. Pierwszą tabletkę należy przyjąć pierwszego dnia krwawienia miesiączkowego, a następnie kontynuować przyjmowanie jednej tabletki dziennie, niezależnie od wystąpienia ewentualnego krwawienia. Po zakończeniu jednego opakowania należy natychmiast rozpocząć przyjmowanie tabletek z nowego opakowania, bez robienia jakiejkolwiek przerwy.^{4 5}

Dawkowanie preparatów dwuskładnikowych

W tabletkach antykoncepcyjnych dwuskładnikowych dezogestrel występuje w połączeniu z etynyloestradiolem w dawkach:

• 0,15 mg dezogestrelu + 0,02 mg etynyloestradiolu (preparaty niskodawkowe)⁶
• 0,15 mg dezogestrelu + 0,03 mg etynyloestradiolu (preparaty standardowe)⁷

Tabletki dwuskładnikowe przyjmuje się przez 21 dni, a następnie należy zrobić 7-dniową przerwę, podczas której zwykle występuje krwawienie z odstawienia. Po przerwie należy rozpocząć przyjmowanie tabletek z kolejnego opakowania.⁸

Rozpoczęcie przyjmowania dezogestrelu

Sposób rozpoczęcia przyjmowania dezogestrelu różni się w zależności od wcześniej stosowanych metod antykoncepcji oraz szczególnych sytuacji klinicznych:

Brak wcześniejszej antykoncepcji hormonalnej

Jeżeli pacjentka nie stosowała wcześniej żadnej metody antykoncepcji hormonalnej, przyjmowanie dezogestrelu należy rozpocząć w pierwszym dniu cyklu miesiączkowego (dzień 1 to pierwszy dzień krwawienia). Możliwe jest również rozpoczęcie między 2. a 5. dniem cyklu, jednak w takim przypadku przez pierwsze 7 dni przyjmowania tabletek zaleca się stosowanie dodatkowej mechanicznej metody antykoncepcji.^{9 10}

Zmiana ze złożonego horminalnego środka antykoncepcyjnego

Przy zmianie z tabletki dwuskładnikowej, systemu transdermalnego lub systemu dopochwowego na dezogestrel, pacjentka powinna rozpocząć przyjmowanie dezogestrelu:

• Najlepiej następnego dnia po przyjęciu ostatniej tabletki zawierającej substancje czynne poprzedniego złożonego środka antykoncepcyjnego
• W dniu usunięcia systemu terapeutycznego dopochwowego lub systemu transdermalnego
• Najpóźniej w dniu, w którym należałoby zastosować kolejny system lub przyjąć pierwszą tabletkę po przerwie lub po zakończeniu przyjmowania tabletek placebo

^{11 12}

W przypadku rozpoczęcia przyjmowania dezogestrelu w późniejszym terminie, np. w dniu po standardowej przerwie w przyjmowaniu tabletek lub po przyjęciu ostatniej tabletki placebo, zaleca się stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji (mechanicznej) przez pierwsze 7 dni przyjmowania tabletek.¹³

Zmiana z preparatu zawierającego tylko progestagen

Pacjentka może dokonać zmiany z minitabletek zawierających inny progestagen w dowolnym dniu i rozpocząć przyjmowanie dezogestrelu następnego dnia. W przypadku zmiany z implantu lub systemu terapeutycznego domacicznego – w dniu ich usunięcia, a w przypadku iniekcji – w dniu, na który przypada termin kolejnej iniekcji. W żadnym z tych przypadków nie jest konieczne stosowanie dodatkowej metody antykoncepcji.^{14 15}

Po poronieniu w pierwszym trymestrze ciąży

Zaleca się rozpoczęcie przyjmowania dezogestrelu natychmiast po poronieniu w pierwszym trymestrze. W tym przypadku nie jest konieczne stosowanie dodatkowych metod antykoncepcji.^{16 17}

Po porodzie lub poronieniu w drugim trymestrze ciąży

Należy doradzić kobiecie rozpoczęcie przyjmowania dezogestrelu między 21. a 28. dniem po porodzie lub po poronieniu w drugim trymestrze ciąży. W przypadku późniejszego rozpoczęcia przyjmowania tabletek, należy zastosować dodatkową mechaniczną metodę antykoncepcji przez pierwsze 7 dni. Jeśli doszło już do stosunku płciowego, przed rozpoczęciem stosowania dezogestrelu należy wykluczyć ciążę lub poczekać do wystąpienia pierwszej miesiączki.^{18 19}

Specjalne grupy pacjentów

Pacjentki z zaburzeniami czynności nerek

Nie przeprowadzono badań klinicznych w tej grupie pacjentek, dlatego brak jest specyficznych zaleceń dotyczących dostosowania dawkowania.^{20 21}

Pacjentki z zaburzeniami czynności wątroby

Nie przeprowadzono badań klinicznych u pacjentek z niewydolnością wątroby. Ponieważ metabolizm hormonów steroidowych może być zaburzony u pacjentek z ciężkimi chorobami wątroby, stosowanie dezogestrelu nie jest wskazane u tych kobiet do czasu powrotu parametrów czynności wątroby do wartości prawidłowych.^{22 23}

Dzieci i młodzież

Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności dezogestrelu u młodzieży poniżej 18. roku życia. Brak dostępnych danych.^{24 25}

Postępowanie w przypadku pominięcia tabletki

Skuteczność antykoncepcyjna może być zmniejszona, jeżeli pomiędzy przyjęciem dwóch tabletek nastąpi przerwa dłuższa niż 36 godzin. Postępowanie w takich przypadkach przedstawia się następująco:^{26 27}

• Opóźnienie mniejsze niż 12 godzin: należy jak najszybciej przyjąć pominiętą tabletkę, a kolejną o zwykłej porze. W tym przypadku skuteczność antykoncepcyjna jest zachowana i nie ma potrzeby stosowania dodatkowych metod antykoncepcji.²⁸
• Opóźnienie większe niż 12 godzin: należy jak najszybciej przyjąć pominiętą tabletkę, a kolejną o zwykłej porze. Dodatkowo przez następnych 7 dni należy stosować dodatkową metodę antykoncepcji (mechaniczną).²⁹

Jeżeli pacjentka zapomniała przyjąć tabletki w pierwszym tygodniu stosowania produktu i odbył się stosunek płciowy w tygodniu poprzedzającym pominięcie tabletek, należy rozważyć możliwość zajścia w ciążę.³⁰

Postępowanie w przypadku zaburzeń żołądkowo-jelitowych

W przypadku wystąpienia ciężkich zaburzeń żołądkowo-jelitowych wchłanianie produktu może nie być całkowite i należy zastosować dodatkowe środki antykoncepcyjne.³¹

Jeśli w ciągu 3-4 godzin po przyjęciu tabletki wystąpią wymioty, wchłanianie substancji czynnej może nie być całkowite. W takim przypadku należy postąpić tak, jak w razie pominięcia zażycia tabletki, co opisano powyżej.^{32 33}

Nadzór nad leczeniem

Przed przepisaniem dezogestrelu zaleca się przeprowadzenie dokładnego wywiadu lekarskiego oraz wykonanie szczegółowego badania ginekologicznego w celu wykluczenia ciąży. Należy również zbadać występowanie zaburzeń krwawienia, takich jak skąpe miesiączkowanie czy brak miesiączki, przed rozpoczęciem terapii.³⁴

Okres pomiędzy wizytami kontrolnymi powinien być ustalany indywidualnie dla każdej pacjentki. Jeżeli przepisany produkt leczniczy może mieć wpływ na przebieg utajonej lub jawnej choroby, należy odpowiednio zaplanować częstotliwość badań kontrolnych.^{35 36}

Pomimo regularnego stosowania dezogestrelu mogą wystąpić zaburzenia krwawienia. Jeśli krwawienia są bardzo częste i nieregularne, należy rozważyć zastosowanie innej metody antykoncepcji. W przypadku utrzymywania się objawów, należy wykluczyć przyczyny organiczne.³⁷

Postępowanie w przypadku braku krwawienia miesiączkowego podczas leczenia zależy od tego, czy tabletki były przyjmowane zgodnie z zaleceniami i może obejmować wykonanie testu ciążowego. W przypadku potwierdzenia ciąży, należy przerwać leczenie.^{38 39}

Należy poinformować pacjentkę, że dezogestrel nie chroni przed zakażeniem HIV (AIDS) ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.^{40 41}

Szczegółowa tabela dawkowania dezogestrelu

Schemat postępowania przy pominięciu tabletki zawierającej dezogestrel

Schemat rozpoczęcia przyjmowania dezogestrelu