Interakcje
Cyprofloksacyna

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Cyprofloksacyna, należąca do grupy fluorochinolonów, wchodzi w liczne interakcje z innymi produktami leczniczymi, substancjami mineralnymi oraz pokarmami. Charakterystyka farmakologiczna tej substancji sprawia, że może ona zarówno ulegać wpływowi innych leków, jak i sama modyfikować metabolizm i efekt działania wielu produktów leczniczych. W niniejszym opracowaniu szczegółowo przedstawiono znane interakcje cyprofloksacyny, ich mechanizmy i znaczenie kliniczne.¹

Wpływ innych leków na biodostępność cyprofloksacyny

Wchłanianie cyprofloksacyny może być istotnie ograniczone przez szereg czynników. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:²

Tworzenie kompleksów chelatowych

Jednoczesne podawanie cyprofloksacyny (przyjmowanej doustnie) z lekami zawierającymi wielowartościowe kationy lub substancje mineralne (np. jony wapnia, magnezu, glinu, żelaza) powoduje powstawanie kompleksów chelatowych, co znacząco zmniejsza wchłanianie cyprofloksacyny. Dotyczy to następujących produktów:³

• Polimery wiążące fosforany (np. sewelamer, węglan lantanu)
• Sukralfat
• Leki zobojętniające sok żołądkowy
• Leki o dużej pojemności buforowej (np. tabletki dydanozyny)

Z tego powodu cyprofloksacynę należy przyjmować albo 1-2 godziny przed podaniem wymienionych produktów, albo co najmniej 4 godziny po ich zastosowaniu. Wyjątek stanowią leki z grupy blokerów receptora H2, które nie wchodzą w interakcje z cyprofloksacyną.⁴

Produkty spożywcze i nabiał

Wapń pochodzący z codziennej diety, jako składnik posiłku, nie wpływa znacząco na wchłanianie cyprofloksacyny. Jednakże należy zachować ostrożność przy jednoczesnym przyjmowaniu cyprofloksacyny z:⁵

• Produktami nabiałowymi (np. mleko, jogurt)
• Napojami wzbogaconymi minerałami (np. sok pomarańczowy z dodatkiem wapnia)

W przypadku przyjmowania tych produktów samodzielnie (nie jako składnik posiłku), mogą one znacząco zmniejszać wchłanianie cyprofloksacyny. W takiej sytuacji zaleca się przyjmowanie cyprofloksacyny w postaci tabletek 1-2 godziny przed lub co najmniej 4 godziny po spożyciu produktów nabiałowych lub napojów wzbogacanych minerałami.⁶

Inne substancje wpływające na farmakokinetykę cyprofloksacyny

Probenecyd – zakłóca wydzielanie cyprofloksacyny przez nerki. Jednoczesne podawanie probenecydu i cyprofloksacyny powoduje zwiększenie stężenia cyprofloksacyny w osoczu.⁷

Metoklopramid – przyspiesza wchłanianie cyprofloksacyny podawanej doustnie, co powoduje szybsze osiągnięcie maksymalnego stężenia w osoczu, nie wpływa jednak na biodostępność cyprofloksacyny.⁸

Omeprazol – jednoczesne podawanie cyprofloksacyny z omeprazolem powoduje nieznaczne zmniejszenie wartości Cmax i AUC cyprofloksacyny.⁹

Wpływ cyprofloksacyny na działanie innych leków

Cyprofloksacyna może modyfikować działanie wielu leków, często zwiększając ich stężenie i nasilając działania niepożądane. Poniżej przedstawiono najważniejsze interakcje farmakodynamiczne i farmakokinetyczne.¹⁰

Oddziaływanie na metabolizm – wpływ na cytochrom P450

Cyprofloksacyna jest umiarkowanym inhibitorem izoenzymów CYP1A2 i CYP3A4 cytochromu P450, co ma istotne znaczenie dla metabolizmu wielu leków. Poniżej przedstawiono najważniejsze interakcje związane z tym mechanizmem.¹¹

Teofilina i inne pochodne ksantyn – jednoczesne podawanie cyprofloksacyny i teofiliny może prowadzić do niepożądanego zwiększenia stężenia teofiliny w osoczu i wystąpienia jej działań niepożądanych, które rzadko, ale mogą zagrażać życiu. Konieczne jest monitorowanie stężenia teofiliny w osoczu i odpowiednie zmniejszanie jej dawki. Podobnie, po jednoczesnym podaniu cyprofloksacyny z kofeiną lub pentoksyfiliną (oksypentyfilina) obserwowano zwiększone stężenia tych pochodnych ksantyn w osoczu.¹²

Ropinirol – jednoczasowe stosowanie ropinirolu i cyprofloksacyny powoduje zwiększenie wartości Cmax i AUC ropinirolu (odpowiednio o 60% i 84%). Zaleca się obserwację działań niepożądanych związanych z ropinirolem i odpowiednie korygowanie jego dawki podczas leczenia skojarzonego.¹³

Duloksetyna – w badaniach klinicznych wykazano, że silne inhibitory izoenzymu CYP450 1A2 mogą zwiększać stężenie duloksetyny w osoczu. Chociaż brak jest bezpośrednich danych dotyczących interakcji z cyprofloksacyną, podczas jednoczesnego stosowania można spodziewać się podobnego działania.¹⁴

Agomelatyna – badania kliniczne wykazały, że fluwoksamina, będąca silnym inhibitorem izoenzymu CYP450 1A2, znacząco hamuje metabolizm agomelatyny, zwiększając ekspozycję na agomelatynę 60-krotnie. Mimo braku danych dotyczących interakcji z cyprofloksacyną, można spodziewać się podobnego działania.¹⁵

Klozapina – po jednoczesnym podawaniu przez 7 dni 250 mg cyprofloksacyny z klozapiną zwiększały się stężenia klozapiny i N-desmetyloklozapiny w osoczu (odpowiednio o 29% i 31%). Zaleca się obserwację kliniczną i korektę dawkowania klozapiny.¹⁶

Lidokaina – u zdrowych ochotników wykazano, że jednoczesne zastosowanie cyprofloksacyny i lidokainy powoduje zmniejszenie klirensu lidokainy podawanej dożylnie o około 22%. Chociaż lidokaina była dobrze tolerowana, podczas jednoczesnego podawania obu leków mogą wystąpić działania niepożądane.¹⁷

Zolpidem – jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny z zolpidemem może powodować zwiększenie stężenia zolpidemu we krwi. Nie zaleca się jednoczesnego stosowania tych leków.¹⁸

Syldenafil – u zdrowych ochotników po podaniu doustnej dawki 50 mg syldenafilu i 500 mg cyprofloksacyny, wartości Cmax i AUC syldenafilu zwiększały się około dwukrotnie. Zaleca się ostrożność przy przepisywaniu cyprofloksacyny razem z syldenafilem.¹⁹

Interakcje farmakodynamiczne

Tyzanidyna – podawanie tyzanidyny razem z cyprofloksacyną jest przeciwwskazane. W badaniach klinicznych wykazano, że jednoczesne podawanie powoduje 7-krotne zwiększenie wartości Cmax i 10-krotne zwiększenie AUC tyzanidyny, co wiąże się z nasilonym działaniem obniżającym ciśnienie i uspokajającym.²⁰

Metotreksat – równoczesne stosowanie cyprofloksacyny z metotreksatem może hamować jego transport przez kanaliki nerkowe, co prowadzi do zwiększenia stężenia metotreksatu w osoczu i zwiększenia ryzyka jego toksyczności. Nie zaleca się równoczesnego stosowania obu leków.²¹

Fenytoina – jednoczesne podawanie cyprofloksacyny i fenytoiny może powodować zwiększone lub zmniejszone stężenie fenytoiny w osoczu. Zaleca się monitorowanie stężenia fenytoiny.²²

Cyklosporyna – podczas jednoczesnego stosowania cyprofloksacyny i cyklosporyny obserwowano przemijające zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy. Z tego względu u tych pacjentów należy często (dwa razy w tygodniu) kontrolować stężenie kreatyniny.²³

Antagoniści witaminy K – równoczesne podawanie cyprofloksacyny z warfaryną lub innymi doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi może nasilać ich działanie. Ryzyko zależy od rodzaju zakażenia, wieku i ogólnego stanu pacjenta. Podczas jednoczesnego stosowania zaleca się częste kontrolowanie wartości INR (międzynarodowego współczynnika znormalizowanego).²⁴

Glibenklamid – w niektórych przypadkach jednoczesne stosowanie cyprofloksacyny i glibenklamidu może nasilać działanie hipoglikemizujące glibenklamidu.²⁵

Leki wydłużające odstęp QT

Cyprofloksacynę, podobnie jak inne fluorochinolony, należy stosować z zachowaniem ostrożności u pacjentów przyjmujących jednocześnie leki, które mogą wydłużać odstęp QT w zapisie EKG. Dotyczy to następujących grup leków:²⁶

• Leki przeciwarytmiczne klasy IA i III
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
• Makrolidy
• Leki przeciwpsychotyczne

²⁷

Interakcje związane z miejscowym podaniem cyprofloksacyny do uszu

W przypadku kropli do uszu zawierających cyprofloksacynę, ze względu na niskie stężenia osiągane w osoczu po podaniu miejscowym, prawdopodobieństwo wystąpienia interakcji ogólnoustrojowych jest minimalne.²⁸

Nie zaleca się jednoczesnego stosowania innych produktów do uszu. W przypadku konieczności podania więcej niż jednego produktu, należy je podawać oddzielnie.^{29 30}

Interakcje związane z miejscowym podaniem cyprofloksacyny do oczu

Podobnie jak w przypadku preparatów dousznych, przy miejscowym podawaniu cyprofloksacyny do oczu, ze względu na małe stężenia ogólnoustrojowe, interakcje z innymi lekami nie są prawdopodobne.³¹

Jeżeli stosuje się więcej niż jeden produkt leczniczy podawany miejscowo do oczu, to pomiędzy podaniem każdego z produktów należy zachować co najmniej 5 minut przerwy. Maści do oczu powinny być podawane jako ostatnie.³²

Interakcje z alkoholem

Chociaż w charakterystykach produktów leczniczych zawierających cyprofloksacynę brak jest bezpośrednich odniesień do interakcji z alkoholem, należy mieć na uwadze potencjalne konsekwencje takiego połączenia. Interakcje mogą wystąpić na kilku poziomach:

1. Wpływ na układ nerwowy: Zarówno cyprofloksacyna, jak i alkohol mogą wywoływać działania niepożądane ze strony OUN, takie jak zawroty głowy, senność czy zaburzenia koordynacji, które przy jednoczesnym stosowaniu mogą się nasilać.

2. Wpływ na wątrobę: Oba związki są metabolizowane w wątrobie, a ich jednoczesne stosowanie może zwiększać obciążenie tego narządu, szczególnie u osób z istniejącymi już chorobami wątroby.

3. Wpływ na przewód pokarmowy: Zarówno cyprofloksacyna, jak i alkohol mogą powodować podrażnienie żołądka, a ich łączne stosowanie może zwiększać ryzyko wystąpienia nudności, wymiotów czy innych dolegliwości gastrycznych.

4. Zwiększone ryzyko wydłużenia odstępu QT: Cyprofloksacyna może wydłużać odstęp QT w zapisie EKG. Alkohol, szczególnie w dużych ilościach, również może wpływać na przewodnictwo elektryczne w sercu, potencjalnie zwiększając ryzyko arytmii.

Z uwagi na powyższe, zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas terapii cyprofloksacyną, szczególnie u pacjentów z chorobami serca, wątroby czy zaburzeniami równowagi.

Tabela interakcji cyprofloksacyny z innymi produktami leczniczymi