Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Cyprofloksacyna

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania cyprofloksacyny

Cyprofloksacyna, należąca do grupy fluorochinolonów, została poddana licznym badaniom przedklinicznym mającym na celu określenie jej profilu bezpieczeństwa. Dane uzyskane z tych badań dostarczają kompleksowych informacji na temat potencjalnych zagrożeń związanych ze stosowaniem tej substancji.¹

Badania toksyczności ogólnej

W konwencjonalnych badaniach obejmujących toksyczność po podaniu pojedynczej dawki oraz po podaniu wielokrotnym nie stwierdzono szczególnego zagrożenia dla człowieka. W przypadku zewnętrznego stosowania cyprofloksacyny do przewodu słuchowego, substancja jest dobrze tolerowana.² Toksyczność u zwierząt zaobserwowano jedynie przy dawkach znacznie przekraczających najwyższe dawki stosowane do ucha.³

Wpływ na stawy i chrząstki

Jednym z najistotniejszych aspektów bezpieczeństwa cyprofloksacyny jest jej wpływ na tkankę chrzęstną. Podobnie jak inne inhibitory gyrazy, cyprofloksacyna może powodować uszkodzenie obciążonych stawów u niedojrzałych zwierząt.⁴ Zakres uszkodzenia chrząstki stawowej jest zmienny i zależy od wielu czynników, w tym wieku, gatunku oraz zastosowanej dawki.⁵ Badania wykazały, że odciążenie stawów może zmniejszyć stopień tych uszkodzeń.⁶

W badaniu przeprowadzonym na młodych psach rasy beagle, cyprofloksacyna w dawkach terapeutycznych powodowała po dwóch tygodniach stosowania ciężkie zmiany w stawach, które utrzymywały się jeszcze po upływie 5 miesięcy.⁷ Warto jednak podkreślić, że badania prowadzone u dojrzałych zwierząt (szczur, pies) nie wykazały zmian w chrząstce stawowej.⁸

W przypadku minimalnej dawki 30 mg/kg cyprofloksacyny wpływ na stawy był niewielki.⁹ Trzeba jednak zwrócić uwagę, że stawy niektórych gatunków niedojrzałych zwierząt (szczególnie psów) są wyjątkowo wrażliwe na degeneracyjny wpływ fluorochinolonów.¹⁰

Interesujących danych dostarczyło badanie, w którym młode dorosłe osobniki świnki morskiej otrzymywały cyprofloksacynę do ucha środkowego przez jeden miesiąc. Nie wykazano żadnych związanych z lekiem zmian strukturalnych czy funkcjonalnych w odniesieniu do komórek rzęsatych ślimaka ani też żadnych zmian w kosteczkach słuchowych.¹¹

Ponadto, miesięczne badanie miejscowego stosowania kropli do oczu zawierających cyprofloksacynę (Ciloxan) u niedojrzałych psów rasy beagle nie wykazało żadnego uszkodzenia stawów.¹² Co istotne, nie ma dowodów, że postać leku do podawania miejscowego wywiera jakikolwiek efekt na obciążone stawy.¹³

Bezpieczeństwo dla układu rozrodczego i działanie teratogenne

Badania dotyczące toksycznego wpływu na reprodukcję nie wykazały szczególnego zagrożenia dla człowieka.¹⁴ Badania rozrodczości u szczurów i myszy po dawkach ponad 50-krotnie większych niż maksymalna dawka dobowa u ludzi nie wykazały dowodów zaburzenia płodności lub uszkodzenia płodu przez cyprofloksacynę.¹⁵

Cyprofloksacyna w dawkach 30 i 100 mg/kg, podawana doustnie, nie wykazała działania teratogennego u królików, choć obserwowano silną toksyczność dla samic po obu dawkach.¹⁶ Po podaniu dożylnym dawek do 20 mg/kg nie obserwowano toksyczności u samic ani działania embriotoksycznego lub teratogennego.¹⁷

Działanie kancerogenne, fototoksyczne i fotomutagenne

W badaniach działania rakotwórczego nie odnotowano znaczących wyników.¹⁸ Należy jednak zauważyć, że podobnie jak wiele innych chinolonów, cyprofloksacyna wykazuje działanie fototoksyczne u zwierząt, jeśli stopień narażenia na jej działanie ma znaczenie kliniczne.¹⁹

Dane dotyczące fotomutagenności i fotorakotwórczości wskazują na niewielkie działanie fotomutagenne i fotorakotwórcze cyprofloksacyny zarówno in vitro, jak i w badaniach na zwierzętach.²⁰ Co istotne, działanie to było porównywalne z działaniem innych inhibitorów gyrazy.²¹

Bezpieczeństwo stosowania w postaciach miejscowych

Dane niekliniczne wskazują na niskie ryzyko ototoksyczności i toksyczności ogólnoustrojowej po podaniu dobębenkowym połączenia fluocynolonu acetonidu i cyprofloksacyny.²² Douszne stosowanie produktów zawierających cyprofloksacynę uważane jest za bezpieczne i nie należy spodziewać się ryzyka utraty słuchu przy ich zastosowaniu klinicznym.²³

W przypadku preparatu Cetraxal Plus, zawierającego połączenie cyprofloksacyny z fluocynolonem acetonidem, warto zwrócić uwagę, że w typowym zestawie badań genotoksyczności acetonid fluocynolonu nie wykazywał genotoksyczności.²⁴ Nie przeprowadzono długookresowych badań klinicznych na zwierzętach w celu oceny kancerogenności acetonidu fluocynolonu, natomiast wykazano, że silniejsze kortykosteroidy działają teratogennie po podaniu na skórę u zwierząt laboratoryjnych.²⁵

Wnioski z obserwacji klinicznych

Istotne informacje pochodzą również z monitorowania klinicznego i radiologicznego 634 dzieci leczonych doustnie cyprofloksacyną, które nie wykazało jakiejkolwiek toksyczności dotyczącej układu szkieletowego.²⁶ Warto podkreślić, że działania niepożądane na ośrodkowy układ nerwowy i możliwość uszkodzenia chrząstki oraz ścięgien opisano zarówno w badaniach z udziałem ludzi, jak i w badaniach przedklinicznych.²⁷

W badaniach prowadzonych na młodych zwierzętach i płodach zwierząt narażonych na działanie chinolonów zaobserwowano ich wpływ na tkankę chrzęstną, jednak te szkodliwe działania obserwowano po podaniu doustnym lub dożylnym w dawkach, których nie można uzyskać po podaniu do ucha.²⁸