Działania niepożądane
Cyprofloksacyna

Charakterystyka działań niepożądanych cyprofloksacyny

Cyprofloksacyna to antybiotyk z grupy fluorochinolonów stosowany w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych. Jak każdy lek, cyprofloksacyna może wywoływać działania niepożądane, które występują z różną częstotliwością i nasileniem. Poniżej przedstawiono szczegółowy opis działań niepożądanych związanych ze stosowaniem cyprofloksacyny w różnych postaciach farmaceutycznych, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych zagrożeń.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi podczas stosowania cyprofloksacyny są zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności i biegunka. W przypadku postaci dożylnej często obserwuje się również wymioty, przemijające zwiększenie aktywności aminotransferaz, wysypkę oraz odczyn w miejscu wstrzyknięcia lub infuzji.²

W preparatach ocznych najczęściej obserwowane działania niepożądane to uczucie dyskomfortu w oku, zaburzenia smaku i złogi w rogówce, występujące odpowiednio u około 6%, 3% i 3% pacjentów.³

W przypadku kropli do uszu, najczęściej zgłaszane działania niepożądane obejmują świąd ucha (występujący u 0,9% pacjentów), a także bóle głowy i ból w miejscu zastosowania produktu (występujące u około 0,6% pacjentów).⁴

Działania niepożądane wg układów i narządów

Zaburzenia żołądka i jelit

Oprócz najczęściej występujących nudności i biegunki, pacjenci mogą doświadczać:⁵

• Wymiotów
• Bóli żołądka i jelit
• Niestrawności
• Wzdęć

⁶

Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem jest zapalenie okrężnicy związane ze stosowaniem antybiotyków, które w bardzo rzadkich przypadkach może zagrażać życiu. Innym rzadkim, ale poważnym powikłaniem jest zapalenie trzustki.⁷

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Często obserwuje się zwiększenie aktywności aminotransferaz, a niezbyt często zwiększenie stężenia bilirubiny. Rzadziej mogą występować:⁸

• Zaburzenia czynności wątroby
• Żółtaczka cholestatyczna
• Zapalenie wątroby

⁹

Bardzo rzadkim, ale niezwykle poważnym działaniem niepożądanym jest martwica wątroby, która może prowadzić do zagrażającej życiu niewydolności wątroby.¹⁰

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często występują wysypki, świąd i pokrzywka. Niezbyt często mogą pojawić się reakcje wrażliwości na światło.¹¹

Rzadko występujące, ale potencjalnie zagrażające życiu reakcje skórne to:¹²

• Wybroczyny
• Rumień wielopostaciowy
• Rumień guzowaty
• Zespół Stevensa-Johnsona (mogący zagrażać życiu)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (mogące zagrażać życiu)
• Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)
• Osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi (zespół DRESS)

¹³

Zaburzenia układu nerwowego

Często zgłaszane są ból głowy, zawroty głowy, zaburzenia snu i zaburzenia smaku. Niezbyt często występują:¹⁴

• Parestezje i dyzestezje
• Niedoczulica
• Drżenie
• Drgawki (w tym stan padaczkowy)

¹⁵

Do rzadkich i bardzo rzadkich działań niepożądanych ze strony układu nerwowego należą: zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, migrena, zaburzenia koordynacji, zakłócenia chodu, zaburzenia węchu i nadciśnienie wewnątrzczaszkowe.¹⁶

Szczególnie istotnym, choć występującym z nieznaną częstością, powikłaniem jest neuropatia obwodowa i polineuropatia.¹⁷

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Często raportowane są bóle mięśniowo-szkieletowe (np. ból kończyn, pleców, klatki piersiowej) oraz bóle stawów. Niezbyt często występują:¹⁸

• Bóle mięśni
• Zapalenie stawów
• Zwiększone napięcie i kurcze mięśni

¹⁹

Rzadziej, ale z potencjalnie poważnymi konsekwencjami, mogą wystąpić: osłabienie mięśni, zapalenie ścięgna, zerwanie ścięgna (głównie ścięgna Achillesa) oraz nasilenie objawów miastenii.²⁰

Zaburzenia serca i naczyniowe

Niezbyt często występuje tachykardia. Rzadziej mogą pojawić się komorowe zaburzenia rytmu, w tym zaburzenia typu torsade de pointes (szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT), a także wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG.²¹

U pacjentów przyjmujących fluorochinolony zgłaszano przypadki tętniaka i rozwarstwienia aorty, często powikłane pęknięciem (w tym przypadki śmiertelne), a także przypadki niedomykalności zastawek serca.²²

Zaburzenia psychiczne

Niezbyt często obserwuje się nadmierną aktywność psychomotoryczną i pobudzenie. Rzadziej występują:²³

• Splątanie i dezorientacja
• Reakcje lękowe
• Niezwykłe sny
• Depresja (mogąca prowadzić do myśli samobójczych)
• Omamy

²⁴

Bardzo rzadko mogą wystąpić reakcje psychotyczne, które mogą prowadzić do myśli samobójczych. Z nieznaną częstością raportowane są reakcje maniakalne, w tym hipomania.²⁵

Szczególnie niebezpieczne działania niepożądane

Reakcje nadwrażliwości: U pacjentów stosujących ogólnoustrojowo leczenie chinolonami opisywano poważne, w pojedynczych przypadkach zakończone zgonem, reakcje nadwrażliwości (anafilaktyczne) nawet tuż po podaniu pierwszej dawki. Niektórym reakcjom towarzyszyła zapaść sercowo-naczyniowa, utrata przytomności, obrzęk naczynioruchowy (w tym obrzęk krtaniowy, gardłowy lub obrzęk twarzy), niedrożność dróg oddechowych, duszności, pokrzywka i świąd.²⁶

Zerwanie ścięgien: U pacjentów otrzymujących fluorochinolony ogólnoustrojowo opisywano pęknięcia ścięgien barku, dłoni, Achillesa i innych ścięgien, które wymagały interwencji chirurgicznej lub spowodowały długotrwałą niepełnosprawność. Badania kliniczne i obserwacje po wprowadzeniu do obrotu fluorochinolonów wskazują, że ryzyko wystąpienia tych pęknięć w ścięgnach pod dużym obciążeniem, w tym ścięgnach Achillesa, może być zwiększone u pacjentów otrzymujących kortykosteroidy, zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku.²⁷

Długotrwałe niepożądane działania wielonarządowe: W związku ze stosowaniem chinolonów i fluorochinolonów, w niektórych przypadkach niezależnie od istniejących wcześniej czynników ryzyka, zgłaszano bardzo rzadkie przypadki długotrwałych (utrzymujących się przez miesiące lub lata), zaburzających sprawność i potencjalnie nieodwracalnych ciężkich działań niepożądanych leku, wpływających na różne, czasami liczne układy i narządy oraz zmysły. Obejmują one zapalenie ścięgien, zerwanie ścięgna, ból stawów, ból kończyn, zaburzenia chodu, neuropatie związane z parestezjami, depresję, zmęczenie, zaburzenia pamięci, zaburzenia snu i zaburzenia słuchu, wzroku, smaku i węchu.²⁸

Powikłania sercowo-naczyniowe: U pacjentów przyjmujących fluorochinolony zgłaszano przypadki tętniaka i rozwarstwienia aorty, często powikłane pęknięciem (w tym przypadki śmiertelne), a także przypadki niedomykalności zastawek serca.²⁹

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko artropatii u dzieci. Występowanie artropatii (bóle stawów, zapalenie stawów) u dzieci jest częste.³⁰

W badaniach klinicznych bezpieczeństwo kropli do oczu zawierających cyprofloksacynę oceniano u 230 dzieci w wieku od 0 do 12 lat, nie opisując żadnych poważnych reakcji niepożądanych związanych z jej podawaniem.³¹

Podobnie, krople do uszu zawierające cyprofloksacynę okazały się bezpieczne do stosowania u dzieci w wieku 6 miesięcy i starszych.³²

Tabela działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych cyprofloksacyny z uwzględnieniem częstości ich występowania i stopnia nasilenia.

Monitorowanie bezpieczeństwa leku

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.³³

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁴

Podsumowanie zagrożeń związanych z działaniami niepożądanymi

Cyprofloksacyna, podobnie jak inne fluorochinolony, może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu. Większość z nich ma charakter łagodny i przemijający, jednak niektóre mogą być poważne i zagrażające życiu.

Do najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem cyprofloksacyny należą:

• Potencjalnie zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości, w tym wstrząs anafilaktyczny
• Ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona i toksyczna nekroliza naskórka
• Zaburzenia neurologiczne, w tym drgawki i neuropatia obwodowa
• Długotrwałe, zaburzające sprawność i potencjalnie nieodwracalne wielonarządowe działania niepożądane
• Powikłania ze strony układu mięśniowo-szkieletowego, w tym zerwanie ścięgien
• Powikłania sercowo-naczyniowe, w tym tętniak i rozwarstwienie aorty
• Zapalenie okrężnicy związane ze stosowaniem antybiotyków
• Martwica wątroby prowadząca do niewydolności wątroby

Ze względu na potencjalne ryzyko poważnych działań niepożądanych, cyprofloksacyna powinna być stosowana zgodnie z zaleceniami lekarza, a pacjent powinien być świadomy potencjalnych objawów niepożądanych wymagających natychmiastowej konsultacji medycznej.³⁵