Właściwości farmakokinetyczne
Atropina

Właściwości farmakokinetyczne atropiny – wprowadzenie

Atropina to alkaloid tropanowy stosowany w różnych postaciach farmaceutycznych, głównie jako siarczan atropiny. Występuje w preparatach podawanych drogą pozajelitową (roztwory do wstrzykiwań), doustną (tabletki), oczną (krople do oczu) oraz doodbytniczą (czopki). Poniżej przedstawione zostały szczegółowe właściwości farmakokinetyczne tej substancji aktywnej, opracowane na podstawie danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających atropinę.¹

Wchłanianie atropiny

Atropina wykazuje różną dynamikę wchłaniania w zależności od drogi podania. Po podaniu dożylnym jej wpływ na częstość pracy serca pojawia się szybko – już po 2-4 minutach. W przypadku podania domięśniowego, maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest w ciągu 30 minut, jednak pełne efekty farmakologiczne dotyczące czynności serca, wydzielania potu i śliny występują dopiero po około 60 minutach. Co istotne, po upływie godziny stężenia atropiny w osoczu są porównywalne zarówno po podaniu dożylnym, jak i domięśniowym.²

W przypadku aplikacji do worka spojówkowego (krople do oczu), atropina w postaci siarczanu również wchłania się do krążenia ogólnego. Hydroksyetyloceluloza, będąca składnikiem pomocniczym niektórych kropli ocznych (np. Atropinum Sulfuricum WZF 1%), nadaje preparatowi odpowiednią lepkość, co wydłuża utrzymywanie się substancji w worku spojówkowym, a tym samym przedłuża czas działania leku.³

W przypadku preparatu Indywidualny Zestaw Autostrzykawek przeciwko Bojowym Środkom Trującym IZAS-05, badania wykazały, że po podaniu domięśniowym atropiny siarczanu w dawce 2 mg, jej wpływ fizjologiczny na organizm jest podobny do opisanego powyżej standardowego podania domięśniowego.⁴

Dystrybucja atropiny w organizmie

Po wchłonięciu atropina ulega dystrybucji do tkanek organizmu i przenika przez barierę krew-mózg, co tłumaczy jej działanie zarówno obwodowe, jak i ośrodkowe. Około 50% dawki atropiny ulega wiązaniu z białkami osocza.^{5 6}

W preparacie Bellapan, zawierającym zespół alkaloidów tropanowych z liści pokrzyku w przeliczeniu na atropiny siarczan, głównym alkaloidem jest L-hioscyjamina (około 98%), która ulega racemizacji do atropiny. Innymi składnikami tego zespołu są apoatropina, belladonina i skopolamina. Pomimo złożoności składu, właściwości farmakokinetyczne preparatu są zbliżone do czystej atropiny.⁷

Metabolizm atropiny

Atropina ulega metabolizmowi głównie w wątrobie na drodze procesów utleniania i sprzęgania, co prowadzi do powstania nieaktywnych metabolitów.^{8 9} Metabolizm wątrobowy dotyczy również atropiny podanej w postaci kropli do oczu.¹⁰

W przypadku preparatu Bellapan, atropina powstająca z racemizacji L-hioscyjaminy podlega standardowym procesom metabolicznym w wątrobie.¹¹

Eliminacja atropiny

Okres półtrwania

Okres półtrwania atropiny w fazie eliminacji wynosi od 2 do 5 godzin.^{12 13} W przypadku preparatu Bellapan (zespół alkaloidów tropanowych), okres półtrwania (T₁/₂) wynosi od 2 do 3 godzin.¹⁴

Drogi wydalania

Atropina jest wydalana głównie przez nerki. Około 50% podanej dawki jest eliminowane z moczem w ciągu pierwszych 4 godzin po podaniu, a 90% w ciągu doby. Znaczna część atropiny (od 30% do 50% dawki) wydalana jest w postaci niezmienionej.^{15 16}

W przypadku atropiny podawanej w formie kropli do oczu (Atropinum Sulfuricum WZF 1%), substancja jest wydalana w niewielkich ilościach w postaci metabolitów oraz w postaci niezmienionej.¹⁷

Farmakokinetyka atropiny w szczególnych postaciach leków

Preparaty złożone zawierające atropinę

W przypadku preparatu Reasec, zawierającego kombinację difenoksylatu chlorowodorku (2,5 mg) i atropiny siarczanu (0,025 mg), małe ilości atropiny nie wpływają istotnie na farmakokinetykę preparatu jako całości. Głównym składnikiem aktywnym jest tu difenoksylat, który ulega szybkiej hydrolizie w wątrobie do biologicznie czynnego metabolitu – kwasu difenoksylowego.¹⁸

Dla preparatów Hemorol (czopki), Bellergot (tabletki drażowane) oraz Meditonsin (krople doustne) brak jest szczegółowych danych farmakokinetycznych dotyczących atropiny lub jej pochodnych zawartych w tych produktach.^{19 20 21}

Atropina w zestawie IZAS-05

W Indywidualnym Zestawie Autostrzykawek przeciwko Bojowym Środkom Trującym IZAS-05 atropina występuje zarówno w samodzielnej autostrzykawce (dawka 2 mg/2 ml), jak i w kombinacji z pralidoksymem (Autostrzykawka PRALIDOKSYM + ATROPINA, 600 mg/2 mL + 2 mg/2 mL). Właściwości farmakokinetyczne atropiny w tym zestawie są zgodne z ogólnymi charakterystykami atropiny podawanej domięśniowo, z maksymalnym stężeniem osiąganym po 30 minutach i pełnym efektem na czynność układu autonomicznego po około godzinie.²²

Parametry farmakokinetyczne atropiny – zestawienie

^{23 24}