Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Atropina

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania atropiny

Atropina jest substancją o długiej historii stosowania w medycynie, dzięki czemu jej wpływ na organizm ludzki został dość dobrze poznany i udokumentowany. Niemniej jednak, dane przedkliniczne dotyczące jej bezpieczeństwa są stosunkowo ograniczone w porównaniu do nowoczesnych substancji leczniczych. Poniżej przedstawiono dostępne dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania atropiny, które zostały zaczerpnięte z charakterystyk produktów leczniczych zawierających tę substancję.^{1 2}

Toksyczność ostra

W dostępnych danych przedklinicznych na temat toksyczności ostrej atropiny siarczanu wykazano, że wartość LD50 (dawka śmiertelna dla 50% badanej populacji) po podaniu doustnym wynosi 75 mg/kg masy ciała u myszy oraz 500 mg/kg masy ciała u szczurów. Te dane wskazują na istotne różnice międzygatunkowe w zakresie toksyczności atropiny, co jest istotną informacją przy ekstrapolacji wyników badań na ludzi.³

Badania toksyczności przewlekłej

W przypadku większości preparatów zawierających atropinę brak jest szczegółowych danych na temat badań toksyczności przewlekłej. W charakterystyce produktu leczniczego Hemorol zaznaczono, że nie prowadzono badań toksyczności dla tego konkretnego preparatu, który oprócz atropiny zawiera też inne substancje aktywne.⁴ Podobnie w przypadku produktu Meditonsin, który również zawiera atropinę jako jeden ze składników, nie dostarczono danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa.⁵

Rakotwórczość i mutagenność

Brak jest dedykowanych badań oceniających potencjał rakotwórczy i mutagenny samej atropiny. W przypadku produktu Indywidualny Zestaw Autostrzykawek przeciwko Bojowym Środkom Trującym IZAS-05, który zawiera atropinę w połączeniu z pralidoksymem, nie przeprowadzono badań rakotwórczości i mutagenności ze względu na przeznaczenie preparatu do krótkookresowego, celowego stosowania w sytuacjach nagłych.⁶

Wpływ na reprodukcję

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających atropinę brak jest bezpośrednich danych na temat wpływu samej atropiny na reprodukcję. W przypadku preparatu Reasec, który zawiera difenoksylatu chlorowodorek i atropinę, przeprowadzono badania wpływu na reprodukcję u zwierząt, które wykazały działanie niepożądane na płód. W badaniu na szczurach, przy dawkowaniu 20 mg/kg masy ciała/dobę zaobserwowano spadek masy ciała samicy i obniżenie płodności, jednak te efekty przypisuje się głównie difenoksylatowi, a nie atropinie, która występuje w tym preparacie w bardzo małej ilości (0,025 mg na tabletkę).⁷

Toksyczność rozrodcza

W przypadku preparatu Bellergot, który zawiera atropinę (0,1 mg), ergotaminy winian (0,3 mg) i fenobarbital (20,0 mg), szczegółowe badania przedkliniczne wykazały działanie teratogenne fenobarbitalu u gryzoni. Obserwowane wady rozwojowe obejmowały rozszczep podniebienia, przepuklinę pępowinową, rozszczep kręgosłupa, egzencefalię i zrośnięcie żeber. Ponadto fenobarbital wiązał się z działaniami niepożądanymi o charakterze neurorozwojowym u szczurów i myszy, w tym zmianami w aktywności lokomotorycznej, zdolnościach poznawczych i schematach uczenia się. Należy jednak zaznaczyć, że te efekty przypisywane są fenobarbitalowi, a nie atropinie.⁸

Tolerancja miejscowa

Brak szczegółowych danych na temat tolerancji miejscowej dla samej atropiny w dostępnych charakterystykach produktów leczniczych. W przypadku diazepamu, który jest jedną z substancji czynnych w preparacie IZAS-05 obok atropiny, badania tolerancji miejscowej po podaniu do worka spojówkowego u królików oraz doodbytniczo u psów wykazały jedynie minimalne podrażnienie bez zmian układowych, jednak te dane nie odnoszą się bezpośrednio do atropiny.⁹

Brak dedykowanych badań przedklinicznych

Warto odnotować, że dla części produktów leczniczych zawierających atropinę brak jest kompleksowych danych przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa. W charakterystyce produktu leczniczego Bellapan wskazano, że brak jest istotnych danych nieklinicznych o znaczeniu klinicznym, nie opisanych we wcześniejszych punktach ChPL.¹⁰

W przypadku produktu Atropinum sulfuricum WZF również zaznaczono, że atropina jest lekiem stosowanym w medycynie od wielu lat i jej wpływ na organizm ludzki jest dobrze znany, co sugeruje, że bezpieczeństwo stosowania atropiny opiera się głównie na długoletnim doświadczeniu klinicznym, a nie na obszernych badaniach przedklinicznych.¹¹

Podsumowanie dostępnych danych przedklinicznych

Dostępne dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania atropiny są ograniczone. Wykazano wartość LD50 po podaniu doustnym u myszy na poziomie 75 mg/kg masy ciała oraz 500 mg/kg masy ciała u szczurów, co wskazuje na znaczące różnice międzygatunkowe. Brak jest dedykowanych, kompleksowych badań oceniających potencjał rakotwórczy, mutagenny oraz wpływ na reprodukcję samej atropiny. W charakterystykach produktów leczniczych podkreśla się, że atropina jest lekiem stosowanym w medycynie od wielu lat i jej wpływ na organizm ludzki jest dobrze poznany na podstawie doświadczenia klinicznego.^{12 13 14}