Właściwości farmakodynamiczne
Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy

Właściwości farmakodynamiczne alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego

Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy należy do grupy leków stosowanych w chorobach gardła i klasyfikowany jest jako środek antyseptyczny. Według klasyfikacji ATC substancja ta oznaczona jest kodem R02AA03 (jako substancja pojedyncza) lub R02AA20 (w skojarzeniach z innymi substancjami). Występuje w wielu preparatach dostępnych na rynku polskim, głównie w postaci pastylek twardych, tabletek do ssania oraz aerozoli do stosowania w jamie ustnej.^{1 2}

Działanie antyseptyczne

Podstawową właściwością farmakodynamiczną alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego jest jego działanie antyseptyczne. Substancja ta wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe, które obejmują działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze oraz przeciwwirusowe. Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy wywiera wpływ na transport lipidów przez błonę komórkową, co tłumaczy jego aktywność przeciwbakteryjną i przeciwgrzybiczą.^{3 4}

Blokowanie kanałów jonowych

Istotnym aspektem działania alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego jest odwracalne blokowanie kanałów jonowych indukowanych depolaryzacją. Mechanizm ten jest zbliżony do działania środków miejscowo znieczulających, co przyczynia się do łagodzenia objawów bólowych w obrębie gardła.^{5 6}

Działanie synergistyczne w skojarzeniu z amylometakrezolem

Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy najczęściej występuje w produktach leczniczych w skojarzeniu z amylometakrezolem. W takiej kombinacji obserwuje się synergistyczne działanie przeciwbakteryjne, które pozwala na zmniejszenie dawki złożonej stosowanej w preparatach zawierających te substancje.^{7 8}

Aktywność przeciwbakteryjna i przeciwgrzybicza

Badania in vitro oraz in vivo potwierdziły przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze działanie preparatów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy w połączeniu z amylometakrezolem. Szczególnie wysoką skuteczność wykazano wobec określonych patogenów odpowiedzialnych za zakażenia gardła.⁹

W badaniach w warunkach in vitro wykazano, że substancja ta wykazuje różny poziom skuteczności wobec patogenów:

• szczególnie silne działanie przeciwko Mycoplasma pneumoniae oraz Moraxella catarrhalis
• silne działanie wobec Streptococcus pyogenes
• skuteczność nawet wobec gronkowca złocistego opornego na metycylinę (MRSA)
• silne działanie przeciwko Candida albicans
• umiarkowanie silne działanie na bakterie z grupy Klebsiella pneumoniae

¹⁰

Efekt synergistyczny działania alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego i amylometakrezolu zaobserwowano szczególnie w przypadku Klebsiella pneumoniae, Mycoplasma pneumoniae, Moraxella catarrhalis oraz Candida albicans. W tych przypadkach połączenie obu substancji czynnych wykazywało większą skuteczność niż każda z nich stosowana oddzielnie.¹¹

Działanie antyseptyczne produktów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy utrzymuje się przez długi czas, co potwierdza niezmienne zmniejszenie liczby bakterii w fizjologicznej florze jamy ustnej u zdrowych osób, utrzymujące się do 5 godzin po zastosowaniu.¹²

Aktywność przeciwwirusowa

Alkohol 2,4-dichlorobenzylowy w skojarzeniu z amylometakrezolem wykazuje również działanie przeciwwirusowe. W badaniach in vitro wykazano działanie wobec wirusów otoczkowych już po kontakcie trwającym 1 minutę. Co istotne, długi okres powszechnego stosowania preparatów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy nie wykazuje jakiegokolwiek zmniejszenia aktywności względem patogennych wirusów, co sugeruje brak powstawania oporności.^{13 14}

Hamowanie neuraminidazy

Neuraminidaza jest enzymem, który ma kluczowe znaczenie w rozprzestrzenianiu się wirusa grypy. Skojarzenie alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego z amylometakrezolem wykazuje działanie hamujące na neuraminidazy wirusa grypy H1N1 w warunkach in vitro. Działanie hamujące przypisuje się obu składnikom, przy czym efekt jest silniejszy w przypadku ich połączenia, co ponownie wskazuje na synergistyczną naturę tej kombinacji.¹⁵

Działanie przeciwbólowe

Badania kliniczne potwierdziły przeciwbólowe działanie preparatów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy, prowadzące do zmniejszenia bólu gardła i trudności z przełykaniem. Efekt przeciwbólowy charakteryzuje się następującymi parametrami:

• Początek działania: obserwowany po upływie 5 minut od zastosowania
• Czas trwania działania: do 2-3 godzin

^{16 17}

Podczas leczenia trwającego do 3 dni wykazano znacząco większe złagodzenie bólu gardła niż w przypadku pastylek niezawierających substancji leczniczych.^{18 19}

Modyfikacja mediatorów zapalnych

W przypadku bólu gardła, niezależnie od jego etiologii (wirusowej czy bakteryjnej), podrażnienie i ból są najprawdopodobniej spowodowane przez mediatory zapalne. Główne mediatory to prostaglandyny (PG) oraz bradykinina, które działają na zakończenia nerwów czuciowych w jamie gardłowej i nosowo-gardłowej.²⁰

Interleukiny, w szczególności IL-6, wyzwalają syntezę PGE2, odgrywając istotną rolę w fizjologii nocycepcji i bólu. W różnych modelach in vitro (monocyty, komórki nabłonka A549) alkohol 2,4-dichlorobenzylowy w połączeniu z amylometakrezolem i lewomentholem wykazywał synergistyczne działanie hamujące na indukowane przez IL-1 uwalnianie IL-6, PGE2 oraz IL-8.²¹

Silne działanie hamujące aktywność zarówno mediatorów, interleukin, jak i prostaglandyn obserwowano wyłącznie w przypadku połączenia alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego z amylometakrezolem i lewomentholem, w porównaniu do innych badanych połączeń substancji leczniczych wskazanych w bólu gardła.²²

Synergistyczne działanie w skojarzeniu trójskładnikowym

W niektórych preparatach alkohol 2,4-dichlorobenzylowy występuje w skojarzeniu nie tylko z amylometakrezolem, ale także z dodatkowymi substancjami aktywnymi, takimi jak lidokaina lub lewomentol, co pozwala na uzyskanie dodatkowych efektów terapeutycznych.

Skojarzenie z lidokainą

Działanie produktów zawierających skojarzenie amylometakrezolu, alkoholu 2,4-dichlorobenzylowego oraz lidokainy wykazano w badaniach klinicznych, w których zaobserwowano:

• Zmniejszenie bólu gardła oraz trudności w przełykaniu po 5 minutach
• Działanie znieczulające gardło już w 1 minutę po podaniu

²³

Lidokaina jako składnik takiego skojarzenia powoduje szybkie znieczulenie miejscowe i złagodzenie bólu występującego podczas stanu zapalnego. Efekt ten wynika z odwracalnego zahamowania przewodnictwa we włóknach nerwowych poprzez blokowanie pompy sodowo-potasowej i hamowanie przepuszczalności błony komórkowej dla jonów. Przewodnictwo w cienkich włóknach nerwowych, bez osłonki mielinowej (np. włókna przewodzące czucie bólu) jest hamowane przez małe stężenie analgetyku miejscowego. Początek działania znieczulającego na małe nerwy obecne w błonie śluzowej jamy ustnej występuje po około 1-5 minutach.²⁴

Skojarzenie z lewomentholem

W warunkach in vitro wykazano, że lewomentol jest silnym inhibitorem syntezy IL-6 w komórkach nabłonka A549. Posiada również działanie przeciwbólowe, które opiera się na stymulacji receptorów wrażliwych na zimno (TRPM8) znajdujących się w śluzówce.²⁵

Dodatek lewomentolu lub mentolu do preparatów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy daje efekt chłodzący, gdyż mentol podrażnia zakończenia włókien czuciowych i wywołuje na błonach śluzowych uczucie chłodu, w wyniku czego zmniejsza uczucie zatkanego nosa.^{26 27}

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

W badaniach u ludzi dowiedziono, że działanie preparatów zawierających alkohol 2,4-dichlorobenzylowy jest klinicznie i statystycznie istotne w porównaniu z placebo, w zakresie objawów takich jak:

• Trudności w połykaniu
• Nasilenie objawów bólu gardła (np. miejscowe objawy takie jak zaczerwienienie i obrzęk gardła)
• Czas występowania dolegliwości związanych z ostrym zapaleniem gardła w przebiegu ostrej choroby dróg oddechowych

²⁸

Preparaty zawierające alkohol 2,4-dichlorobenzylowy są ogólnie dobrze tolerowane przez pacjentów.^{29 30}

Zestawienie najważniejszych właściwości farmakodynamicznych