Właściwości farmakodynamiczne

VIXARGIO, zawierający substancję czynną rywaroksaban w dawce 10 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej: Substancje przeciwzakrzepowe, bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, oznaczonej kodem ATC: B01AF01. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie właściwości farmakodynamicznych leku, uwzględniając mechanizm działania oraz zależności farmakodynamiczne.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban stanowi wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, charakteryzujący się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Istotną cechą rywaroksabanu jest fakt, że nie hamuje on bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II). W dotychczasowych badaniach nie wykazano również, aby rywaroksaban wpływał na płytki krwi.²

Działanie farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban cechuje się zależnością od dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Przy zastosowaniu odczynnika Neoplastin do oznaczania PT, obserwuje się ścisłą korelację ze stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi, gdzie współczynnik korelacji r wynosi 0,98. Należy jednak zaznaczyć, że użycie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Istotne jest, aby wynik pomiaru PT podawać w sekundach. Należy podkreślić, że Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany (INR) nie powinien być stosowany do oceny działania rywaroksabanu, ponieważ jest on skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn, co sprawia, że nie można go stosować do oceny działania innych antykoagulantów.⁴

W badaniach u pacjentów poddanych dużym zabiegom ortopedycznym, dla 5/95 percentyli wyniku PT z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin, w czasie od 2 do 4 godzin po przyjęciu tabletki rywaroksabanu (czyli w okresie maksymalnego efektu jego działania), uzyskano wartości w zakresie od 13 do 25 sekund. Dla porównania, wyjściowe wartości przed operacją wynosiły od 12 do 15 sekund.⁵

Badania nad odwracaniem działania

W farmakologicznym badaniu klinicznym oceniano możliwość odwracania działania farmakodynamicznego rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n = 22). Analizowano wpływ jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X) – powodował skrócenie średnich wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X) – powodował bardziej znaczące skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Warto zauważyć, że trójczynnikowy PCC, mimo słabszego wpływu na PT, wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do czteroczynnikowego PCC.⁶

Inne parametry układu krzepnięcia

Rywaroksaban wpływa również na inne parametry układu krzepnięcia. Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) oraz Heptest ulegają wydłużeniu w sposób zależny od dawki leku. Należy jednak podkreślić, że badania te nie są zalecane do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu.⁷

Monitorowanie parametrów układu krzepnięcia

W codziennej praktyce klinicznej nie jest konieczne rutynowe monitorowanie parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Jednak w przypadkach, gdy istnieje wskazanie kliniczne, możliwe jest oznaczenie stężenia rywaroksabanu przy użyciu skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁸