Właściwości farmakodynamiczne
Urotrim 200 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Urotrim

Trimetoprim, substancja czynna leku Urotrim, należy do grupy chemioterapeutyków będących pochodnymi diaminopirymidyny. Lek ten został sklasyfikowany w grupie farmakoterapeutycznej: leki stosowane w zakażeniach; trimetoprim i jego pochodne, z kodem ATC: J01EA01. W zależności od warunków wzrostu bakterii, trimetoprim może wykazywać działanie bakteriobójcze lub bakteriostatyczne.¹

Mechanizm działania trimetoprimu

Podstawowy mechanizm działania trimetoprimu polega na hamowaniu syntezy mukoprotein bakteryjnych. Substancja czynna selektywnie hamuje reduktazę kwasu foliowego (DHFR), enzym katalizujący przemianę kwasu dihydrofoliowego w kwas tetrahydrofoliowy. Istotnym aspektem działania leku jest to, że powinowactwo trimetoprimu do enzymu w komórce bakteryjnej jest nieporównywalnie większe niż w komórce zwierzęcej czy ludzkiej. Warto zaznaczyć, że w przeciwieństwie do sulfonamidów, trimetoprim znacznie łatwiej przenika do wnętrza komórki oraz płynu mózgowo-rdzeniowego, co zwiększa jego skuteczność terapeutyczną.²

Mechanizm oporności na trimetoprim

Oporność na trimetoprim ma najczęściej charakter plazmidowy i wynika z wytwarzania zmienionego enzymu – reduktazy kwasu dihydrofoliowego (DHFR), charakteryzującego się zmniejszonym powinowactwem do trimetoprimu w porównaniu z enzymem typu „dzikiego”. Choć trimetoprim wiąże się z plazmidowym enzymem DHFR, to wiązanie to jest mniej ścisłe niż z enzymem bakteryjnym. Należy podkreślić, że powinowactwo trimetoprimu do DHFR ssaków jest około 50 000 razy mniejsze niż do enzymu bakteryjnego, co tłumaczy jego selektywną toksyczność wobec drobnoustrojów.³

Zastosowanie kliniczne

Trimetoprim znajduje szczególne zastosowanie u pacjentów z nadwrażliwością na sulfonamidy, penicyliny oraz u pacjentów z nietolerancją nitrofurantoiny, stanowiąc dla nich istotną opcję terapeutyczną w leczeniu infekcji bakteryjnych.⁴

Wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC)

Zgodnie z wytycznymi EUCAST (Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości) w wersji 12.0 z 2022 roku, minimalne stężenia hamujące (MIC) dla trimetoprimu zostały określone dla różnych grup drobnoustrojów.⁵

Wartości MIC dla trimetoprimu dotyczą wyłącznie niepowikłanych zakażeń układu moczowego (ZUM). Należy podkreślić, że aktywność trimetoprimu wobec enterokoków jest niepewna, a efektów klinicznych nie da się jednoznacznie przewidzieć. Wartość ECOFF służąca do podziału szczepów na typ dziki i „nie-dziki” zarówno dla Enterococcus faecalis, jak i Enterococcus faecium wynosi 1 mg/l, a odpowiadająca jej średnica strefy zahamowania wzrostu w metodzie dyfuzyjno-krążkowej wynosi dla trimetoprimu 21 mm.⁶

Zakres działania przeciwbakteryjnego

Rozpowszechnienie oporności na trimetoprim może być różne w zależności od szerokości geograficznej i zmienia się w czasie dla wybranych gatunków bakterii. Z tego powodu pożądane jest uzyskanie lokalnych danych na temat oporności, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W przypadku wątpliwości co do przydatności leku w niektórych rodzajach zakażeń ze względu na lokalne występowanie oporności, zaleca się konsultację z ekspertem. Prezentowane poniżej informacje dają jedynie przybliżone wskazówki dotyczące prawdopodobieństwa wrażliwości drobnoustrojów na trimetoprim.⁷

Spektrum aktywności przeciwbakteryjnej

Badania wykazały, że około 90% szczepów bakterii wrażliwych na połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem jest także wrażliwych na sam trimetoprim. Trimetoprim wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec większości gatunków z rodziny Enterobacteriaceae, a także tlenowych bakterii Gram-dodatnich, Gram-ujemnych oraz Haemophilus influenzae.⁸

Spektrum działania trimetoprimu in vitro obejmuje następujące bakterie:

• Enterobacteriaceae (m.in. Escherichia coli, Proteus spp., Klebsiella pneumoniae) – powszechne patogeny układu moczowego, wrażliwe na działanie trimetoprimu
• Koagulazo-ujemne Staphylococcus spp., w tym Staphylococcus saprophyticus, Staphylococcus epidermidis – bakterie często odpowiedzialne za zakażenia skórne i układu moczowego
• Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae – patogeny odpowiedzialne za infekcje górnych dróg oddechowych
• Listeria monocytogenes – czynnik etiologiczny listeriozy
• Salmonella spp., Shigella spp. – bakterie wywołujące zakażenia przewodu pokarmowego
• Haemophilus influenzae – patogen odpowiedzialny za zakażenia dróg oddechowych
• Pneumocystis jirovecii – grzyb odpowiedzialny za zapalenie płuc, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością

Trimetoprim nie wykazuje aktywności przeciwko następującym drobnoustrojom: Pseudomonas spp., Neisseria spp., Nocardia spp., Treponema pallidum, Mycobacterium tuberculosis oraz bakterie beztlenowe. Ponadto aktywność trimetoprimu wobec enterokoków jest niepewna, co ogranicza jego zastosowanie w zakażeniach wywołanych przez te bakterie.⁹

Warto podkreślić, że wśród patogenów izolowanych w zakażeniach dróg moczowych, około 70% wykazuje wrażliwość na trimetoprim, co potwierdza skuteczność leku Urotrim w leczeniu niepowikłanych zakażeń układu moczowego.¹⁰