Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania teikoplaniny

Teikoplanina, jako antybiotyk glikopeptydowy o ograniczonym spektrum działania przeciwbakteryjnego (głównie bakterie Gram-dodatnie), wymaga szczególnej uwagi klinicznej podczas stosowania. Poniżej przedstawiono najważniejsze ostrzeżenia i środki ostrożności, które należy uwzględnić przy zalecaniu pacjentowi leczenia tym lekiem.¹

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

Podczas terapii teikoplaniną mogą wystąpić ciężkie, zagrażające życiu reakcje nadwrażliwości, które w niektórych przypadkach mogą prowadzić do zgonu (np. wstrząs anafilaktyczny). W przypadku wystąpienia takich reakcji, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiednich działań ratunkowych.²

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z nadwrażliwością na wankomycynę, ponieważ może wystąpić nadwrażliwość krzyżowa, w tym zakończony zgonem wstrząs anafilaktyczny. Jednakże, wcześniejsze wystąpienie tzw. „zespołu czerwonego człowieka” (ang. „red man syndrome”) po podaniu wankomycyny nie stanowi przeciwwskazania do stosowania teikoplaniny.³

Reakcje związane z infuzją

Rzadko, nawet podczas podania pierwszej dawki teikoplaniny, obserwowano zespół czerwonego człowieka, objawiający się świądem, pokrzywką, rumieniem, obrzękiem naczynioruchowym, tachykardią, niedociśnieniem i dusznością. Zatrzymanie lub spowolnienie infuzji może spowodować ustąpienie tych reakcji. Aby ograniczyć ryzyko wystąpienia reakcji związanych z infuzją, zaleca się podawanie dawki dobowej nie w bolusie, ale w formie 30-minutowej infuzji.⁴

Ciężkie reakcje skórne

Podczas stosowania teikoplaniny raportowano występowanie ciężkich reakcji skórnych (ang. severe cutaneous adverse reactions, SCAR), które mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu. Do tych reakcji należą:⁵

• Zespół Stevensa-Johnsona (SJS)
• Toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN)
• Reakcja polekowa z eozynofilią i objawami uogólnionymi (DRESS)
• Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)⁶

Pacjenta należy poinformować o objawach przedmiotowych i podmiotowych ciężkich reakcji skórnych, takich jak postępująca wysypka skórna (często z pęcherzami lub zmianami na błonach śluzowych), wysypka krostkowa lub inne objawy nadwrażliwości skóry. Pacjent powinien być ściśle monitorowany podczas leczenia. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących ciężkie reakcje skórne, należy odstawić teikoplaninę i rozważyć alternatywne leczenie.⁷

Ograniczone spektrum działania przeciwbakteryjnego

Teikoplanina charakteryzuje się ograniczonym spektrum działania przeciwbakteryjnego, ukierunkowanym głównie na bakterie Gram-dodatnie. Nie jest odpowiednia do stosowania w monoterapii w niektórych rodzajach zakażeń, chyba że:⁸

• patogen został już zidentyfikowany i potwierdzono jego wrażliwość na teikoplaninę
• istnieje duże prawdopodobieństwo, że najbardziej prawdopodobny patogen będzie wrażliwy na leczenie teikoplaniną

Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu teikoplaniny należy uwzględnić jej spektrum działania przeciwbakteryjnego, profil bezpieczeństwa oraz przydatność standardowego leczenia przeciwbakteryjnego dla konkretnego pacjenta. Teikoplanina powinna być stosowana głównie w leczeniu ciężkich zakażeń u pacjentów, dla których standardowe leczenie przeciwbakteryjne jest nieodpowiednie.⁹

Ryzyko małopłytkowości

Podczas stosowania teikoplaniny notowano występowanie małopłytkowości. Z tego względu zaleca się okresowe wykonywanie badań hematologicznych w trakcie leczenia, włączając pełną morfologię krwi.¹⁰

Nefrotoksyczność

U pacjentów leczonych teikoplaniną obserwowano nefrotoksyczność i niewydolność nerek. Szczególnie dokładnej kontroli wymagają:¹¹

• pacjenci z niewydolnością nerek otrzymujący teikoplaninę w schemacie wysokiej dawki nasycającej
• pacjenci otrzymujący teikoplaninę w skojarzeniu lub kolejno z innymi produktami leczniczymi o znanym działaniu nefrotoksycznym (np. aminoglikozydy, kolistyna, amfoterycyna B, cyklosporyna i cisplatyna)

U tych pacjentów należy również wykonywać badanie słuchu. U pacjentów z niewydolnością nerek konieczna jest modyfikacja dawki teikoplaniny, ponieważ lek ten jest wydalany głównie przez nerki.¹²

Ototoksyczność

Podobnie jak w przypadku innych glikopeptydów, podczas leczenia teikoplaniną raportowano ototoksyczność manifestującą się jako głuchota i szumy uszne. Należy dokładnie monitorować i badać pacjentów, u których w trakcie leczenia teikoplaniną rozwijają się objawy przedmiotowe lub podmiotowe zaburzeń słuchu lub uszkodzenia ucha wewnętrznego, zwłaszcza:¹³

• podczas długotrwałego leczenia
• u pacjentów z niewydolnością nerek

Szczególnie ostrożnie należy monitorować pacjentów otrzymujących teikoplaninę w skojarzeniu lub kolejno z innymi produktami leczniczymi o znanym działaniu:¹⁴

• nefrotoksycznym (np. aminoglikozydy, kolistyna, amfoterycyna B, cyklosporyna, cisplatyna)
• neurotoksycznym
• ototoksycznym (np. aminoglikozydy, kolistyna, amfoterycyna B, cyklosporyna, cisplatyna, furosemid i kwas etakrynowy)

Jeśli u pacjenta nastąpi pogorszenie słuchu, należy ocenić korzyści z dalszego stosowania teikoplaniny. W przypadku skojarzonego leczenia z produktami o działaniu ototoksycznym i/lub nefrotoksycznym zaleca się również regularne badania hematologiczne oraz badania czynności wątroby i nerek.¹⁵

Ryzyko nadkażenia

Podobnie jak po zastosowaniu innych antybiotyków, stosowanie teikoplaniny, szczególnie długotrwałe, może spowodować nadmierny wzrost drobnoustrojów niewrażliwych na ten antybiotyk. W przypadku wystąpienia nadkażenia w okresie leczenia, należy zastosować odpowiednie środki zaradcze.¹⁶

Zawartość sodu

Produkt leczniczy Teicoplanin AptaPharma w dawkach 200 mg i 400 mg zawiera 10 mg (0,43 mmol) sodu na fiolkę, co odpowiada 0,5% zalecanej przez WHO maksymalnej 2 g dobowej dawki sodu u osób dorosłych.¹⁷

Przeciwwskazania dotyczące drogi podania

Teikoplaniny nie należy podawać dokomorowo ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych przy tej drodze podania.¹⁸