Właściwości farmakodynamiczne

Azytromycyna, składnik aktywny leku Sumamed forte 200 mg/5 ml, klasyfikuje się jako antybiotyk należący do grupy makrolidów, a dokładniej do podgrupy azalidów. Lek ten jest przyporządkowany do grupy farmakoterapeutycznej: leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego, makrolidy, z kodem ATC: J 01 FA 10.¹

Mechanizm działania

Struktura chemiczna azytromycyny powstała poprzez modyfikację erytromycyny A, polegającą na dodaniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Pełna nazwa chemiczna tego związku to 9-deoksy-9a-aza-9a-metylo-9a-homoerytromycyna A, a jego masa cząsteczkowa wynosi 749,0. Azytromycyna działa przeciwbakteryjnie poprzez hamowanie syntezy białek w komórkach bakteryjnych. Mechanizm ten polega na przyłączaniu się substancji aktywnej do podjednostki 50S rybosomu bakteryjnego, co uniemożliwia proces translacji i w konsekwencji zaburza syntezę białek niezbędnych do funkcjonowania patogenu.²

Mechanizm powstawania oporności

Oporność bakterii na azytromycynę może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Wyróżniamy trzy główne mechanizmy, przez które bakterie uzyskują oporność na działanie tego antybiotyku:

• zmiana miejsca docelowego działania antybiotyku
• modyfikacja transportu substancji przeciwbakteryjnej
• modyfikacja struktury chemicznej antybiotyku

Istotnym zjawiskiem klinicznym jest występowanie całkowitej oporności krzyżowej między azytromycyną, erytromycyną, innymi makrolidami oraz linkozamidami u takich patogenów jak: Streptococcus pneumoniae, paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A, Enterococcus faecalis oraz Staphylococcus aureus, w tym szczepy metycylinooporne (MRSA).³

Wartości graniczne wrażliwości

Wartości graniczne określające wrażliwość patogenów na azytromycynę zostały ustalone przez dwie uznane organizacje: NCCLS (National Committee on Clinical Laboratory Standards) oraz EUCAST (European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing).⁴

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy zauważyć, że częstość występowania oporności nabytej może różnić się w zależności od położenia geograficznego oraz zmieniać się w czasie, szczególnie w kontekście leczenia ciężkich zakażeń. W przypadkach wątpliwych zaleca się konsultację z ekspertem odnośnie lokalnych danych dotyczących oporności bakterii. Poniżej przedstawiono spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny.⁵

Gatunki zwykle wrażliwe

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Staphylococcus aureus wrażliwe na metycylinę – gronkowiec złocisty niewykazujący oporności na metycylinę
• Streptococcus pneumoniae wrażliwe na penicylinę – pneumokoki, które nie wykazują oporności na penicylinę
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – paciorkowiec ropotwórczy, główny czynnik etiologiczny anginy

Bakterie Gram-ujemne tlenowe:

• Haemophilus influenzae – pałeczka hemofilna, częsty patogen dróg oddechowych
• Haemophilus parainfluenzae – pałeczka parainfluenzy, odpowiedzialna za zakażenia dróg oddechowych
• Legionella pneumophila – bakteria wywołująca legionelozę i chorobę legionistów
• Moraxella catarrhalis – dawniej Branhamella catarrhalis, patogen górnych dróg oddechowych
• Pasteurella multocida – bakteria mogąca powodować zakażenia po ugryzieniach zwierząt
• Escherichia coli ETEC – enteropatogenny szczep E. coli
• Escherichia coli EAEC – enteroagregacyjny szczep E. coli

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens – laseczka zgorzeli gazowej
• Fusobacterium spp. – pałeczki fusobakteryjne
• Prevotella spp. – bakterie z rodzaju Prevotella
• Porphyromonas spp. – bakterie beztlenowe związane z zakażeniami przyzębia

Inne drobnoustroje:

• Borrelia burgdorferi – krętek wywołujący boreliozę
• Chlamydia trachomatis – patogen powodujący zakażenia układu moczowo-płciowego
• Chlamydia pneumoniae – patogen odpowiedzialny za atypowe zapalenie płuc
• Mycoplasma pneumoniae – drobnoustrój powodujący atypowe zapalenie płuc

Wszystkie powyższe patogeny wykazują wysoką wrażliwość na działanie azytromycyny.⁶

Gatunki, u których może wystąpić oporność nabyta

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Streptococcus pneumoniae średnio wrażliwe i oporne na penicylinę – szczepy pneumokoków o zmniejszonej wrażliwości lub oporności na penicylinę mogą również wykazywać oporność na azytromycynę

U tych patogenów obserwuje się zwiększone ryzyko wystąpienia oporności na azytromycynę w czasie terapii.⁷

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:

• Enterococcus faecalis – enterokok kałowy, naturalnie oporny na makrolidy
• Staphylococcus spp. MRSA, MRSE – szczepy gronkowców oporne na metycylinę, w tym S. aureus i S. epidermidis

Bakterie Gram-ujemne:

• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, wykazująca naturalną oporność na azytromycynę
• Klebsiella spp. – bakterie z rodzaju Klebsiella
• Escherichia coli – pałeczka okrężnicy (oprócz szczepów ETEC i EAEC)

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis – beztlenowce z grupy B. fragilis naturalnie oporne na azytromycynę

Należy zwrócić szczególną uwagę, że szczepy gronkowców oporne na metycylinę (MRSA, MRSE) powszechnie wykazują oporność nabytą na makrolidy i rzadko są wrażliwe na działanie azytromycyny.⁸

Zastosowanie w leczeniu malarii

Na podstawie badań klinicznych przeprowadzonych u dzieci ustalono, że azytromycyna nie jest rekomendowana w terapii malarii, zarówno jako lek stosowany w monoterapii, jak i w skojarzeniu z preparatami zawierającymi chlorochinę czy artemizyninę. Przyczyną takiego stanowiska jest brak udowodnienia non-inferiority (nie mniejszej skuteczności) azytromycyny w porównaniu do standardowych leków przeciwmalarycznych zalecanych w leczeniu niepowikłanej malarii.⁹