Właściwości farmakodynamiczne leku Roxan (rywaroksaban)

Roxan zawiera substancję czynną rywaroksaban (rivaroxabanum) w dawce 10 mg w formie tabletek powlekanych. Lek ten należy do grupy farmakoterapeutycznej bezpośrednich inhibitorów czynnika Xa, będących substancjami przeciwzakrzepowymi (kod ATC: B01AF01). Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące właściwości farmakodynamicznych rywaroksabanu, które wyjaśniają jego mechanizm działania oraz efekty biologiczne.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban działa jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, wykazujący biodostępność po podaniu doustnym. Jego mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji dochodzi do zahamowania dwóch kluczowych procesów: wytwarzania trombiny oraz powstawania zakrzepu. Warto podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowany czynnik II) i nie wykazano, aby wpływał na funkcję płytek krwi.²

Rezultat działania farmakodynamicznego

Badania na ludziach wykazały, że hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban ma charakter zależny od dawki. Substancja ta wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. Istotnym aspektem jest to, że przy oznaczaniu PT z użyciem odczynnika Neoplastin stwierdzono ścisłą korelację między wartościami PT a stężeniem rywaroksabanu w osoczu krwi (współczynnik korelacji r wynosi 0,98). Należy jednak pamiętać, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Wyniki PT dla rywaroksabanu należy podawać w sekundach, a nie jako wartość INR (Międzynarodowy Współczynnik Znormalizowany). Jest to spowodowane tym, że INR został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla kumaryn i nie ma zastosowania dla innych leków przeciwzakrzepowych. U pacjentów poddanych dużym zabiegom ortopedycznym, w czasie od 2 do 4 godzin po przyjęciu tabletki rywaroksabanu (czyli w czasie maksymalnego działania leku), wartości PT (Neoplastin) dla 5/95 percentyli wynosiły od 13 do 25 sekund, podczas gdy wartości wyjściowe przed zabiegiem mieściły się w zakresie od 12 do 15 sekund.⁴

Badania odwracania działania farmakodynamicznego

W ramach farmakologicznego badania klinicznego przeprowadzono ocenę możliwości odwracania farmakodynamicznego działania rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22). Badano wpływ jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• Trójczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, IX i X) – skracał średnie wartości PT (Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut
• Czteroczynnikowy PCC (zawierający czynniki II, VII, IX i X) – powodował skrócenie PT o około 3,5 sekundy

Interesujące jest to, że pomimo słabszego wpływu na PT, trójczynnikowy PCC wykazywał silniejsze i szybsze działanie w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny w porównaniu do czteroczynnikowego PCC.⁵

Wpływ na inne parametry krzepnięcia

Oprócz wpływu na PT, rywaroksaban powoduje również wydłużenie innych parametrów krzepnięcia:

• Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT) – wydłużony w sposób zależny od dawki
• HepTest – również wydłużony w sposób zależny od dawki

Należy podkreślić, że pomimo wpływu rywaroksabanu na powyższe parametry, nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. W codziennej praktyce klinicznej nie ma także konieczności monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas terapii tym lekiem. Jednakże w przypadku wskazań klinicznych istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁶

Charakterystyka postaci farmaceutycznej

Roxan w dawce 10 mg jest dostępny w postaci tabletek powlekanych. Są to jasnoróżowe, okrągłe, obustronnie wypukłe tabletki, z wytłoczoną z jednej strony liczbą „10”. Każda tabletka zawiera 10 mg rywaroksabanu (rivaroxabanum) jako substancję czynną. Wśród substancji pomocniczych znajduje się laktoza jednowodna w ilości 25 mg na tabletkę.⁷